Στα μισά του περασμένου αιώνα, η φωτογράφος Eve Arnold, μια γυναίκα σε ένα επάγγελμα κατεξοχήν ανδροκρατούμενο εκείνη την εποχή, συνεργαζόταν συχνά με την Marilyn Monroe. Μία από τις πιο διάσημες (και πολυσυζητημένες) φωτογραφίες της είναι αυτή όπου η σταρ βρίσκεται σε μια παιδική χαρά, ντυμένη με ένα μαγιό, και διαβάζει ένα από τα δυσκολότερα βιβλία που έχουν κυκλοφορήσει ποτέ στον κόσμο, τον Οδυσσέα του James Joyce. Κάθε φορά που εμφανίζεται αυτή η φωτογραφία σε κάποιο μέσο κοινωνικής δικτύωσης ή τέλος πάντων κάπου όπου υπάρχει η τεχνική δυνατότητα ο αναγνώστης να γράψει κάποιο σχόλιο, παρατηρούμε το ίδιο φαινόμενο: μια σειρά από τοποθετήσεις στις οποίες η Monroe θεωρείται η «χαζή ξανθιά» που αποκλείεται να είχε διαβάσει ποτέ τέτοιο βιβλίο, πόσο μάλλον να έφτασε στο τέλος του, όπως δείχνει η φωτογραφία.
Στην εποχή του performative reading (και γενικότερα της κυριαρχίας του θεαθήναι, εν πολλοίς χάρη στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης), μία τέτοια φωτογραφία έρχεται ξανά στη δημοσιότητα για να αναδείξει μια πτυχή της ζωής της αδικοχαμένης σταρ, που είναι από τις λιγότερο γνωστές και που, όταν παρουσιάζεται, συνήθως δεν αναλύεται σε βάθος. Όταν η Monroe έφυγε από τη ζωή, ένα μεγάλο μέρος της περιουσίας της κληρονομήθηκε από τον καθηγητή υποκριτικής και προσωπικό της μέντορα Lee Strasberg. Σταδιακά έγινε η καταγραφή των υπαρχόντων του estate της και κάποια στιγμή κυκλοφόρησε εκεί έξω ένα εντυπωσιακό νούμερο βιβλίων που κοσμούσαν τα ράφια του σαλονιού της: 430.
Ανάμεσα σε αυτά τα βιβλία περιλαμβάνονται κλασικά αριστουργήματα της αμερικανικής λογοτεχνίας, όπως έργα του F. Scott Fitzgerald, του John Steinbeck και του Ernest Hemingway, αλλά και βιβλία Ρώσων λογοτεχνών, όπως ο Φίοντορ Ντοστογιέφσκι, βιβλία ψυχολογίας όπως έργα του Erich Fromm και του Sigmund Freud, ποιήματα σύγχρονων και παλαιότερων δημιουργών, καθώς και φημισμένα έργα της γαλλικής λογοτεχνίας προηγούμενων αιώνων.
Υπάρχει κάποιος λόγος για τον οποίο πρέπει να μας κάνει εντύπωση το πλήθος και η ποικιλία των βιβλίων που υπήρχαν στη βιβλιοθήκη της «χαζής ξανθιάς»; Κανονικά όχι, αλλά ο υποκρύπτων σεξισμός της κοινωνίας φρόντισε να παρουσιαστούν οι εν λόγω τίτλοι με τρόπο που να προκαλέσουν σχεδόν σοκ στο κοινό, το οποίο, όταν ανακοινώθηκε πριν λίγα χρόνια ο πλήρης κατάλογος των βιβλίων της, μάλλον αναφώνησε «αυτή διάβαζε»!
Ένα νέο βιβλίο της Gail Crowther, με τίτλο «Marilyn And Her Books: The Literary Life of Marilyn Monroe», που κυκλοφόρησε με αφορμή τα 100 χρόνια από τη γέννησής της ως Norma Jean Baker, προσπαθεί να σκιαγραφήσει το πορτρέτο της βιβλιόφιλης Marilyn, με τη συγγραφέα να έχει μελετήσει δεκάδες στοιχεία που αποδεικνύουν ότι, παρά το γεγονός πως δεν τελείωσε το λύκειο, ενδιαφερόταν για τη μόρφωσή της και την επιδίωκε μόνη της, μεταξύ άλλων μέσα από προσεκτικά επιλεγμένους τίτλους βιβλίων.
Σύμφωνα με τη συγγραφέα του βιβλίου, η ικανότητα της Monroe να διαβάσει, να κατανοήσει, να είναι τέλος πάντων αυθεντική βιβλιόφιλη, αμφισβητήθηκε στο παρελθόν, και μάλλον θα εξακολουθεί να αμφισβητείται, διότι η συγκεκριμένη γυναίκα έζησε μέσα «σε ένα δηλητηριώδες κοκτέιλ πατριαρχίας, αποφάσεων που έπαιρνε η βιομηχανία (σ.σ. του θεάματος), κοινωνικών στερεοτύπων και προσδοκιών».
Η Crowther υποστηρίζει ότι η Monroe διάβαζε για να γίνει καλύτερη, ωστόσο ο Arthur Miller, πρώην σύζυγός της – και ένας από τους πιο σημαντικούς θεατρικούς συγγραφείς των ΗΠΑ – είχε γράψει στην αυτοβιογραφία του ότι η Marilyn δεν ολοκλήρωνε ποτέ κανένα μεγάλο βιβλίο, υπονοώντας ότι όλη η αγάπη της για τη λογοτεχνία ήταν «για τα μάτια του κόσμου». Μπορούμε να βασιστούμε απόλυτα στην άποψη του Miller; Δεν θα το λέγαμε, αν λάβουμε υπόψιν μας ότι ο ίδιος είχε καταγράψει στις προσωπικές του σημειώσεις, λίγο πριν το διαζύγιό του, πως αισθανόταν ντροπή για εκείνη – για μια σειρά από λόγους που δεν αφορούν αυτό το κείμενο. Είναι δε παραπάνω από προφανές ότι το στερεότυπο που την ακολουθεί μέχρι σήμερα σε σχέση με την εμφάνισή της (ομορφιά ίσον χαζομάρα) μάς αποτρέπει από το να πάρουμε τοις μετρητοίς τα λόγια ενός πικραμένου άνδρα.
View this post on Instagram
Το μάθημα που παίρνουμε μέσα από αυτή την ιστορία είναι πως πάντα σε κάθε ζωή ενός τόσο διάσημου ανθρώπου υπάρχουν ανεξερεύνητες πτυχές της και πως, ειδικά στην περίπτωση μιας γυναίκας, αν προκύψει για την προσωπικότητά της κάποια πληροφορία που έρχεται σε αντίθεση με αυτό που μας έχουν κάνει να θέλουμε να πιστεύουμε, θα επιχειρήσουμε να βρούμε ενστικτωδώς κάποια εξήγηση που να αναιρεί αυτή τη νέα πραγματικότητα. Είναι σίγουρο πως η δημόσια εικόνα της Monroe ελεγχόταν από τα στούντιο και τους ατζέντηδες και πως κανείς τους δεν ήθελε να βγει παραέξω ότι δεν ήταν η σεξοβόμβα που στο σπίτι μεταμορφωνόταν – κατά περίπτωση και ανάλογα με το ποιο προϊόν ήθελαν να προωθήσουν – σε μια «καλή νοικοκυρά», συμφιλιώνοντας ήδη ένα παράδοξο το οποίο η συντηρητική αμερικανική κοινωνία δεν ήθελε να χωνέψει.
Τελικά έχει σημασία αν διάβασε ποτέ τον Οδυσσέα; Για εμάς σημασία έχει έστω και η επιθυμία. Έστω και η αγορά ή με άλλο τρόπο προμήθεια του βιβλίου. Η διάθεση να θέλεις να βελτιωθείς ή απλά να απολαύσεις ένα κείμενο, ακόμα κι αν το παρατήσεις σε οποιοδήποτε στάδιό του. Αν ζούσε σήμερα, η Monroe ίσως είχε κι εκείνη το δικό της book club, όπως η Dua Lipa, έχοντας αποδείξει στο κοινό πως δεν είσαι απαραίτητα ο στερεοτυπικός ρόλος που παίζεις στις ταινίες που σου δίνουν. Τελικά «τα βιβλία μπορούν να είναι οι καλύτεροι φίλοι των όμορφων γυναικών».
