Γιατί οι γυναίκες δεν αντέχουμε την κριτική;

Γιατί οι γυναίκες δεν αντέχουμε την κριτική;

Ως φύλο δεν σηκώνουμε εύκολα την αρνητική κριτική. Όταν αυτή προέρχεται από άλλη γυναίκα, ούτε η θετική είναι ιδιαίτερα ευπρόσδεκτη.
22 Οκτωβρίου 2012 Αλίνα Χατζιδάκι. Φωτογράφηση: Laurina Paperina

Οταν έβαψα τα μαλλιά μου από ξανθά στη λιγότερο ραδιενεργή απόχρωση του καστανού, τα κορίτσια στο γραφείο ενθουσιάστηκαν. Τα καλά σχόλιά τους λειτούργησαν σαν ξηρός πάγος στη σπονδυλική στήλη μου. Με κάθε «επιτέλους, καιρός ήταν» ή «να, αυτό είναι πολύ αριστοκρατικό χρώμα», σκεφτόμουν πόσες μέρες έπρεπε να τα αφήσω να ξαποστάσουν μέχρι να συναντηθούν ξανά με το αυτοκτονικό οξυζενέ. Και μετά τις υπολόγιζα σε ώρες. Ο χρόνος αναμονής μειώθηκε στο μισό όταν οι άνδρες φίλοι μου εξέφρασαν σχεδόν ομόφωνα τη βαθιά απογοήτευσή τους για την απόφασή μου να γίνω θύμα της σατανικής κομμώτριας με πολύ πιο άκομψες παρατηρήσεις από αυτές που οι ομόφυλές μου είχαν κάνει, υπαινισσόμενες ότι προηγουμένως, προφανώς, είχα την απόχρωση που στο κουτί περιγράφεται ως το ξανθό της ξεπεσμένης τραβεστί τραγουδίστριας.

Οι γνώµες των άλλων
Η αντίδρασή μου δεν με εντυπωσίασε για τη ρηχότητα του κέντρου βάρους της, ακόμα κι αν υπάρχουν ψυχολόγοι εκεί έξω που πιστεύουν ότι κάτι περιπτώσεις σαν τη δική μου είναι που χτίζουν τα εξοχικά τους. Πρόκειται για μαλλιά, υπόθεση πολύ επιφανειακή για τόση συζήτηση, και το γεγονός ότι η σχέση μου με τη μόδα κάνει τις στιλίστριες να με κοιτάζουν αναποφάσιστες μεταξύ οίκτου και αηδίας σημαίνει μάλλον ότι το γούστο μου ταιριάζει καλύτερα με την τεστοστερόνη. Και όχι, ούτε η δυσπιστία μου απέναντι στα γυναικεία σχόλια με εξέπληξε. Μπορεί να μην το συζητάμε ποτέ ανοιχτά αλλά ακόμα και μια θηλυκή πρίζα ξέρει ότι η κριτική από γυναίκα σε γυναίκα απορρίπτεται πιο γρήγορα και από μόσχευμα κερατοειδούς στο μηνίσκο.

Για την ακρίβεια, γυναίκα και αποδέκτης κριτικής είναι δύο έννοιες που αγνοούν επιδεικτικά η μία την ύπαρξη της άλλης, απ' όπου κι αν τα σχόλια προέρχονται. Φυσικά υπάρχουν κι εκείνες που αποδέχονται σχόλια και συμβουλές με χάρη, ευγένεια και διάθεση ενδοσκόπησης, όμως υπάρχει και η συντριπτική πλειονότητα που όταν τους πεις τη γνώμη σου για τις κουρτίνες τους θα κάνουν ότι τη σκέφτονται αλλά θα ξέρεις ότι σου απαντάει το μεσαίο δάχτυλό τους.
Αν η κριτική είναι γενικά πιο ανεπιθύμητη και από κατακράτηση υγρών το Δεκαπενταύγουστο, όταν προέρχεται από γυναίκα είναι δύο φορές πιο ενοχλητική, κυρίως γιατί θεωρείται ύποπτη μέχρι να αποδειχτεί αθώα, δηλαδή ποτέ. Είναι βαρετό να τα ξαναλέμε αλλά ο ανταγωνισμός μεταξύ των γυναικών δεν γίνεται ανοιχτά και ντεκλαρέ, να κάνουμε, ας πούμε, ένα μπρα ντε φερ μεταξύ μας να δούμε ποια κερδίζει και να πάμε παρακάτω. Και επειδή υπάρχει, και το ξέρουμε, το να λαμβάνουμε συμβουλές, επικρίσεις ή επαίνους από τον ανταγωνισμό χωρίς κάποια μίνιμουμ δόση σκεπτικισμού προϋποθέτει να απενεργοποιήσουμε το μεγαλύτερο κομμάτι του εγκεφάλου μας. Δεν δίνω σημασία σε υποδείξεις για την κοινωνική μου συμπεριφορά από μια τυχαία, ανελέητα βαρετή και τολμώ να πω ηλίθια γνωστή μου που θεωρεί ότι μπορεί να σχολιάσει το χιούμορ μου, όπως δεν θα έπαιρνα συστάσεις για το καλύτερο εντομοαπωθητικό από κουνούπι. Αλήθεια, δεν είναι πιο πολύπλοκο από αυτό.

Λένε ότι το να ξέρεις να δέχεσαι την κριτική είναι τέχνη. Δυστυχώς, πολλές φορές η γυναικεία κριτική απαιτεί να είσαι βιρτουόζος ψυχραιμίας για να τη δεχτείς με φιλικούς όρους. Στο πίσω μέρος του μυαλού μας όλες δίνουμε την ερμηνεία που θέλει το σχόλιο να εξυπηρετεί τη σκοτεινή ατζέντα της αντιπάλου, που σκοπό έχει να μας κατεβάσει επίπεδα στη φανταστική μας πυραμίδα ισχύος ή, στην καλύτερη περίπτωση, να μας κάνει σαν τα μούτρα της. Όταν μια απλή γνωστή μου έχει άποψη για το αν έκανα καλά που δεν θήλασα πολύ το παιδί μου, που δεν θέλω να κόψω τα μαλλιά μου, που είμαι με τον ίδιο άνδρα από τα 16 μου, που μου αρέσει αυτή η μουσική και όχι η άλλη, δεν νομίζω ότι ο στόχος της είναι να με κάνει καλύτερο άνθρωπο εφόσον, και να ήθελα, τα περισσότερα από αυτά δεν μπορώ να τα πάρω πίσω. Και, όχι και τόσο τυχαία, για τα περισσότερα από τα παραπάνω κανένας άνδρας φίλος μου δεν ένιωσε ότι δικαιούται να καταθέσει τα δύο σεντς της σοφίας του.

Καμιά φορά παρατηρώ τον άνδρα μου με τους κολλητούς του και αντιλαμβάνομαι γιατί όταν μιλάω για τις φίλες μου με αντιμετωπίζει σαν να του απαγγέλλω Μαρία Πολυδούρη στα βραζιλιάνικα. Ο ένας μπορεί να πει στον άλλο «τι φοράς, ρε» και να τον τραμπουκάρει σχετικά για δύο ώρες και όλοι θα γελάνε μεταξύ τους σαν να μην τρέχει τίποτα. Βάζω τον εαυτό μου σε οποιαδήποτε από τις δύο θέσεις με παρτενέρ την καλύτερή μου φίλη και μετά μας φαντάζομαι, τριάντα χρόνια αργότερα, να μας ενώνει μια εκπομπή από αυτές που λύνουν παρεξηγήσεις, με την παρουσιάστρια να κλαίει από συγκίνηση κι εμάς να κοιταζόμαστε ακόμα με μισό μάτι.

Κρυφές ατζέντες
Βέβαια η σχέση μας με την κριτική ή τις συμβουλές είναι δρόμος διπλής κατεύθυνσης. Καταρχήν έχουμε γνώμη για όλα, ακόμα και για πράγματα τα οποία δεν μας αφορούν, όπως π.χ. πώς ονομάζει κάποιος το παιδί του ή τη μέθοδο αποτρίχωσης που προτιμάει. Σίγουρα κάποιες από εμάς έχουν την ευγένεια να κρατήσουν την αποψάρα τους για τον εαυτό τους αλλά αυτό δεν αναιρεί το γεγονός ότι ως εσωτερική διαδικασία έχουμε ζυγίσει και έχουμε βγάλει και ετυμηγορία για τις επιλογές των άλλων. Δεν είναι ιδεαλιστική η αντίθεσή μας στην κριτική αλλιώς δεν θα τη διαθέταμε ούτε καν για προσωπική χρήση.
Σε ό,τι αφορά στις συμβουλές, και πάλι, δεν είμαστε ξερόλες. Μπορεί να μην τις δεχόμαστε από άλλες γυναίκες έτσι γενικά και αόριστα αλλά ως φύλο δεν χαίρομαι ιδιαίτερα να παραδεχτώ πως έχουμε αποδείξει ότι τις χρειαζόμαστε και μάλιστα τις αναζητάμε στα πιο απίθανα μέρη, ακόμα κι εκεί όπου η κοινή λογική σπανίζει σαν αυτοκρατορικός πιγκουίνος. Τα βιβλία αυτοβοήθειας γίνονται μπεστ-σέλερ από αναγνώστριες που αν μια γνωστή τους τους έλεγε να σταματήσουν να σκέφτονται συνέχεια αρνητικά θα την έγραφαν στα παλιά τους τα παπούτσια αλλά είναι ευγνώμονες για την ίδια ακριβώς αυτονόητη παραίνεση όταν διατυπώνεται από μια άγνωστη συγγραφέα. Άλλες, που αν η κολλητή τους κάνει το λάθος να ψελλίσει κάτι για την προσωπική ζωή τους σημειώνουν την προσβολή στο τεφτέρι που ό,τι γράφει δεν ξεγράφει, διαβάζουν ανελλιπώς την αγαπημένη τους αστρολόγο και εμπνέονται σαν να μίλησαν με τον Δαλάι Λάμα όταν το ζώδιό τους λέει να σταματήσουν να είναι θύματα και να πάρουν τη ζωή τους στα χέρια τους.

Θηλυκός διακανονισµός
Είναι σαφές λοιπόν ότι δεχόμαστε την κριτική και τις συμβουλές, αρκεί να μη χρειάζεται να τις πάρουμε προσωπικά, να μην έχουμε εμείς συγκεκριμένα το πρόβλημα ή την ανάγκη και σίγουρα να μην είναι σε θέση να το κρίνει μια γυναίκα που μας απευθύνεται σε πρώτο πρόσωπο, ήτοι να θεωρήσει ότι έχει το δικαίωμα να μας κρίνει από ένα καλύτερο πόστο, δηλαδή, Θεός φυλάξοι, αφ' υψηλού. Οι γκουρού της συμπεριφοράς λένε ότι η εποικοδομητική κριτική είναι ανεκτίμητη και σε συνάρτηση με τα παραπάνω είναι τουλάχιστον αστείο το ότι τη δεχόμαστε από αμφιβόλου νοημοσύνης, παντελώς αγνώστους επαγγελματίες, όπως π.χ. μια πωλήτρια που θα μας πει τι μας πάει και τι όχι, αλλά θα κηρύξουμε τζιχάντ σε έναν άνθρωπο που μας ξέρει και θα κάνει το ίδιο.

Προσπαθώντας να εξηγήσω τα ανεξήγητα, σκέφτομαι ότι ίσως ο τρόπος μας να λέμε τη γνώμη μας όταν δεν μας την έχει ζητήσει κανείς είναι το πρόβλημα ή και ο λόγος που μας σπρώχνει να κάνουμε ένα σχόλιο με μοναδικό στόχο να επιβεβαιώσουμε την υπεροχή μας. Και, από την άλλη, ως αισιόδοξη νότα, σέβομαι ιδιαίτερα το γεγονός ότι για να αποφεύγουμε το αιματοκύλισμα μεταξύ γυναικών υπάρχουν θέματα που δεν αγγίζουμε ποτέ, όπως τα παιδιά των άλλων ή η αληθινή σχέση τους με τους συντρόφους τους. Ακόμα και σε αυτό το πιο πολύπλοκο σύστημα ασφαλείας μεταξύ φίλων, ξέρω ότι οι δικές μου γυναίκες είναι εκεί, οπλισμένες με τη γνώμη τους αν τη χρειαστώ. Μέχρι τότε, και για την ιστορία, τα μαλλιά μου παραμένουν βαμμένα ξανθά, το είδος που λάμπει στο σκοτάδι.