H Semenya στους Ολυμπιακούς του Λονδίνου: γυναίκα ή άνδρας;

H Semenya στους Ολυμπιακούς του Λονδίνου: γυναίκα ή άνδρας;

Αν και είναι τυπικά γυναίκα και αγωνίζεται με τις γυναίκες, οι επιδόσεις της είναι αντρικές. Το πρώτο σκάνδαλο των Ολυμπιακών του 2012 είναι γεγονός πριν ακόμη αρχίσουν.
10 Ιουλίου 2012 Ευφραιμίδη Μαρίλη
Η 18χρονη νοτιοαφρικανή πρωταθλήτρια που διαγωνιζόταν στο τέταρτο κουλουάρ του τελικού των 800 μέτρων στο Παγκόσμιο του Βερολίνου είχε αποκρουστική εμφάνιση. Σε έναν κόσμο όπου οι αθλήτριες έχουν μαλλιά κομμωτηρίου, μακριά πολύχρωμα νύχια και φορούν σέξι γυαλιστερά κορμάκια, η Κάστερ Σεμενία θύμιζε περισσότερο άντρα παρά γυναίκα. Στο τέλος όμως της κούρσας, η επίδοση της Σεμένια ήταν η πέμπτη καλύτερη όλων των εποχών.

Οι φήμες ξέσπασαν αμέσως. Η έλλειψη θηλυκότητας δεν θεωρήθηκε τυχαία και οι αρχές της IAAF, της Διεθνούς Ομοσπονδίας Κλασικού Αθλητισμού, κινητοποίησαν τους ελεγκτικούς μηχανισμούς για να βεβαιωθούν για τη δίκαιη απονομή του μεταλλίου. Το ζήτημα ήταν το αληθινό φύλο της αθλήτριας και το κατά πόσον μπορούσε να συμμετέχει σε αγωνίσματα γυναικών ή αν έπρεπε να τρέχει με άντρες. Σήμερα, δύο χρόνια μετά, το μυστήριο δεν έχει λυθεί. Η Σεμένια ετοιμάζεται για τους Ολυμπιακούς του Λονδίνου, όπου θα διεκδικήσει και πάλι το χρυσό στα 800μ. Και οι συναθλήτριές της, όλες φυσικά γυναίκες, θα διαματρυρηθούν. Και η απορία παραμένει: άνδρας ή γυναίκα;



Lady ή αλήτης;
Για μία αφρικανή αθλήτρια που καταφέρνει στα 18 της να σημειώσει έναν από τους καλύτερους χρόνους όλων των εποχών, που ξεφεύγει από την αθλιότητα του apartheid και που αξιοποιεί τις σωματικές της επιδόσεις για να κάνει τα όνειρά της πραγματικότητα, η εκδίωξή από τους αγώνες ισοδυναμεί με θανατική καταδίκη. Η αρχική αντίδραση ήταν βέβαια δριμεία «κατηγορώ» προς την IAAF για «ρατσιστικές» προκαταλήψεις, για σκηνοθεσία της παραπομπής της σε έλεγχο, για απελπισμένες προσπάθειες να της στερήσουν το χρυσό. Ποτέ όμως δεν αρνήθηκε αυτό για το οποίο μιλάει με επιστημονική ακρίβεια η ιατρική κοινότητα: το intersex. Η Σεμένια ανήκει σε μία κατηγορία παιδιών που ανήκουν κάπου «ανάμεσα» στα δύο φύλα. Δεν γεννήθηκαν ούτε άντρες ούτε γυναίκες, δεν αναπτύσσουν χαρακτηριστικά από κανένα φύλο αλλά συγχρόνως συνδυάζουν τα προσόντα και των δύο.



«Ο όρος «intersex» χρησιμοποιείται για να περιγράψει μία σειρά από καταστάσεις που παρατηρούνται όταν ένα μωρό γεννιέται με γεννητικά όργανα που δεν ταιριάζει στους τυπικούς ορισμούς του αρσενικού ή του θηλυκού» μας λέει ο ενδοκρινολόγος Σπύρος Παύλου, καθηγητής του Πανεπιστημίου Χάρβαρντ. «Για παράδειγμα, ένα παιδί μπορεί να εμφανίζει γυναικεία γεννητικά στο εξωτερικό όμως να μην διαθέτει το εσωτερικό αναπαραγωγικό σύστημα με μήτρα και ωοθήκες. Ακόμη όμως κι αν ο χαρακτηρισμός είναι εύκολος εκ πρώτης όψεως, ενδέχεται στο μέλλον να εμφανίσει στοιχεία από το άλλο φύλο».



Το σύνδρομο του Πουέρτο Ρίκο
«Είναι κορίτσι» αναφωνούσε κάποτε ο γιατρός όταν έβγαινε το παιδί από τη μήτρα της μητέρας την ώρα του τοκετού. Σήμερα ούτε και αυτό μπορεί να διατυπωθεί με σαφήνεια. Ενώ οι ιατρικές μέθοδοι διάγνωσης διαρκώς εξελίσσονται και οι γονείς μπορούν να γνωρίζουν το φύλο του παιδιού από τις πρώτες εβδομάδες της κύησης, τα πράγματα είναι περισσότερο πολύπλοκα από ποτέ. Σύμφωνα με την Αν Φάουστο Στέρλινγκ, καθηγήτρια Βιολογίας και Φυλετικών Επιστημών στο ιστορικό αμερικάνικο Πανεπιστήμιο Μπράουν, «1 έως 2% των παιδιών που γεννιούνται δεν εμπίπτουν στον αυστηρό προσδιορισμό αρσενικού ή θηλυκού, ακόμη κι αν το μωρό δείχνει φυσιολογικό. Η στατιστική συχνότητα εμφάνισης παιδιών με ανάμικτα γεννητικά όργανα εκτιμάται ότι είναι 1 στα 2000 έως 1 στα 3000, με άλλα λόγια 0,033 έως 0,05% όλων των γεννήσεων».



«Υπάρχουν δεκάδες σύνδρομα που μπορούν να υπεισέλθουν στην έκφραση του φύλου» μας λέει η γενετίστρια Λίνα Φλωρεντίν, διευθύντρια του Κέντρου Μοριακής Βιολογίας και Γενετικής Alpha Lab. «Πρόκειται είτε για γονιδιακές διαταραχές είτε για ανωμαλίες στα χρωμοσώματα του εμβρύου. Ο κανονικός προγεννητικός έλεγχος με τις επεμβατικές μεθόδους (όπως η αμνειοπαρακέντηση) δεν μας ενημερώνει για τέτοιες ανωμαλίες. Αν όμως δούμε ότι το αποτέλεσμα της αμνειοπαρακέντησης (π.χ. κορίτσι) δεν συμφωνεί με την εικόνα του υπέρηχου (π.χ. αγόρι) τότε προχωράμε σε παραιτέρω εξετάσεις για να διαγνώσουμε την ανωμαλία και να αποφασίσουμε για τη συνέχιση της κύησης. Το ίδιο κάνουμε αν υπάρχει και οικογενειακό ιστορικό. Αν, δηλαδή, υπάρχουν στην οικογένεια άτομα με τέτοιου είδους διαταραχές, τότε κάνουμε αναλυτικό έλεγχο του φύλου, διάγνωση τυχόν προβλημάτων και στη συνέχεια αποφασίζουμε για τη συνέχιση της κύησης».



Το ζήτημα με την ενδιάμεση σεξουαλικότητα είναι ακριβώς αυτό που θέτει και το όνομά της. Καθώς είναι «ενδιάμεση» δεν οδηγεί ούτε στο άσπρο ούτε και στο μαύρο. Οι ιατρικές αποφάσεις και οι μέθοδοι αντιμετώπισης εξαρτώνται από το βαθμό της «ενδιαμεσότητας». Ο καθηγητής ενδοκρινολογίας Σπύρος Παύλου εξηγεί πως η αντιμετώπιση εξαρτάται από το είδος της διαταραχής. «Τα περιστατικά κυμαίνονται από γυναίκες χωρίς εσωτερικά γεννητικά όργανα μέχρι γυναίκες με εσωτερικούς όρχεις, γυναίκες που μεγαλώνουν σαν αγόρια και ξαφνικά αποκτούν περίοδο, γυναίκες που αποκτούν όρχεις στην εφηβεία ακόμη και γυναίκες που αποκτούν πέος. Το τελευταίο είναι ένα σύνδρομο που περιγράφεται ως «έλλειψη 5Α αναγωγάσης» (έλλειψη ευαισθησίας στα ανδρογόνα), ενός ενζύμου που είναι απαραίτητο για τη μετατροπή της τεστοστερόνης στον οργανισμό έτσι ώστε να επιτελέσει τις φυσιολογικές λειτουργίες της ανδρικής ορμόνης. Ενώ, λοιπόν, το έμβρυο είναι αγόρι, δεν έχει τη δυνατότητα να μετατρέψει την τεστοστερόνη κι έτσι δεν αναπτύσσει τα χαρακτηριστικά του φύλου του. Έτσι γεννιέται και μεγαλώνει σαν κορίτσι στην πραγματικότητα είναι αγόρι.



Το σύνδρομο αυτό έχει αυξημένη συχνότητα εμφάνισης στο Πουέρτο Ρίκο. Το αποτέλεσμα είναι ένα πρόβλημα για ολόκληρη την κοινωνία της χώρας αφού μερικά αγόρια ανατρέφονται σαν κορίτσια. Όταν πια γίνει σαφές ότι είναι άντρες, η εκπαίδευση έχει ολοκληρωθεί. Ο ρόλος που τους έχει αποδοθεί μέσα στην οικογένεια, όπου ένα κορίτσι βοηθάει τη μαμά στις δουλειές, είναι δύσκολο να επαναπροσδιοριστεί. Αυτό έχει κάνει τους ερευνητές να ελέγχουν με μεγάλη προσοχή το γενετικό παρελθόν της χώρας αλλά και τις συνθήκες κάτω από τις οποίες εξελίσσονται οι εγκυμοσύνες. Για παράδειγμα, υπάρχει η θεωρία ότι η αυξημένη έκθεση της εγκύου σε ανδρικές ορμόνες μπορεί να επηρεάσει το φυλετικό προφίλ του εμβρύου».

Η αλήθεια είναι πως δεν γεννιούνται όλα τα παιδιά τέλεια. Μερικά έρχονται στον κόσμο με προβλήματα εκ γενετής: καρδιοπάθειες, ατέλειες του γαστρεντερικού συστήματος, αιματολογικές διαταραχές. Για άλλα, πάλι, το ζήτημα μπορεί να αφορά κάτι λιγότερο απειλητικό για την υγεία τους αλλά περισσότερο περίπλοκο για την κοινωνική τους υπόσταση: την έλλειψη φύλου. «Η ιατρική σήμερα έχει τρόπους να διορθώνει αυτές τις ατέλειες και να εξασφαλίσει μία φυσιολογική ζωή» μας λέει ο καθηγητής ενδοκρινολογίας Σπύρος Παύλου. «Ανάλογα με το περιστατικό, προχωρούμε σε χειρουργική αφαίρεση των οργάνων που δεν συμφωνούν με το φύλο που αναπτύσσεται, όπως για παράδειγμα το πέος σε ένα κορίτσι. Για να ενισχύσουμε τη διαμόρφωση του φύλου, χρησιμοποιούμε ορμονοθεραπείες. Εκείνο όμως που δεν μπορούμε να κάνουμε είναι να αποκαταστήσουμε την αναπαραγωγική ικανότητα. Ένα κορίτσι που γεννιέται χωρίς μήτρα και ωοθήκες ή 'ένα αγόρι που δεν έχει όρχεις, δεν θα καταφέρει να κάνει παιδιά».