Υπάρχει κάτι που δεν μπορεί να κάνει η Ιζαμπέλ Ιπέρ; Εδώ και πέντε δεκαετίες, η Γαλλίδα ιέρεια της οθόνης και της σκηνής δουλεύει ασταμάτητα και με κάθε της ερμηνεία, από τη Μήδεια και την Εντα Γκάμπλερ ως ασύλληπτα περίπλοκες γυναίκες («Η Δασκάλα του Πιάνου», «Εκείνη»), αναζωπυρώνει τη συζήτηση για το αν αποτελεί τη σπουδαιότερη εν ζωή ηθοποιό. Τη συναντήσαμε στο πρόσφατο Φεστιβάλ των Καννών, με αφορμή την ταινία του Ασγκάρ Φαραντί «Παράλληλες ιστορίες».
Ο Ιρανός σκηνοθέτης («Ενας χωρισμός») συγκέντρωσε την κρεμ ντε λα κρεμ του γαλλικού σινεμά για να πλαισιώσει την κεντρική του σταρ. H Ιπέρ υποδύεται μια εκκεντρική συγγραφέα που ζει σε ένα παριζιάνικο διαμέρισμα γεμάτο βιβλία και ίχνη δημιουργικού χάους. Παρατηρεί τους γείτονές της (Βιρζινί Εφιρά, Βενσάν Κασέλ, Πιερ Νινέ) με τηλεσκόπιο, μετατρέποντας την καθημερινότητά τους σε αναπάντεχες ιστορίες που θολώνουν τα όρια μεταξύ αλήθειας και μυθοπλασίας. Η φαντασία της αρχίζει να επηρεάζει τις ζωές των γειτόνων προκαλώντας εντάσεις και ανατροπές.
Κατά τη διάρκεια της συνέντευξης στις Κάννες, η Ιπέρ ήταν χαλαρή, αλλά είχε αέρα πραγματικής ντίβας, ενώ έπινε καφέ με γεύση φουντούκι, έβαζε το χέρι στην τσάντα της για να αντικαταστήσει τα μαύρα γυαλιά ηλίου που φόραγε με ένα άλλο ζευγάρι μαύρα γυαλιά ηλίου, χωρίς να εξηγήσει, να διακόψει ή να χάσει τον ειρμό της.
Εχετε υποδυθεί και στο παρελθόν συγγραφείς. Τι έκανε αυτή τη γυναίκα διαφορετική και πώς σας βοήθησαν το περιβάλλον και τα κοστούμια να την κατανοήσετε;
Οι συγγραφείς είναι όλοι πολύ διαφορετικοί μεταξύ τους, γι’ αυτό δεν πιστεύω ότι υπάρχει ένας ορισμός για το τι είναι ένας συγγραφέας. Στα χρόνια που εργάζομαι έχω υποδυθεί αρκετούς και κανείς δεν έμοιαζε με τον άλλον. Ο τρόπος που την περιέγραφε το σενάριο και η προετοιμασία που κάναμε μού έδωσαν αμέσως μια πολύ καθαρή εικόνα: μια ιδιόρρυθμη, απομονωμένη γυναίκα, με έναν ιδιαίτερο τρόπο να ντύνεται. Και όταν είδα το διαμέρισμά της, ο χαρακτήρας ολοκληρώθηκε μέσα μου. Μοιάζει με αυτό που ίσως θα περίμενε κανείς από μια συγγραφέα που ζει απομονωμένη, περιτριγυρισμένη από βιβλία και ακαταστασία. Μαζί με την ενδυματολόγο καταλήξαμε σταδιακά στην ιδέα μιας γυναίκας που σχεδόν ζει μέσα σε ένα νυχτικό. Είναι ένα δαντελένιο, παλιομοδίτικο ένδυμα, σαν να έχει βγει από πίνακα του 19ου αιώνα. Ολο αυτό το περιβάλλον ήταν εξαιρετικά εμπνευσμένο για μένα και μου αποκάλυπτε πολλά για το ποια είναι.
Πώς συνέβαλαν τα κοστούμια, η κάμερα και ο σκηνοθέτης στη διαμόρφωση αυτού του χαρακτήρα;
Όλα ξεκίνησαν από τα κοστούμια. Μέσα από αυτά κατάλαβα αμέσως πώς φανταζόμασταν αυτή τη γυναίκα. Ηξερα από την πρώτη στιγμή ότι δεν θα ντυνόταν με συμβατικό τρόπο. Ο Ασγκάρ είναι εξαιρετικά σχολαστικός. Κάθε λεπτομέρεια έχει σημασία γι’ αυτόν: τα βραχιόλια, τα χρώματα, τα μαλλιά, το μήκος τους. Δουλεύει σχεδόν σαν ζωγράφος. Μέσα από αυτές τις οπτικές επιλογές γεννιέται ένας ολοκληρωμένος χαρακτήρας. Το ενδιαφέρον είναι ότι δεν συζητήσαμε πολύ την ψυχολογία του ρόλου. Δεν δουλεύει έτσι. Αντίθετα, επικεντρώνεται στο κάδρο, στην κίνηση της κάμερας και στο στήσιμο της σκηνής. Γύριζε συχνά τις σκηνές από διαφορετικές γωνίες κι αυτό άλλαζε τον τρόπο που κινούμασταν στο χώρο.
Η ταινία θολώνει τα όρια ανάμεσα στην πραγματικότητα και τη μυθοπλασία. Πώς προσεγγίσατε αυτή τη διάσταση της ιστορίας;
Είναι σαν όλα όσα βλέπουμε να προέρχονται από τη φαντασία αυτής της συγγραφέως. Οι άλλοι χαρακτήρες, και ιδιαίτερα οι διαφορετικές εκδοχές τους που εμφανίζονται στην ταινία, φιλτράρονται μέσα από το δικό της μυαλό. Ζει μόνη, περιτριγυρισμένη από φανταστικά πρόσωπα, και η ταινία δείχνει τη δύναμη της μυθοπλασίας μέσα από όλες αυτές τις πιθανότητες. Οσα φαντάζεται επηρεάζουν τις ζωές των ανθρώπων γύρω της. Αλλάζουν σχέσεις και δημιουργούν εντάσεις. Ταυτόχρονα, αποκαλύπτουν πώς η μυθοπλασία διαμορφώνει και τη δική της ύπαρξη. Η μυθοπλασία δεν είναι κάτι ξεχωριστό από τη ζωή, παρεμβαίνει μέσα σε αυτή. Το βρίσκω ιδιαίτερα επίκαιρο σήμερα. Τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης έχουν θολώσει ακόμη περισσότερο τα όρια ανάμεσα στην πραγματικότητα και τη μυθοπλασία. Βλέπουμε εικόνες από τις ζωές των άλλων και γνωρίζουμε ότι είναι σκηνοθετημένες, κι όμως εξακολουθούν να επηρεάζουν τον τρόπο που αντιλαμβανόμαστε την πραγματικότητα. Δημιουργούμε συνεχώς εκδοχές του εαυτού μας.
Είστε από τους ανθρώπους που παρατηρούν τους άλλους και αντλούν έμπνευση για τη δουλειά τους;
Μου αρέσει να παρατηρώ τους ανθρώπους και να είμαι περίεργη γι’ αυτούς, αλλά δεν είμαι σίγουρη ότι χρησιμοποιώ συνειδητά αυτές τις παρατηρήσεις ως υλικό για την υποκριτική. Αν με επηρεάζουν, συμβαίνει μάλλον σε υποσυνείδητο επίπεδο. Εξακολουθώ να πιστεύω ότι θα μπορούσα να είμαι ηθοποιός ακόμη κι αν δεν έβγαινα συχνά από το σπίτι. Για μένα έχει περισσότερο να κάνει με τη φαντασία.
Ο Βενσάν Κασέλ σάς χαρακτήρισε «την καλύτερη των καλύτερων» και αστειεύτηκε λέγοντας ότι είστε το αφεντικό στα γυρίσματα. Πώς το εκλάβατε και τι θαυμάζετε σε εκείνον ως ηθοποιό;
Όταν κάτι τέτοιο προέρχεται από τον Βενσάν, σημαίνει πολλά, γιατί είναι πραγματικά ένας εξαιρετικός ηθοποιός. Είχαμε μόνο μία μικρή σκηνή μαζί, αλλά ήταν πολύ έντονη εμπειρία. Υπάρχει μια ατάκα σε εκείνη τη σκηνή που πολλοί άνθρωποι αναφέρουν μετά την προβολή, επειδή είναι ταυτόχρονα έξυπνη και αστεία, και εκείνος την αποδίδει υπέροχα. Πάντα τον θαύμαζα. Υπάρχει κάτι στον τρόπο που χρησιμοποιεί το πρόσωπό του που είναι βαθιά συγκινητικό. Και θεωρώ υπέροχο τον τρόπο με τον οποίο ωριμάζει μπροστά στην κάμερα. Η παρουσία του γίνεται όλο και πιο πλούσια με τα χρόνια.
Το κοινό συχνά σάς συνδέει με έντονους ρόλους. Σας άρεσε που εδώ υποδυθήκατε μια γυναίκα με πιο ανάλαφρη πλευρά;
Δεν θα την περιέγραφα ακριβώς ως έναν ανάλαφρο χαρακτήρα. Ο τρόπος που ζει λέει πολλά για την απόστασή της από τον έξω κόσμο, κι αυτό δεν είναι ιδιαίτερα ανάλαφρο. Μέσα σε όλο αυτό, όμως, έχει απρόβλεπτες και συχνά αστείες αντιδράσεις. Αυτό που μου άρεσε είναι ότι οι θεατές γέλασαν σε σημεία που δεν περίμενα. Ακόμη και όταν η ταινία είναι αστεία, υπάρχει πάντα κάτι επώδυνο από κάτω. Υπάρχει μια σκηνή με την Κατρίν (σ.σ.: Ντενέβ) που ο κόσμος βρίσκει διασκεδαστική, αλλά ταυτόχρονα είναι και αρκετά θλιβερή. Η ηρωίδα μου πιστεύει ότι έχει γράψει κάτι ουσιαστικό για έναν άλλον άνθρωπο, όμως η πραγματικότητα είναι πιο περίπλοκη. Βρίσκεται συνεχώς ανάμεσα στην κωμωδία και τη μελαγχολία.
Τι σημαίνει για εσάς η γραφή; Σας πέρασε ποτέ από το μυαλό να γράψετε η ίδια;
Η γραφή απαιτεί ταλέντο και αφοσίωση. Πολλοί άνθρωποι φαντάζονται ότι θα μπορούσαν να γράψουν ένα βιβλίο, αλλά εγώ δεν το επιδίωξα ποτέ. Χρειάζεται όχι μόνο ταλέντο, αλλά και πραγματική διάθεση να αφιερωθείς σε αυτό. Πρέπει να κάνεις τη δουλειά.
Τι γνώμη έχετε για την εμπειρία του κόκκινου χαλιού;
Για μένα το κόκκινο χαλί είναι ένα είδος τελετουργίας, ένας τρόπος να χαιρετήσεις τον κόσμο και να μπεις στην προβολή. Αφού έτσι κι αλλιώς πρέπει να το κάνεις, καλό είναι να το απολαμβάνεις όσο περισσότερο γίνεται. Είναι ένα ισχυρό, συλλογικό τελετουργικό και χωρίς τέτοιες τελετουργίες δεν θα υπήρχε η ίδια αίσθηση συμμετοχής και προσμονής. Μου αρέσει, λοιπόν, να μπαίνω στο παιχνίδι και να το αγκαλιάζω πλήρως. Προτιμώ να φορέσω ένα όμορφο φόρεμα και να το απολαύσω πραγματικά.
Τεχνητή Νοημοσύνη στον κινηματογράφο. Σας ανησυχεί η προοπτική των AI ηθοποιών;
Εχει ενδιαφέρον γιατί μέχρι πρόσφατα δεν το σκεφτόμουν ιδιαίτερα. Τώρα, όμως, όλοι μάς ρωτούν γι’ αυτό, κι αυτό από μόνο του λέει κάτι. Είναι ξεκάθαρο ότι απασχολεί πολύ τον κόσμο. Δεν έχω οριστική απάντηση. Η Τεχνητή Νοημοσύνη είναι ήδη εδώ και δεν μπορούμε να την αγνοήσουμε. Θα πρέπει να τη δούμε κατάματα και να καταλάβουμε τι σημαίνει. Για μένα, παραμένει ακόμη κάτι αρκετά θεωρητικό. Δεν έχει αλλάξει τον τρόπο που δουλεύω ή ζω. Φυσικά μπορεί ήδη να βοηθήσει σε πρακτικά πράγματα, όπως οι μεταφράσεις. Ομως δεν θα μου περνούσε από το μυαλό να τη χρησιμοποιήσω για να ανακαλύψω ένα χαρακτήρα ή να προσεγγίσω ένα ρόλο. Προσωπικά, ποτέ δεν χρειάστηκα εξηγήσεις γι’ αυτό που κάνω ως ηθοποιός. Προτιμώ να το εξερευνώ με το δικό μου τρόπο.
