Το τέλος του φεμινισμού

Το τέλος του φεμινισμού

Ζούμε την αποθέωση της μητρότητας. Μήπως όμως αυτό πετάει στα σκουπίδια όσα είχαν καταφέρει οι γυναίκες μέχρι σήμερα;
16 Δεκεμβρίου 2011 Γαλάτεια Λασκαράκη
Γεννάς το πρώτο σου παιδί και θέλεις να είσαι καλή μητέρα. Αν θέλεις το καλύτερο για το μωρό σου θα πρέπει να το θηλάσεις για τουλάχιστον 6 μήνες, ίσως και για 1-2 χρόνια. Αν είσαι ακόμα πιο σχολαστική και έχεις και οικολογική συνείδηση δεν θα αγοράσεις πάνες μιας χρήσης αλλά υφασμάτινες, τις οποίες θα πλένεις (κατά προτίμηση στο χέρι, με αγνά σαπούνια). Θα είσαι με το παιδί σου 24 ώρες το 24ωρο, δεν θα κάνεις σεξ (ο θηλασμός ρίχνει τη λίμπιντο) και φυσικά θα έχεις ξεχάσει την καριέρα σου. Και μια μέρα θα διαπιστώσεις ότι έχεις εξαντληθεί σωματικά και ψυχολογικά, αλλά ποιος νοιάζεται; Τώρα ανήκεις σε ένα ανώτερο ανθρώπινο είδος: είσαι μητέρα. Ή μπορείς να κάνεις το άλλο: να πετάξεις στο μωρό ένα μπιμπερό με γάλα - σκόνη, να γυρίσεις στο γραφείο, να πάρεις νταντά, να βγεις για ένα ποτό και να ξαναβρείς τον εαυτό σου. Έτσι θα γλιτώσεις από τη νέα μεγάλη καταπίεση που οι ίδιες οι γυναίκες επέβαλαν στο φύλο τους, τη μητρότητα, και δεν θα φας το παραμύθι ότι η ανατροφή παιδιών είναι το σημαντικότερο πράγμα που έχεις καταφέρει ποτέ. Γιατί είσαι πρώτα γυναίκα και μετά μάνα. Αυτά γράφει περίπου η αμφιλεγόμενη Γαλλίδα φεμινίστρια Ελιζαμπέτ Μπαντεντέρ στο τελευταίο βιβλίο της Le conflit, la femme et la mère (Η σύγκρουση, η γυναίκα και η μητέρα), που έγινε μπεστ - σέλερ στη χώρα της προκαλώντας την μήνιν άλλων φεμινιστριών, οικολογικών οργανώσεων και μητέρων.

ΚΑΝΕΙΣ ΔΕΝ ΕΙΝΑΙ ΤΕΛΕΙΟΣ
Έτυχε να ακούσω την Μπαντεντέρ από κοντά πριν από μερικούς μήνες στο Παρίσι όπου ήταν καλεσμένη ομιλήτρια στο παγκόσμιο συνέδριο του Marie Claire. Η συγγραφέας τρελαίνεται να πηγαίνει κόντρα στο ρεύμα, δεν είναι η πρώτη φορά που παίζει το δικηγόρο του διαβόλου «προδίδοντας» το στρατόπεδό της, κάτι που άλλοι βρίσκουν απαράδεκτο, άλλοι ιντριγκαδόρικο. Κάποτε είχε νεύρα με τις Αμερικανίδες φεμινίστριες «που το παράκαναν με τον πόλεμο των φύλων», θυματοποίησαν τις γυναίκες και δαιμονοποίησαν την ανδρική σεξουαλικότητα. Τώρα τα βάζει με μια ολόκληρη φυλή νατουραλιστών, οικολόγων και συνηγόρων του θηλασμού οι οποίοι προπαγανδίζοντας το ιδεώδες της full time, do - it - yourself μητρότητας «κάνουν τις γυναίκες σκλάβες των τέκνων τους και τις γυρίζουν πίσω στο σπίτι». «Μια επανάσταση έχει λάβει χώρα στην αντίληψή μας για τη μητρότητα χωρίς καν να το πάρουμε είδηση. Μια επανάσταση που έχει μειώσει τις ελευθερίες των γυναικών και έχει καταστρέψει τις επαγγελματικές προοπτικές τους. Οι γυναίκες κατάφεραν να ξεφορτωθούν την καταπίεση των ανδρών μόνο και μόνο για να επιβάλουν οι ίδιες σήμερα στον εαυτό τους μια νέα, πολύ πιο επικίνδυνη τυραννία: αυτή των παιδιών τους», μας είπε η Μπαντεντέρ. Σκεφτείτε το: ως σωστή μητέρα προβάλλεται σήμερα κάποια που θηλάζει για 6 μήνες, δεν βιάζεται να γυρίσει στη δουλειά της, αποφεύγει την επισκληρίδιο στον τοκετό για να ζήσει όσο πιο έντονα «αυτή την ανεπανάληπτη εμπειρία», χρησιμοποιεί οικολογικές πάνες και αφήνει το παιδί της να κοιμάται στο κρεβάτι της.

Αυτή η νέα παιδαγωγική κάνει σχεδόν αδύνατο το να έχεις κοινωνική και ερωτική ζωή. «Η μητρότητα θέτει δυσβάσταχτα βάρη στις γυναίκες και προκαλεί ενοχές σε όσες δεν μπορούν να ανταποκριθούν. Έρχεται σε αντίθεση με το μοντέλο για το οποίο αγωνιζόμαστε μέχρι σήμερα, κάνει την ισότητα ανύπαρκτη. Είναι ένα βήμα προς τα πίσω». Πες τα, χρυσή μου, έτσι είναι, έλεγαν από κάτω οι περισσότερες από εμάς και πρώτη η φίλη μας η Αυστραλέζα: «Πέντε ειδικοί έπεσαν πάνω μου στο μαιευτήριο επειδή είχα δυσκολίες στο θηλασμό. Ένιωσα απελπισία: διηύθυνα ένα περιοδικό αλλά δεν μπορούσα να θηλάσω ένα μωρό;» Αλήθεια, ποιος είναι αυτός που γράφει ότι ο θηλασμός είναι μια απολαυστική εμπειρία; Θα τα είχα παρατήσει από την πρώτη εβδομάδα αν δεν επέμενε τόσο ο άνδρας μου ότι είναι για το καλό του μωρού μας και δεν καταλαβαίνει γιατί κάνω έτσι, είπα εγώ. «Ακριβώς!» μου απάντησε από πάνω η Ελιζαμπέτ με τα ψυχρά γαλάζια μάτια της. «Μη σας κάνει εντύπωση ότι πολλοί από αυτούς που προπαγανδίζουν το θηλασμό και την επιστροφή της γυναίκας στο σπίτι είναι άνδρες».

ΜΕΓΑΛΩΝΕΙ ΓΕΡΑ ΠΑΙΔΙΑ
Ρωτήστε όποια λεχώνα θέλετε και θα σας πει ότι για όσο καιρό θηλάζει η χρήση του στήθους της ως οργάνου σεξουαλικής διέγερσης και ικανοποίησης της προκαλεί από ναυτία έως αγανάκτηση. Ακόμα και αν είσαι μια σεξουαλικά δραστήρια γυναίκα στην προηγούμενη ζωή σου, όταν θηλάζεις θέλεις απλώς να κλοτσήσεις τον άνδρα που αγγίζει τη γαλακτομηχανή σου με πονηρές προθέσεις ενώ παράλληλα κανείς δεν σε έχει προειδοποιήσει ότι οι ορμόνες σου σε έχουν μετατρέψει σε αγριόγατα, τα πράγματα εκεί κάτω είναι πιο ξηρά και από την έρημο Καλαχάρι και συχνά η ερωτική σου επιθυμία βρίσκεται στο ground zero. Ωστόσο ζεις την εξής παρανοϊκή κατάσταση: ο άνδρας σου θέλει και σεξ αλλά και να θηλάζεις το σπλάχνο σας. Αν και πλημμύριζα από ευτυχία που είχα αποκτήσει αυτό το μωρό, ήταν η πρώτη φορά που μου ήρθε να βγω στο δρόμο και να κάψω το σουτιέν μου. Η κοινωνία δεν συμπαθεί τη μητέρα που δεν θηλάζει. Κάθε κουτί βρεφικής τροφής που κυκλοφορεί στο δυτικό κόσμο φέρει υποχρεωτικά μια παρόμοια προειδοποίηση: «Προσοχή, το μητρικό γάλα είναι το καλύτερο για το παιδί σας!» όπως το «κάπνισμα βλάπτει» στα τσιγάρα. Θήλασα για 4 μήνες, μέχρι να επιστρέψω στη δουλειά, μετά έδωσα στο μωρό μπιμπερό. Βέβαια ακόμα με στοιχειώνει το γεμάτο επικριτική συγκατάβαση ύφος κάποιας γνωστής μας ότι η κόρη μου ήταν λίγο πιο γεροδεμένη σε σύγκριση με μωρά της ηλικίας της που τρέφονται μόνο από τη μαμά τους γιατί «έτσι είναι τα παιδάκια που πίνουν ξένο γάλα». «Ξένο». Αυτός είναι ο επίσημος όρος για το μη μητρικό γάλα. Όποιος κατάλαβε, κατάλαβε. Φυσικά είχα με χαρά το μωρό μονίμως κρεμασμένο από το στήθος μου, «φορεμένο» με ένα sling στο εμπορικό κέντρο και στο σούπερ μάρκετ, για όσο κράτησε η άδεια, ντοπαρισμένη από αυτήν τη νέα λατρεία που αμφιβάλλω αν θα μου περάσει ποτέ. Αισθανόμουν περήφανη που δίνω στο παιδί μου αντισώματα, breast is best. Σήμερα όμως, πάνω από ένα χρόνο μετά, μου προκαλεί μια μικρή αμηχανία η θέα γυναικών που θηλάζουν σε μια ταβέρνα, κάτι που κάποτε έκανα κι εγώ.

Μια φίλη μου το κάνει ακόμα στον ενός έτους γιο της, ο οποίος πλέον πηγαίνει και της κατεβάζει την μπλούζα. Όσο περίεργα και αν νιώθω (έχω κορίτσι), κατανοώ ότι είναι μια σεβαστή επιλογή της και μια πράξη αγάπης που δεν της την έχει επιβάλει καμία μόδα. Γυρίζω με λαχτάρα στο παιδί μου κάθε απόγευμα μετά τη δουλειά και το γεμίζω φιλιά όχι επειδή το διάβασα σε ένα φυλλάδιο αλλά επειδή αυτός ο μικρός άνθρωπος είναι απλώς ο λόγος που ζω. Φυσικά είμαστε γυναίκες της εποχής μας και δεν ξέρω πώς θα ήταν τα πράγματα αν εγώ και η φίλη μου ζούσαμε στα '70s. Τότε, όσο και αν ακούγεται περίεργο, η επισκληρίδιος, το γάλα σκόνη και οι έτοιμες βρεφικές τροφές θεωρούνταν μεγάλες νίκες της γυναικείας χειραφέτησης. Η μοντέρνα πεθερά μου δεν θήλασε ποτέ κανένα από τα τέσσερα παιδιά της και νομίζω κάπνιζε στις μισές εγκυμοσύνες. Όμως κάποια στιγμή, όπως συμβαίνει πάντα με τα ήθη και με τις μόδες, το μοντέρνο έγινε παλιό και το παλιό πάλι μοντέρνο. Κάποια στιγμή η μητέρα του «έτοιμου» έπαψε να θεωρείται φεμινίστρια, αλλά διαβολογυναίκα. Μια ολόκληρη σχολή σκέψης που ευαγγελιζόταν την επιστροφή σε κάθε είδους φυσιολογικό μας έκανε να δούμε τη μητρότητα ως αποστολή. Τα tabloids γέμισαν φωτογραφίες με καρότσια, πρώην σύμβολα του σεξ γίνονταν το ένα μετά το άλλο σύμβολα new age γονιμότητας: η Αντζελίνα Τζολί κυκλοφορούσε με ένα τσαμπί παιδιά, η Γκουίνεθ Πάλτροου μεγάλωσε την κόρη της χωρίς νταντά, καταξιωμένες σταρ έβρισκαν την ολοκλήρωση όταν επιτέλους κατάφερναν να γεννήσουν (Νικόλ Κίντμαν, Τζούλια Ρόμπερτς, Σάλμα Χάγεκ). Η ήρεμη οικογενειακή ζωή έγινε η απάντηση στον καταναλωτισμό και στην κρεατομηχανή της καριέρας. Έπαιξε το ρόλο της και η κρίση: το να μείνεις σπίτι και να φτιάχνεις μαρμελάδες ακούγεται απείρως πιο ελκυστικό από το να παλεύεις σαν μονομάχος στην αρένα της εργασιακής αβεβαιότητας.

ΑΔΙΚΑΙΟΛΟΓΗΤΕΣ ΑΠΟΥΣΙΕΣ
«Η ζωή των γυναικών έχει δυσκολέψει ούτως ή άλλως τα τελευταία 20 χρόνια. Από τη μία η επαγγελματική ζωή είναι όλο και πιο άσχημη και αγχωτική και από την άλλη παρατηρούμε μια αυξανόμενη πίεση ηθικής φύσης στα καθήκοντα μιας γυναίκας», συνέχισε η Ελιζαμπέτ. Για να την κατανοήσουμε, ας λάβουμε υπόψη ότι η Γαλλίδα ήταν μέχρι σήμερα το πρότυπο της Ευρωπαίας φεμινίστριας, κάποια που συνδύαζε παιδιά και δουλειά με την ίδια άνεση που έδενε το φουλάρι της, έπινε κρασί και παρέμενε αιωνίως ερωτικά διαθέσιμη. Το 18ο αιώνα οι Γαλλίδες παρέδιδαν αμέσως τα μωρά τους σε νταντάδες για να συνεχίσουν να κάνουν σεξ με τους συζύγους τους (ή και τους εραστές τους) και να επιστρέψουν στην κοσμική ζωή. Αστή και η ίδια (γόνος γνωστής οικογένειας και σύζυγος του celebrity δικηγόρου και πρώην υπουργού Δικαιοσύνης της Γαλλίας Ρομπέρ Μπαντεντέρ), η Ελιζαμπέτ ανησυχεί για την εγκατάλειψη αυτού του μοντέλου, το οποίο μάλιστα τα πήγαινε μια χαρά στους δείκτες γεννητικότητας της Ευρώπης («Οι περισσότερες Γαλλίδες αντιστέκονται στο μοντέλο της "τέλειας μαμάς" αλλά για πόσο;»).

Ανησυχεί επίσης ότι η γυναίκα που επί μία δεκαετία είχε γαλουχηθεί με την «εγωιστική» κουλτούρα του shopping και είχε μάθει να βάζει πάνω απ' όλα τις γόβες της είναι αδύνατο να γίνει τώρα η Μητέρα - Γη. Εξάλλου παλιότερα είχε γράψει ότι το μητρικό ένστικτο είναι μύθος, το επινόησε ο Ζαν Ζακ Ρουσό που ήθελε να αλλάξει μυαλά σ' εκείνες τις αδιάφορες μητέρες του 1700. Σημειωτέον ότι η Μπαντεντέρ είναι μητέρα τριών παιδιών. «Οκ, κυρία μου, να γυρίσουμε στο γραφείο, αλλά οι γκουβερνάντες κοστίζουν. Τι προτείνετε;» όπως το έθεσε κι εκείνη την ημέρα του συνεδρίου μια Αμερικανίδα στο ακροατήριο. Μια Γαλλίδα παιδίατρος χαρακτήρισε τη συγγραφέα «αρχαίο - φεμινίστρια που βρίσκεται σε άρνηση της μητρότητας και γνωρίζει ελάχιστα τις ανάγκες της σημερινής μητέρας», η πρόεδρος των Πρασίνων στη Γαλλία, μητέρα τεσσάρων παιδιών, σχολίασε: «Για την κυρία Μπαντεντέρ φαίνεται αδιανόητο ότι το να μαγειρεύεις για το παιδί σου σημαίνει οτιδήποτε άλλο εκτός από αγγαρεία». Μια άλλη μητέρα που έμεινε δύο χρόνια στο σπίτι και επέστρεψε στη δουλειά της ως μάνατζερ βρίσκει ίσως τη χρυσή τομή ανάμεσα στους εξτρίμ αφορισμούς της Γαλλίδας συγγραφέα και τις φυσιολατρικές εμμονές: «Δεν έχει να κάνει με τις πάνες ούτε με τα πλαστικά μπιμπερό. Η πραγματική διαμάχη δεν είναι ανάμεσα στη γυναίκα και στη μητέρα αλλά ανάμεσα στη γυναίκα και στην εταιρία».

Τι κίνητρα και διευκολύνσεις σου παρέχει η επιχείρηση για να συνεχίσεις να μεγαλουργείς στη δουλειά σου χωρίς να παραμελείς το παιδί σου; Και αλήθεια, ποιος θα πληρώνει τη «γυναίκα» όταν όλοι ξέρουμε ότι το ωράριο ενός δημόσιου παιδικού σταθμού δεν συμπίπτει με τις δικές σου υπερωρίες (και φιλοδοξίες); Ξέρω πολλές εργαζόμενες μητέρες που τώρα καταριούνται το φεμινισμό. Όπως αντίστοιχα ξέρω άλλες οι οποίες μένουν στο σπίτι με το μωρό και λαχταρούν να βρουν μια ώρα να πάνε γυμναστήριο. Υποθέτω ότι πάντα θέλεις αυτό που δεν έχεις. Η πραγματική γυναικεία νίκη θα ήταν να μπορείς να επιλέξεις. Η Μπαντεντέρ προφανώς πιστεύει ότι καλά κάνω που λείπω από το σπίτι 8-10 ώρες για να κερδίζω χρήματα, με τα οποία πληρώνω μια ξένη γυναίκα να προσέχει το παιδί μου. Εγώ πάλι δεν έχω πειστεί εντελώς ακόμα. Ίσως επειδή όταν κοιτάζω στον καθρέφτη (και το πορτοφόλι μου) δεν βλέπω μια αριστοκράτισσα της εποχής του Ρουσό. Αν και πολύ θα το ήθελα.