Η Γαλλία ετοιμάζεται να θεσμοθετήσει το τέλος των λεγόμενων «συζυγικών δικαιωμάτων» – της ιδέας, δηλαδή, ότι ο γάμος για τη γυναίκα συνεπάγεται και το καθήκον για σεξ.
Ένα νομοσχέδιο που εγκρίθηκε την Τετάρτη, 2 Ιανουαρίου στη Βουλή προσθέτει στο αστικό δίκαιο της χώρας μια διάταξη που ξεκαθαρίζει ότι η «κοινή συμβίωση» δεν δημιουργεί «υποχρέωση για σεξουαλικές σχέσεις».
Η προτεινόμενη νομοθεσία καθιστά επίσης αδύνατη τη χρήση της έλλειψης σεξουαλικών σχέσεων ως επιχείρημα σε διαζύγιο βάσει σφάλματος.
Παρά το γεγονός ότι η αλλαγή δεν αναμένεται να έχει σημαντικό αντίκτυπο στα δικαστήρια, οι υποστηρικτές της ελπίζουν ότι ο νόμος θα συμβάλει στην πρόληψη του γάμου ως χώρου σεξουαλικής βίας. «Επιτρέποντας σε ένα τέτοιο δικαίωμα ή καθήκον να υφίσταται, εγκρίνουμε συλλογικά ένα σύστημα κυριαρχίας και εκμετάλλευσης του συζύγου προς τη σύζυγο», δήλωσε η βουλευτής των Πράσινων και χορηγός του νομοσχεδίου, Marie-Charlotte Garin.
«Ο γάμος δεν μπορεί να είναι μια φούσκα όπου η συναίνεση για σεξ θεωρείται δεδομένη για μια ζωή».
Ο νόμος έρχεται να αφαιρέσει μια αμφισημία που υπήρχε, παρά το γεγονός ότι δεν υπήρχε καμία ρητή αναφορά σε «συζυγικό καθήκον» σε κανένα νομικό κείμενο.
Σήμερα, ο γαλλικός αστικός κώδικας ορίζει τα καθήκοντα του γάμου ως «σεβασμός, πίστη, υποστήριξη και βοήθεια» και αναφέρει ότι τα ζευγάρια δεσμεύονται σε μια «κοινή συμβίωση».
Πουθενά στα κείμενα δεν υπάρχει αναφορά σε «συζυγικά» – δηλαδή σε σεξουαλικά – δικαιώματα. Η προέλευση αυτής της έννοιας βρίσκεται στο μεσαιωνικό εκκλησιαστικό δίκαιο.
Ωστόσο, σύγχρονοι δικαστές σε υποθέσεις διαζυγίων έχουν, κατά καιρούς, δώσει ευρεία ερμηνεία στην έννοια της «κοινής συμβίωσης», περιλαμβάνοντας και τις σεξουαλικές σχέσεις.
Σε μια γνωστή υπόθεση το 2019, μια γυναίκα είχε αρνηθεί σεξουαλικές σχέσεις στον σύζυγό της για αρκετά χρόνια και εκείνος έλαβε διαζύγιο βάσει υπαιτιότητας, υπονοώντας ότι εκείνη ήταν ένοχη. Η γυναίκα προσέφυγε στη συνέχεια στο Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων (ECHR), το οποίο πέρυσι καταδίκασε τη Γαλλία για την πρακτική αυτή, σημειώνοντας ότι η άρνηση σεξ δεν μπορεί να αποτελεί λόγο διαζυγίου λόγω υπαιτιότητας.
Η απόφαση αυτή χαιρετίστηκε ως σημαντική πρόοδος από ακτιβίστριες για τα δικαιώματα των γυναικών.
Δείτε αυτή τη δημοσίευση στο Instagram.
Τι σημαίνει αυτό στην πράξη
Στην πράξη, η απόφαση του ECHR καθιστά πλέον αδύνατο για οποιονδήποτε δικαστή στη Γαλλία να εκδώσει παρόμοια απόφαση – γι’ αυτό και ο νέος νόμος προορίζεται κυρίως ως διευκρίνιση και δεν αναμένεται να αλλάξει δραστικά τις δικαστικές πρακτικές.
Για τις ακτιβίστριες, η ιδέα ότι οι σύζυγοι έχουν «καθήκον» να συναινέσουν σε σεξουαλικές σχέσεις παραμένει σε ορισμένα στρώματα της κοινωνίας και χρειάζεται αντιμετώπιση.
Η δίκη Mazan του 2024, όπου η Gisèle Pelicot, , βιάστηκε επανειλημμένα από άνδρες που προσκάλεσε ο σύζυγός της, ο οποίος την είχε ναρκώσει, θεωρείται χαρακτηριστική. Πολλοί κατηγορούμενοι δήλωσαν ότι θεώρησαν τη συγκατάθεσή της δεδομένη από όσα τους είπε ο σύζυγός της.
Στη Γαλλία, όπως και στις περισσότερες χώρες, ο γάμος πλέον δεν αποτελεί νομική εξαίρεση για τον βιασμό, ενώ πριν το 1990 οι άνδρες μπορούσαν να ισχυριστούν ότι ο γάμος συνεπαγόταν συγκατάθεση.
Από τον Νοέμβριο του 2025, ο ορισμός του βιασμού στη Γαλλία επεκτάθηκε ώστε να περιλαμβάνει τη μη συναίνεση. Προηγουμένως, ο βιασμός οριζόταν ως σεξουαλική πράξη που διενεργείται με «βία, πίεση και απειλή». Τώρα, θεωρείται κάθε πράξη στην οποία δεν υπάρχει «ενημερωμένη, συγκεκριμένη, προηγούμενη και ανακλητή» συναίνεση. Η σιωπή ή η απουσία αντίδρασης δεν θεωρούνται συναίνεση, σύμφωνα με τον νόμο.
