ΗΜΕΡΑ ΤΗΣ ΓΥΝΑΙΚΑΣ: Ο άνισος μισθός

ΗΜΕΡΑ ΤΗΣ ΓΥΝΑΙΚΑΣ: Ο άνισος μισθός

Δουλεύουμε το ίδιο σκληρα με τους άνδρες. Τότε γιατί στο τέλος του μήνα παίρνουμε λιγότερα;
08 Μαρτίου 2012 Γαλάτεια Λασκαράκη
Δουλεύω στα περιοδικά, δηλαδή σε μια δουλειά όπου οι 9 στους 10 είναι κορίτσια. Άρα, για να είμαι ειλικρινής, δεν μπορώ να πω ότι ένιωσα ποτέ κάποια κατάφωρη μισθολογική αδικία εις βάρος μου επειδή ευνοήθηκε άνδρας συνάδελφος, ακριβώς γιατί τον άνδρα συνάδελφο εδώ μέσα τον ψάχνεις με το τουφέκι.

Αν κοιτάξω ωστόσο προς τους πάνω ορόφους, προς αυτό που οι Αμερικανοί ονομάζουν γυάλινη οροφή, θα συναντήσω όλο και λιγότερες γυναίκες. Και όπως σχεδόν παντού στον κόσμο έτσι κι εδώ στην αίθουσα του διοικητικού συμβουλίου κατοικούν κυρίως άνδρες. Τα πολλά λεφτά εξακολουθούν να είναι απλησίαστα για τις πολλές γυναίκες και αν κάποιος πιστεύει το αντίθετο οι στατιστικές υπηρεσίες ολόκληρης της Ευρωπαϊκής Ένωσης είναι εδώ για να τον διαψεύσουν.

Οι γυναίκες στην Ευρώπη και στην Ελλάδα αμείβονται κατά 17,6% λιγότερο από τους άνδρες για την ίδια εργασία. Βέβαια οι έρευνες μετρούν τα πράγματα κάπως χονδρικά, δηλαδή όταν λένε «ίδια εργασία» εννοούν όλους τους ανθρώπους που εργάζονται, π.χ., στον τομέα της επικοινωνίας, κάτι που όπως όλοι ξέρουμε μπορεί να σημαίνει από το βασικό μισθό της καθαρίστριας ως αυτόν του CEO του καναλιού. Επομένως οι στατιστικές βγάζουν τους άνδρες πλουσιότερους πιθανότατα όχι επειδή ο λογιστής πληρώνεται παραπάνω από τη διπλανή του λογίστρια αλλά επειδή οι περισσότερες καθαρίστριες στο κτίριο είναι γένους θηλυκού ενώ οι διευθυντές όχι.

ΟΙ ΚΟΡΕΣ ΜΑΣ ΟΙ ΣΟΣΙΑΛΙΣΤΡΙΕΣ
Για να φτάσουμε βέβαια σήμερα να συζητάμε για το πόσες θηλυκές executives απαριθμεί το μισθολόγιο μιας εταιρίας δόθηκαν μάχες. Μία από αυτές την έδωσαν οι εργάτριες που έραβαν τα καθίσματα των αυτοκινήτων Cortina στο εργοστάσιο της Ford έξω από το Λονδίνο και κατέβηκαν σε απεργία διαρκείας το 1968 όταν έμαθαν ότι οι άνδρες υπάλληλοι με το ίδιο ακριβώς job description έπαιρναν 15% μεγαλύτερο μισθό. Τα κορίτσια ήταν πρωτοσέλιδο για μέρες, η απεργία κράτησε τρεις εβδομάδες και τα γεγονότα οδήγησαν στο Equal Pay Act της Βρετανίας του 1970. Η ιστορία τους μάλιστα έγινε και ταινία, το Made in Dagenham που είχε βγει πέρυσι στη Βρετανία. Ύστερα, που τα πράγματα έγιναν πιο επαναστατικά, ήρθε και η υπόθεση Sabena που μπήκε στα βιβλία της Νομικής: αεροσυνοδός μήνυσε τη βελγική αεροπορική εταιρία όταν είδε πόσα παραπάνω κέρδιζε ένας άνδρας συνάδελφός της που έκανε ακριβώς ό,τι κι εκείνη, σέρβιρε καφέ και πορτοκαλάδες.

Στην Ελλάδα αργήσαμε λίγο, αλλά τέσσερα χρόνια αφότου μπήκαμε στην ΕΟΚ, το 1984, εναρμονιστήκαμε κι εμείς με τις κοινοτικές οδηγίες (από τότε έχουμε το νόμο 1414 για Ίση Αμοιβή για Ίση Εργασία. Το 1997 η Συνθήκη του Άμστερνταμ μιλούσε πλέον πιο συγκεκριμένα για Ίση Αμοιβή για Εργασία Ίσης Αξίας με σκοπό να δώσει κύρος σε «γυναικεία» επαγγέλματα που εξακολουθούσαν να αμείβονται πολύ χαμηλά -βλέπε πάλι το παράδειγμα της καθαρίστριας και σκέψου για ένα λεπτό πόσο σημαντική είναι όταν μιλάμε, π.χ., για ένα ξενοδοχείο).

Παρ' όλα αυτά «οι καλύτερα αμειβόμενες δουλειές είναι οι δουλειές όπου πλειοψηφούν οι άνδρες», λέει η γενική γραμματέας Ισότητας των Φύλων Μαρία Στρατηγάκη. Γιατί όμως; «Ο λόγος που η θέση των γυναικών στην αγορά εργασίας δεν είναι τόσο ισχυρή όσο θα περιμέναμε είναι γιατί, παρά την ισότητα και παρά τη νομοθεσία, η γυναίκα εξακολουθεί να υφίσταται τις υποχρεώσεις του σπιτιού και της οικογένειας. Στη δουλειά οι γυναίκες πρέπει να επιβιώσουν με διπλό φορτίο και διπλό ωράριο».

Η υπεύθυνη μισθοδοσίας μεγάλης ελληνικής εταιρίας μου λέει κάτι παρόμοιο: «Πραγματικά δεν νομίζω ότι υπάρχει μισθολογική ανισότητα εδώ μέσα. Ξέρω τι παίρνει καθένας και τουλάχιστον στο τμήμα μου, όπου είμαστε μοιρασμένοι σε κορίτσια και αγόρια, σίγουρα δεν συμβαίνει αυτό. Ο μέσος όρος των μισθών βγαίνει μεγαλύτερος στους άνδρες γιατί, κοίτα γύρω σου, οι περισσότεροι που έχουν δικό τους γωνιακό γραφείο εδώ είναι άνδρες και αυτό είναι κάτι που δεν αλλάζει εύκολα. Όσες από εμάς είναι εργαζόμενες μητέρες νιώθουν πως είναι και ατελείς μάνες και ατελείς υπάλληλοι. Και ξέρεις πως υπάρχουν στιγμές στην επαγγελματική ζωή σου που πρέπει να διαλέξεις πού θα ρίξεις το βάρος, στο να περνάς χρόνο με το μικρό παιδί σου ή στη δουλειά. Και δεν τίθεται θέμα, οι περισσότερες θα διαλέξουν το παιδί τους περιμένοντας την επόμενη ευκαιρία για προαγωγή. Που μπορεί να τις προσπεράσει για πάντα. Το ίδιο και τα λεφτά».

Αν λοιπόν οι μέρες του Ντάγκενχαμ και των άδικων αφεντικών είναι παρελθόν το μόνο μας εμπόδιο προς την καλύτερη αμοιβή είναι η δημιουργία οικογένειας; Και αν ναι, δεν θα μπορούσε κάποια να φορτσάρει πριν κάνει παιδιά, ειδικά τώρα που μεσολαβεί πλέον μία δεκαετία από το τέλος των σπουδών μας μέχρι το γάμο; Τελικά φταίνε οι εργοδότες, εμείς οι ίδιες με τις επιλογές που κάνουμε ή κάποιο πανίσχυρο, βαθιά ριζωμένο στερεότυπο που υπονοεί ότι στο πίσω μέρος του μυαλού της η γυναίκα δεν ενδιαφέρεται ποτέ πραγματικά να δουλέψει τόσο σκληρά; Ύστερα από δεκαετίες φεμινισμού και νομοθεσιών, κάτι στο ανθρώπινο DNA δεν λέει να ξεκολλήσει από την ιδέα ότι «η δουλειά κάνει τους άνδρες» αλλά οι γυναίκες θα μπορούσαν να είναι ευτυχισμένες και με άλλα πράγματα.

Κρίνοντας πάλι εξ ιδίων (ανήκω κι εγώ στην πολυπληθή ομάδα σχιζοφρενών «το πρωί στέλεχος το βράδυ μαμά, σύζυγος, Μάρθα Στιούαρτ κ.λπ.») αναρωτιέμαι αν εμείς οι ίδιες πατάμε φρένο λίγο πριν το μεγάλο άλμα, αν αυτό το καταραμένο DNA σε διατάζει να μην παίρνεις τους δρόμους επειδή πρέπει να φροντίσεις το παιδί σου -ακόμα και αν δεν έχεις παιδί (κάποια στιγμή θα κάνω, λες, και δεν ξεκινάς να γίνεις διευθύντρια εφημερίδας). Ή αν όλα αυτά είναι φτηνές δικαιολογίες. «Όλοι οι εργοδότες όταν πρόκειται να απολύσουν κάποιον θα σκεφτούν για μια γυναίκα "δεν πειράζει, μπορείς πάντα να γυρίσεις και στο σπίτι", ενώ για έναν άνδρα όχι», εξηγεί η κ. Στρατηγάκη. «Επίσης η μισθολογική ανισότητα δεν είναι τόσο απλό να εντοπιστεί, δεν είναι ότι ο εργοδότης θα πει "α, είναι γυναίκα, θα την προσλάβω με λιγότερα". Εντοπίζεται στις έμμεσες διακρίσεις. Ακόμα και η σεξουαλική παρενόχληση μπορεί να γίνει αιτία να διακοπεί η ανέλιξη μιας γυναίκας. Δεν γίνεται από πρόθεση του εργοδότη, είναι το περιβάλλον που αναπαράγει και διαιωνίζει τα στερεότυπα».

ΔΕΙΞΕ ΜΟΥ ΤΟ ΧΡΗΜΑ
Ψάχνοντας να βρω πού έχουμε κάνει λάθος (η γενιά μας ανατράφηκε χωρίς διακρίσεις, οι γονείς μας πλήρωναν πρόθυμα για να κάνουμε όσα μεταπτυχιακά θέλαμε) τηλεφωνώ στη δρα Βενετία Κουσία, διευθύνουσα σύμβουλο της Manpower στην Ελλάδα, κορυφαίας εταιρίας παροχής υπηρεσιών ανθρώπινου δυναμικού. «H διαφοροποίηση των αμοιβών ισχύει στις υψηλότερες θέσεις παρά στους χαμηλόμισθους. Ο νόμος υπάρχει για να προστατεύει ως ένα σημείο τις αμοιβές. Από αυτό το σημείο και πέρα, εκεί δηλαδή που οι γυναίκες πρέπει να διαπραγματευτούν σκληρότερα, ίσως δεν διαπραγματεύονται σαν άνδρες. Δεν είμαστε τόσο απαιτητικές, δεν το έχουμε στην ατζέντα μας, δεν λέμε συχνά "μου δίνεις τόσα ή φεύγω" με τον τρόπο που το λέει -και το εννοεί- ένας άνδρας».

Αυτό που χρειάζεται να κάνει μια γυναίκα για να αμειφθεί σαν άνδρας, μου λέει η δρ Κουσία, είναι «να σκεφτεί ότι την ενδιαφέρει η αμοιβή, όχι η αναγνώριση». Ορίστε, ήταν τόσο απλό. «Επειδή οι γυναίκες δεν ήταν ο κύριος κομιστής χρημάτων μέχρι σήμερα, ήταν το δεύτερο εισόδημα στο σπίτι, υπήρξαν πιο διαλλακτικές στις διαπραγματεύσεις. Προτεραιότητά τους δεν ήταν τα χρήματα αλλά να βρουν μια δουλειά που να τους αρέσει, ένα ευχάριστο περιβάλλον, καλούς συναδέλφους».

Μια ψυχολόγος συμφωνεί: «Οι γυναίκες νομίζουν ότι είναι "τυχερές" που κερδίζουν όσα κερδίζουν και δίνουν υπερβολικά μεγάλη σημασία στην ικανοποίηση που αντλούν από τη δουλειά». Η Ντον Έιρι, από τις ισχυρότερες κυρίες της βρετανικής τηλεόρασης, έχει παρατηρήσει ότι οι περισσότεροι άνδρες στην ομάδα της είναι «κατηγορηματικοί όταν λένε ότι πρέπει να πληρωθούν περισσότερα. Οι κοπέλες πάλι είναι πάντα απολογητικές όταν έρχονται να ζητήσουν αύξηση».

ΜΙΑ ΓΙΑ ΟΛΕΣ Ή ΚΑΘΕΜΙΑ ΓΙΑ ΤΟΝ ΕΑΥΤΟ ΤΗΣ;
Στο Mad Men, τη σειρά που αποτυπώνει με ντοκιμαντερίστικη ακρίβεια τι συνέβαινε σε ένα διαφημιστικό γραφείο στη Νέα Υόρκη το 1960, υπάρχει μια κοπέλα, η Πέγκι Όλσεν, που πηγαίνει να δουλέψει εκεί ως γραμματέας. Έχει ταλέντο οπότε στη συνέχεια προάγεται σε κειμενογράφος, η μόνη σε μια ομάδα ανδρών, αλλά οι υπόλοιποι εξακολουθούν να την αντιμετωπίζουν με το στιλ «τράβα τώρα να μας φτιάξεις κανένα κοκτέιλ». Κάποια στιγμή καταλαβαίνει πως για να γίνει «ένα από τα αγόρια» πρέπει να τους αντιμετωπίζει ως ίσους. Και μέχρι το τέλος του τρίτου κύκλου το αφεντικό της απολογείται που τη θεωρούσε δεδομένη και της ζητάει γονατιστός να τον ακολουθήσει στη νέα εταιρία. Η Πέγκι, όπως και οι περισσότερες που σκαρφάλωσαν στην ιεραρχία με το σπαθί τους, το έκανε όχι με απεργίες όπως τα κορίτσια στο εργοστάσιο της Ford αλλά μόνη της.

Πρόσφατα η Ευρώπη ξεκίνησε πενταετή στρατηγική για την ισότητα και τη συμμετοχή περισσότερων γυναικών στα διοικητικά συμβούλια. Αλλά εδώ φυσικά μιλάμε για ελεύθερη αγορά και όχι για ψηφοδέλτιο (όπου πρέπει σώνει και καλά να συμμετέχει ένα χ νούμερο γυναικών, των οποίων το πολιτικό iq δεν θα έλεγες ακριβώς ότι είναι αυτό που σε κάνει περήφανη για το φύλο σου, δεν χρειάζεται να λέμε παραδείγματα, ζούμε σε μια χώρα όπου μέχρι τώρα ήταν εύκολο να βγεις βουλευτής αν ήσουν πρώην μοντέλο ή ηθοποιός). Στην ελεύθερη αγορά δεν μπορεί κανείς να σε εξαναγκάσει να βάλεις κορίτσια στο τραπέζι των συνελεύσεων, έτσι για ποικιλία.

Από την άλλη βέβαια και που είχαμε άνδρες τόσα χρόνια στα κέντρα αποφάσεων καλό δεν είδαμε. «Δεν υποστήριζα ποτέ την ποσόστωση για τις γυναίκες σε ανώτερες θέσεις στις επιχειρήσεις αλλά δεδομένης της έλλειψης προόδου στον τομέα αυτό ίσως πρέπει μελλοντικά να το εξετάσουμε», είπε πρόσφατα η Βιβιέν Ρέντινγκ, μία από τις υψηλόβαθμες κυρίες των ευρωπαϊκών επιτροπών. Με άλλα λόγια, άνδρες βούλιαξαν την οικονομία και τα χρηματιστήρια πριν από δύο χρόνια. Είχαν την ευκαιρία τους. Γιατί να μη δούμε τώρα τι μπορούν να κάνουν οι γυναίκες; «Πραγματική ισότητα θα έρθει τη μέρα που στα διοικητικά συμβούλια των εταιριών θα υπάρχουν και μέτριες γυναίκες όπως υπάρχουν σήμερα και πάρα πολλοί μέτριοι άνδρες», λέει η δρ Κουσία.

Ακούγεται παράδοξο αλλά υποτίθεται ότι η κρίση θα ισοσκελίσει τις αμοιβές. Οι γυναίκες-στελέχη συνέφεραν ούτως ή άλλως γιατί δέχονταν να παίρνουν λιγότερα, χωρίς γκρίνια. Οι άνδρες-στελέχη με τα αστρονομικά ποσά, τα χρυσά αγόρια που έχασαν τα μπόνους τους και έμειναν άνεργα για καιρό, αναγκάζονται να ρίξουν το κασέ τους για να βρουν ξανά δουλειά. Ορίστε. Δεν είναι και τόσο μεγάλη νίκη αλλά ένα κορίτσι πρέπει να ζήσει.