Το 8o Marie Claire Power Trip με θέμα «THE LONG RUN: Women, Better With Time» επέστρεψε στο Cape Sounio την Παρασκευή 9 Οκτωβρίου. Το φετινό συνέδριο-θεσμός του Marie Claire, ένα αξέχαστο all day event που προσκαλεί ειδικούς και επιδραστικές προσωπικότητες από την Ελλάδα και το εξωτερικό, εστιάζει στη λέξη που προκαλεί μία από τις σημαντικότερες και πιο αμφιλεγόμενες συζητήσεις της εποχής μας, τη μακροβιότητα. Από την ιατρική έρευνα έως τις καταναλωτικές μας συνήθειες και το πώς επενδύουμε το χρόνο και τα χρήματά μας, όλα συγκλίνουν στο ερώτημα: πώς θα ζήσουμε περισσότερο αλλά και καλύτερα.
Η Ελιάνα Χρυσικοπούλου υποδέχθηκε τις καλεσμένες της λαμβάνοντας το θερμό χειροκρότημα του κοινού με τη συζήτηση να κυλά γρήγορα γύρω από θέματα ενδυνάμωσης, αποδοχής και προσωπικών μαθηματών.
«Είμαστε σε εποχή επιβίωσης. Αυτή είναι η εποχή μας», τόνισε η κα. Διβάνη, κάνοντας αναφορά στην ιστορία που έχει συγκλονίσει τον κόσμο τις τελευταίες ημέρες τις ΗΠΑ και τον κόσμο, με τον ομαδικό βιασμό φοιτήτριας στο Πανεπιστήμιο Cornell πριν από δύο χρόνια. «Τώρα πρέπει να αντέξουμε», σημείωσε.
«Χρειάζεσαι πολύ power για να ανταπεξέλθεις σε αυτό το παιχνίδι ισχύος που γίνεται στο δικό μας χώρο. Και ο δικός μας χώρος συναντιέται και με έναν άλλο χώρο, που είναι αυτός της πολιτικής και εκεί υπάρχει γενικώς πάρα πολύ power», σημείωσε η Σία Κοσιώνη απαντώνας στην πρώτη ερώτηση που είχε να κάνει με την έννοια της δύναμης για εκείνη.
«Χρειάζεται να επιστρατεύεις τη δική σου δύναμη, τη δική σου αποφασιστικότητα, που για μένα σήμερα, που με 46 ετών, είναι κάτι που δεν μπορούσα να πω όταν ήμουν 20, 25 ετών. Ξεκινά από το σκοπό: γιατί ξυπνάω το πρωί, τι μου αρέσει, τι θέλω, τι με γεμίζει και το γιατί επιστρέφω στο σπίτι μου το βράδυ. Ποιον περιμένω;
Τον άντρα μου; Το παιδί μου; Τη γάτα μου; Το σκύλο μου; Τη σειρά μου; Πιστεύω λοιπόν ότι η δύναμη ξεκινάει από το σκοπό και από τις συνθήκες προσωπικής ευτυχίας. Και αν δεν υπάρχει ο σκοπός, και η προσωπική ευτυχία, δεν έχουμε δύναμη να ανταπεξέλθουμε σε οτιδήποτε. Αυτό είναι για μένα δύναμη».
Στο αν χρειάστηκε να υιοθετήσουν στερεοτυπικά αντρικές συμπεριφορές προκειμένου να επιβιώσουν και να διακριθούν στους χώρους που δραστηριοποιούνται, απάντησαν οι δύο ομιλήτριες στη συνέχεια με τη Λένα Διβάνη να σημειώνει πως από το πρώτο κιόλας μάθημά της στο πανεπιστήμιο έμαθε ένα πολύ σημαντικό μάθημα – ότι η ειλικρίνεια είναι πολύ σημαντική.
«Στη νομική σχολή, όταν πρωτοέπιασα δουλειά, ήμουν 24 ετών, έπρεπε να διδάξω. Τα παιδιά ήταν 2 χρόνια μικρότερα από μένα και έπρεπε κάτι να “πουλήσεις”. Και έλεγα, το βράδυ πριν ξεκινήσω, “τι να πουλήσω;”. Γνώσεις δεν έχω πολλές, έχω το διδακτορικό μου, διαβάζω, έκανα αποικιοκρατία εκείνη την εποχή, διάβαζα γι’ αυτό, αλλά δεν είχα τα βάθος της γνώσης. Λέω, “αν μου κάνουν μία ερώτηση, θα γίνουμε ρεζίλι”. Άρα γνώσεις δεν έχω να πουλήσω. Μήπως να μεταμφιεστώ; Εγώ ήμουν φρικιό, εντωμεταξύ, με κάτι φούστες ινδικές της εποχής, με κάτι βραχιόλια στα πόδια και τα λοιπά. Λέω, μήπως να πάρω ένα ταγέρ; Και μετά σκέφτομαι, τι είναι απόκριες; Δεν μπορώ να το κάνω αυτό το πράγμα. Οπότε ξενύχτησα όλο το βράδυ με αυτές τις σκέψεις και αποφάσισα να πάω όπως ήμουν. Η αλήθεια είναι επαναστατική. Σημειωτέον ότι εκείνη την εποχή έκραζαν αμείλικτα τους καθηγητές. Δηλαδή, είχε έρθει ένα μεγάλο όνομα από τη Θεσσαλονίκη, ο Μάνεσης, ο συνταγματολόγος ο φοβερός, και άναβαν φωτιές όταν ο Μάνεσης έκανε μαθήματα και λέει, “πού ήρθα, στη ζούγκλα;” και έφυγε ο άνθρωπος. Φανταστείτε εμένα τώρα, τον φρικιό, τι θα γινόταν. Πηγαίνω, λέω “τώρα, ό,τι είναι”.
Κατεβαίνω λοιπόν στη σχολή, ντυμένη όπως σας είπα, φρικιό, το κανονικό μου δηλαδή, μπαίνω μέσα, νόμιζαν ότι είμαι από παράταξη. Οπότε πηγαίνω, κάνω τοκ τοκ τοκ στο έδρανο, σταματάνε για να ακούσουν πότε θα κάνουμε γενική συνέλευση. Τους λέω, “Γεια σας, είμαι η Λένα Διβάνη, είμαι εδώ για να σας διδάξω ιστορία”. Βλέπω κάτι βλέμματα… τι έγινε; τι συνέβη; Οπότε συνέχισαν και μιλούσαν μεταξύ τους, ποια είναι αυτή, τι είναι αυτό, και τα λοιπά. Και τους ξανακάνω έτσι και από περιέργεια σταμάτησαν αυτή τη φορά και τους λέω: “Κοιτάξτε, δεν κοιμήθηκα το βράδυ – αυτά που σας είπα εδώ. Δεν κοιμήθηκα το βράδυ, σκεφτόμουν τι να σας πουλήσω, γιατί αυτό δεν το έχω, εκείνο δεν το έχω, και σκέφτηκα ότι δεν είναι απόκριες. Λοιπόν, θα σας πω πώς έχει η κατάσταση. Δεν ξέρω πολλά από αυτά που θα σας διδάξω, διαβάζω, αν έχετε καμιά απορία, μπορεί να μην την ξέρω, αλλά θα διαβάσω και θα σας απαντήσω στο επόμενο μάθημα. Και αν δεν θέλετε, φύγετε, θα σας καταλάβω. Αν θέλετε, μείνετε”. Δεν έφυγε ψυχή και δεν ακούστηκε κιχ τις δύο ώρες που κράτησε το μάθημα.
Αυτό με δίδαξε πάρα πολλά την πρώτη μέρα και δεν άλλαξα ποτέ. Νομίζω ότι με το παράδειγμα, που εμφανίστηκα όπως ήμουν έξω και στη σχολή, με το παράδειγμα μου είπα στα παιδιά: “άσε την όψη και κοίτα το μέσα”».
Το βίωμα της Σίας Κοσιώνη είχε να κάνει με το φύλο και με την ηλικία. «Εργάζομαι στον χώρο από 18 ετών. Όταν ξεκίνησα να κάνω τηλεόραση, δεν έκανα δελτίο ειδήσεων. Έκανα ρεπορτάζ. Θυμάμαι, δεν είχα σακάκια. Φορούσα έτσι κάτι πουκαμισάκια. Κάτι t-shirts, έτρεχα έξω σε φωτιές, σε πορείες και τα λοιπά. Κάποια στιγμή μου είπε μία αρχισυντάκτριά μου “κοίταξε να δεις, πρέπει να έχεις και κάποια σακάκια”. Λέω, “ναι”.
Το σακάκι ήταν κάτι ακριβό, δεν είχα ακόμη αυτό το εισόδημα για να μπορέσω να υποστηρίξω και πολλά σακάκια. Κάποια στιγμή μου έφερε η μαμά μου δώρο κάποια σακάκια, φοράω ένα από αυτά ένα βράδυ, με στέλνουν να κάνω ρεπορτάζ για την απεργία των απορριμματοφόρων. Έσπασαν κάποια απορριμματοφόρα, την απεργία εκείνο το βράδυ, έτρεχα εγώ από πίσω, θυμάμαι, στον Κορυδαλλό να καταγράψω με την κάμερα τα απορριμματοφόρα που έσπασαν την απεργία. Ήμουν νυχτερινή βάρδια, γυρίζω το πρωί, φορούσα το ωραίο μου σακάκι που μου είχε πάρει η μαμά μου από την Benetton. Γυρίζω το πρωί στον σταθμό, λέω, έχω το θέμα και έρχεται μία κοπέλα, παρακαλώ και μου λέει “Βλέπω το σακάκι σου”, ήταν έτσι ένα λαδί με κάτι νερά, “το σακάκι σου έτσι το έχεις εναρμονίσει με το ρεπορτάζ σου. Σκουπίδι”. Σας το αναφέρω έτσι ως ένα παράδειγμα του πώς πρέπει να είσαι ντυμένη και ακόμη αν είσαι κάπως ντυμένη, πάλι κάποιος έχει κάτι να πει -και αυτό το σχόλιο είχε προέλθει και από γυναίκα.
Εν πάση περιπτώσει, όταν ξεκίνησα να λέω το δελτίο, ήμουν 26 ετών, ήμουν πολύ μικρή, ήμουν και κοπέλα, προφανώς οι περισσότεροι, όχι οι περισσότεροι, μην είμαι άδικη, πολλοί είχαν να πουν διάφορα, να φανταστούν διάφορα, να διακινήσουν διάφορα, τι γίνεται πάντα σε αυτές τις περιπτώσεις, με κάποιον πρέπει να έχεις πάει, κάτι πρέπει να έχει γίνει, κάτι περίεργο, αλλιώς δεν είναι δυνατόν. Προκειμένου να το αντικρούσω όλο αυτό το πράγμα, ήμουν κουμπωμένη μέχρι πάνω και σωματικά και πνευματικά. Δεν άφηνα πολύ από μένα να φανεί, ούτε δέρμα, ούτε πνεύμα. Άρα σκέπαζα το σώμα μου και προσπαθούσα να κρατάω και χαμηλά την μπάλα, έχοντας όμως και μία γνώση της απειρίας μου. Δεν είναι ωραίο πράγμα να είσαι άπειρος και να έχεις θράσος. Είναι ωραίο πράγμα όμως να είσαι άπειρος και να έχεις επίγνωση της απειρίας σου. Και να επιδεικνύεις τη διάθεσή σου να γίνεις καλύτερος, να διαβάσεις, να μάθεις, να μεγαλώσεις. Κάπως έτσι πήγε με εμένα.
Έπαιξε ρόλο και η φωνή. Πολλές φορές έπρεπε, επειδή είμαστε γυναίκες, δεν έχουμε την ίδια ένταση φωνής, έτσι, πρέπει να φωνάξουμε περισσότερο για να ακουστούμε. Χρειάστηκε κάποιες φορές να επιστρατεύσω πολλά περισσότερα ντεσιμπέλ από αυτά που κανονικά μπορώ για να επιβληθώ, ας πούμε, σε μία συζήτηση ανδρών. Αλλά “it Comes with time”, που λένε οι Αγγλοσάξονες, περνώντας τα χρόνια, άφησα και λίγο παραπάνω από το σώμα μου να φανεί χωρίς να με νοιάζει και είπα και δύο κουβέντες παραπάνω χωρίς να με νοιάζει. Αλλά αυτό είναι κάτι που στο τέλος της ημέρας το κατακτάς. Πράγματι το κατακτάς με τον καιρό, αλλά θέλω να μιλήσουμε λίγο και για αυτά τα περιβόητα, τα double standards».
«Υπάρχει εξήγηση», σημείωσε η Λένα Διβάνη προσθέτοντας στην κουβέντα τα συναισθήματα μειονεξίας που μπορεί να νιώθουν πολλές γυναίκες. «Η κοινωνιολογία μας το εξηγεί όλα. Και ποια είναι η εξήγηση; Ότι έχουμε καταπιεί τη μειονεξία. Και επειδή αγωνιζόμαστε να τα βγάζουμε πέρα, κοπανάμε η μία την άλλη. Την αδελφή μας. Αντί να στηρίζουμε η μία την άλλη, αυτό το κάνει πάντα το σύστημα. Δηλαδή θα δείτε ότι τους gay, ας πούμε, έτσι; Δεν μπορούμε εμείς να δούμε έναν gay άνθρωπο και να του πούμε, “βρε αδερφάρα, τι κάνεις;” Μεταξύ τους όμως, έτσι αποκαλούνται. Οι μαύροι, δεν μπορώ να πω εγώ νέγρο κάποιον, θα με πετροβολήσουν. Μεταξύ τους λένε nigger. Αλλά εμείς τρωγόμαστε μεταξύ μας.
Μία εμπειρία σχετική που δεν θα ξεχάσω ποτέ είναι όταν βγήκε το πρώτο μου βιβλίο. Είχα μία συνάδελφο στο πανεπιστήμιο, εξαιρετική κυρία, η οποία όμως δεν μπόρεσε, ενώ ήταν πολύ καλή επιστημονικά, δεν μπόρεσε να προχωρήσει στην πανεπιστημιακή κλίμακα. Γιατί; Γιατί είχε και δικηγορικό γραφείο, είχε και σύζυγο, είχε και δύο παιδιά, ήταν και λίγο παραδοσιακή στο πνεύμα και παρήκμασε λίγο στο πανεπιστήμιο. Δηλαδή έμεινε στάσιμη, ενώ θα μπορούσε να πάει ψηλά. Και εξυπηρετούσε τον παραδοσιακό γυναικείο ρόλο.
Εκείνη τη μέρα, τη μοιραία μέρα, μου έχουν έκπληξη το πρώτο μου βιβλίο. Εκδόθηκε και μου το έφεραν μπροστά μου. Δηλαδή ο Μιχάλης ο Γανάς και η γυναίκα του, το πήραν, το πήγαν σε ένα εκδότη και μου εμφάνισαν το εξώφυλλο. Λοιπόν, καταλαβαίνετε τη χαρά μου, έτσι; Εγώ καθόμουν σπίτι μου και το βιβλίο μου εκδιδόταν. Οπότε μου έχουν δώσει το εξώφυλλο, το έχω πάρει και το κοιτάω και είμαι στους εφτά ουρανούς περίπου. Έχει κι ένα υπέροχο εξώφυλλο. Καθώς βαδίζω στο δρόμο και κοντεύω να πέσω σε μερικά τρόλεϊ, τσουπ, να η συνάδελφος, και μου λέει, “Τι κάνεις Λενάκι;” και της απαντάω “Βγαίνει το πρώτο μου βιβλίο”. Και τι κάνει, ρε παιδιά; Μου κάνει έτσι (δείχνει με τα χέρια πως της κατεβάζει το βιβλίο χαμηλά), “Άσε το βιβλίο και κοίτα να παντρευτείς, να κάνεις κανένα παιδί”. Έμεινα κόκκαλο. Και βρήκα μετά από λίγο το κουράγιο, δηλαδή συνήλθα, λέω, τι μου λέει τώρα; Και της απαντάω, “Καλή μου να παντρευτεί και να κάνει παιδί μπορεί ο καθένας. Να γράψει βιβλίο μπορεί;”. Αλλά δεν το ξέχασα ποτέ και είπα, κοίτα είπα στον εαυτό μου να βοηθάς κορίτσια όπου βρεις τις γυναίκες, με νύχια και με δόντια, γιατί όταν τα βέλη είναι εξ οικείων είναι πολύ πιο αποτελεσματικά».
Στο σχόλιο της Ελιάνας Χρυσικοπούλου για τον εσωτερικευμένο μισογυνισμό η Σία Κοσιώνη τόνισε πως οι γυναίκες πρέπει πάντα να προσπαθούν περισσότερο από τους άντρες. «Κοίταξε να δεις, γενικώς δεν μου αρέσει να κλαίγομαι. Θέλω να στο πω αυτό. Δεν μου αρέσει να λέω ότι για ό,τι κακό μας συμβαίνει φταίει ένας διάχυτος μισογυνισμός. Είναι κάτι που υπάρχει. Είναι κάτι το οποίο δυστυχώς γεννιόμαστε και μαθαίνουμε να το διαχειριζόμαστε.
Οι γυναίκες πρέπει να κάνουν περισσότερη προσπάθεια από ό,τι κάνουν οι άντρες για να κατακτήσουν πράγματα. Πρέπει να κάνουμε περισσότερη προσπάθεια για να πείσουμε ότι δεν είμαστε ελέφαντες. Πρέπει να κάνουμε περισσότερη προσπάθεια για να ακουστούμε. Αλλά ξέρεις τι, μωρέ; Μου αρέσει να ορίζουμε τη μοίρα μας. Πολλές φορές, ξέρεις, μουν ζητούν να στείλω ένα μήνυμα στις γυναίκες και διάφορα τέτοια. Λέω, το πιο ωραίο μήνυμα που έχω να στείλω είναι το προσωπικό μου παράδειγμα, που δεν είναι ότι έκανα εγώ κάτι. Ήταν η οικογένειά μου η οποία διαμόρφωσε μία συνθήκη μέσα στην οποία εγώ μπόρεσα να ανθίσω. Ότι δεν με έβαλε ποτέ αυτό σε αυτό που είπε πριν η Λένα. Δεν με έβαλε ποτέ στη διαδικασία να σκεφτώ ότι μπορώ ή δεν μπορώ κάτι επειδή είμαι γυναίκα.
Μα η γυναίκα ήμουν, μα άντρας ήμουν, το ίδιο μυαλό θα είχα, τα ίδια όνειρα θα είχα. Επομένως, ακόμη και όταν τα συνάντησα όλα αυτά, τα οποία είναι υπαρκτά, δεν τα αντιμετώπισα ως, “α, Παναγία μου, ένα εμπόδιο, μισογυνισμός, αυτός πιστεύει το ένα, ο άλλος θέλει να μου βάλει εμπόδιο, ξέρω εγώ, γιατί είμαι γυναίκα και τα λοιπά”. Τα αντιμετώπισα περίπου ως φυσικό φαινόμενο, ας πούμε, ξυπνάς σήμερα Παρασκευή πρωί και βρέχει, τι θα βάλω; Αυτή ήταν η πανοπλία μου και συνέχιζα. Προφανώς είναι ευαίσθητο ζήτημα και υπάρχουν πολλά θέματα τα οποία δεν θα τα αντιμετωπίσει ένας άντρας ποτέ. Αλλά πιστεύω ότι πρέπει να χαλυβδώνουμε τα κορίτσια μας, όσες έχουν κορίτσια, και φυσικά όσες έχουμε γιους, να τους αποτρέπουμε από τέτοιες συμπεριφορές, προκειμένου να έρθει μια καινούριο ισορροπία εκεί».
Η συζήτηση στη συνέχεια κινήθηκε γύρω από την οικογένεια και το αφήγημα για τα κορίτσια που μεγαλώνουν συνδυάζοντας τα όλα. «Είναι λίγο ύπουλη αυτή η υπόσχεση», σημείωσε η Ελιάνα Χρυσικοπούλου με την κα. Κοσιώνη να συμπληρώνει πως η τεχνητή νοημοσύνη δεν θα υποκαταστήσει ποτέ τη γυναίκα και την κα. Διβάνη να φέρνει στην κουβέντα και τον ρόλο των συντρόφων και το γεγονός πως τα κορίτσια μεγαλώνουν διαφορετικά από τα αγόρια.
«Δεν μπορεί να φύγει και από τον λογαριασμό ότι όταν ένας άντρας τρέχει με ταχύτητα 50 χιλιομέτρων ή τον σπρώχνει όλη η οικογένεια, ένα κορίτσι δεν έχει την ίδια στήριξη. Στο επόμενο βιβλίο μου αυτό σας το λέω. Το μεγάλωμα των κοριτσιών. Τα κορίτσια μεγαλώνουν, έχω πάρα πολλούς φίλους και είναι άντρες αυτοί οι φίλοι μου, που έχουν αδερφές, οι οποίες είναι χτυπημένες από τη ζωή. Ειδικά όταν έχουν αδερφό, είναι πρόβλημα. Ο αδερφός είναι το φωτεινό αστέρι και το κορίτσι, ένα από τα υπόλοιπα. Τα έδωσαν στη γιαγιά να τα μεγαλώσουν. Τα στερεότυπα δεν βγήκαν από τον ουρανό. Είναι επειδή τα βλέπουμε. Λοιπόν έχω τέσσερις να σου συστήσω. Και τις αδερφές τους. Λοιπόν, είναι πρόβλημα μεγάλο αυτό και είναι γιατί; Γιατί οι πατεράδες δεν αναμειγνύονται πολύ στο μεγάλωμα των παιδιών. Και υπάρχει και το φροϊδικόν σύνδρομο. Οι μητέρες προτιμούν τα αγόρια. Τι να κάνουμε τώρα; Έτσι είναι. Και οι πατέρες τα κορίτσια. Πρέπει να μπουν οι πατέρες μέσα. Και όχι, δεν είμαστε για όλα. Δεν γίνεται. Αυτό είναι το ένα και οι άντρες γελάνε με αυτό. Ότι, δηλαδή, τσιμπήσαμε στο ότι μπορούμε να τα κάνουμε όλα και μαζί και ταυτόχρον. We cannot».
Η Σία Κοσιώνη πρόσθεσε στη συζήτηση μοιραζόμενη μία προσωπική της ιστορία για την περίοδο της εγκυμοσύνης της: «Γέννησα σαν σήμερα πριν από λίγες ώρες. Μάλιστα, σχετικά γρήγορα- με το που μπήκα στο μήνα μου. Θέλω να σας πω ότι απόλαυσα όσο τίποτα το γεγονός ότι ήμουν έγκυος και εργαζόμουν. Διότι καμία άλλη παρουσιάστρια δεν ήταν έγκυος και παρουσίαζε ειδήσεις. Ήμουν η πρώτη. Ένιωσα ότι έστελνα ένα μήνυμα στις γυναίκες ότι μπορούν να κάνουν καριέρα και να γίνουν μητέρες. Έστελνα επίσης ένα μήνυμα στα κορίτσια που θέλουν να είνα τέλειες. Δεν πειράζει, σε κάποια στιγμή της ζωής σου να είσαι 800 κιλά. Να δουν κιόλας ότι η εγκυμοσύνη δεν είναι ασθένεια. Ξέρεις, μία γυναίκα μένει έγκυος και απλώς είναι έγκυος. Κυοφορεί, μπορεί να εργάζεται, μπορεί να δημιουργεί, μπορεί να έχει άποψη, μπορεί τα πάντα. Πάντα λοιπόν θα θυμάμαι εκείνη την περίοδο με πολύ μεγάλη υπερηφάνεια. Ένιωσα ότι το μήνυμα πήγε και σε πάρα πολλές γυναίκες. Με εμένα απλώς όμως να κάνω κάτι φυσιολογικό. Δηλαδή, δεν θεωρούσα ότι έκανα κάτι τρομερό.
Είναι προσωπική επιλογή μιας γυναίκας αν θα γίνει ή όχι μητέρα. Όμως, εγώ σέβομαι πάρα πολύ βαθιά τις γυναίκες που δεν θέλουν να γίνουν μητέρες, που δεν το επιλέγουν, που νιώθουν ότι δεν το χρειάζονται για να είναι πλήρεις. Γι’ αυτό πριν μίλησα για τις συνθήκες προσωπικής ευτυχίας που ο καθένας διαμορφώνει και το λόγο για τον οποίο κανείς επιστρέφει στο σπίτι του. Που ναι, μπορεί να είναι και να χαϊδεύω την γάτα μου».
Η Λένα Διβάνη συμπλήρωσε τονίζοντας πως συνήθως δεν έχει μόνο σημασία το τι πιστεύουμε εμείς, αλλά και η κοινωνία. «Επίσης, Σία μου, δεν έχει σημασία εμείς τι πιστεύουμε, αλλά η κοινωνία τι πιστεύει. Αυτό είναι το θέμα. Και η κοινωνία αυτή με έχει ρωτήσει από τότε που έγινα κάπως γνωστή ως συγγραφέας ίσα με 3.000 φορές πώς αποφάσισα να μην κάνω παιδιά. Το έχω εξηγήσει. Εγώ δεν είχα συνειδητοποιήσει ότι αυτό είναι κανένα ερώτημα βαρύ. Γιατί ήμουν κάπως ντελούλου τότε στην αρχή. Και μόλις την πρώτη μου συνέντευξη, που ήταν ραδιοφωνική, με πήραν τηλέφωνο άγνωστοι άνθρωποι και το τηλέφωνό μου ήταν στον κατάλογο και μου λέγανε, ευχαριστούμε που μιλήσατε και είπατε αυτό. Δηλαδή ότι δεν είμαστε όλοι για μητέρες, δεν κάνουμε όλοι γι’ αυτό. Είναι μία δουλειά σούπερ σπουδαία και άμα δεν κάνεις γι’ αυτό, κάνεις μεγάλη χάρη στο αγέννητο παιδί σου που δεν το γεννάς. Έπειτα από τις 2.000 συνεντεύξεις με αυτό το ερώτημα, ρώτησα τελευταία μία δημοσιογράφο, γιατί δεν ρώτησες την Πυσπιρίγκου γιατί έκανε παιδιά και ρωτάς εμένα γιατί δεν έκανα. Εγώ δεν βλάπτω κανέναν, τα προφυλάσσω. Εκεί τα σκότωνε».
Όσο για το ποια δώρα φέρνει η ωρίμανση η Σία Κοσιώνη σημείωσε πως από τα 35 και μετά άρχισε να απολαμβάνει τα χρόνια της. «Από τα 35 και μετά καταλαβαίνεις τι αξίζει, ποιος έχει σημασία. Έρχεται με τα χρόνια. Εγώ τα τελευταία 10 χρόνια μπορώ να πω ότι ξαναγεννήθηκα. Ξαναγεννήθηκα, για την ακρίβεια, 4 φορές. Και αυτές οι αναγεννήσεις μου με έκαναν να επαναπροσδιορίσω πάρα πολύ τι είναι σημαντικό και τι δεν είναι. Τις 2 ίσως τις ξέρετε, τη μία θα την καταλάβετε, τη μία ίσως κάποιοι την καταλάβουν.
Η πρώτη είναι όταν γέννησα. Γίνεσαι ένας άλλος άνθρωπος, έτσι; Γεννάς και γεννιέσαι και εσύ. Γεννιέται μια μητέρα εκείνη τη μέρα, που είναι μια άλλη γυναίκα. Είναι μια άλλη διάσταση του εγώ. Η δέυτερη ήταν, μην γελάσετε, όταν έκοψα το τσιγάρο. Κάπνιζα πάρα πολύ, από 16 ετών. Είχα πολύ βαριά εξάρτηση. Αισθάνθηκα κάποια στιγμή ότι ήμουν σκλάβα. Γιατί ό,τι κι αν έκανα, έπρεπε κάπως να το προσαρμόσω με την ανάγκη μου να καπνίσω. Επομένως, το ότι έκοψα το τσιγάρο, 3-4 χρόνια αφότου έγινα μητέρα, όχι επειδή έγινα μητέρα, επειδή δεν άντεχα άλλο τον εαυτό μου και δεν άντεχα και το παράδειγμα που έδινα, με απελευθέρωσε. Έγινα μια καινούρια Σία. Πραγματικά ένιωσα πολύ πιο ελεύθερη και σίγουρα πολύ πιο υγιής.
Η τρίτη φορά που ξαναγεννήθηκα ήταν όταν πριν από περίπου 9- 10 μήνες ξαφνικά πήγαν να φύγω από μια βαριά πνευμονία, ένα μικρόβιο του “κοινού ποινικού δικαίου” που λέω, ένα μικροβιάκι ασήμαντο, με έριξε κάτω και για 1-2 ώρες ίσως να μην ήμουν σήμερα μαζί σας. Και η τελευταία φορά που ξαναγεννήθηκα ήταν όταν έπειτα από 20 χρόνια άλλαξα επαγγελματικό σπίτι.
Όλα αυτά λοιπόν, διαφορετικές εμπειρίες, αλλά όλες τρομερά μεγάλες. Ειδικά για έναν άνθρωπο σαν εμένα που χρειάζομαι 5-6 χρόνια για να πάρω μια απόφαση να πάω από εδώ εκεί – με έκαναν η κάθε μία με διαφορετικό τρόπο να καταλάβω τι είναι σημαντικό. Και κάτι ακόμη. Με έκαναν να καταλάβω ότι όταν βρίσκεις τα σκούρα, όταν η ζωή σε σπρώχνει προς τα πίσω πρέπει να πηγαίνεις μπροστά. Αυτή είναι η δυσκολία. Είναι κάτι το οποίο μας σπρώχνει προς τα πίσω, τότε εσύ πρέπει να σπρώχνεις μπροστά. Σήμερα εντελώς τυχαία έβαλα αυτό το δαχτυλίδι (σ.σ δείχνει ένα δαχτυλίδι στο χέρι της). Και τώρα το σκέφτηκα ενώ μιλούσες, Λένα, πριν για τις διάφορες δυσκολίες. Αντιμετώπισα μια δυσκολία, που δεν θέλω να μοιραστώ, πριν κάποιο χρονικό διάστημα. Και ήταν μια από αυτές τις στιγμές που λέω, Σία, μάλλον τώρα πρέπει να κάνεις πίσω. Δεν γινόταν. Παρ’ όλα αυτά, με πλήρη επίγνωση των κινδύνων πήγα μπροστά. Μου βγήκε σε καλό τελικά, αλλά εκείνη τη στιγμή δεν φαινόταν πουθενά το καλό. Έπειτα από μερικές ημέρες μου φέρνουν στο δελτίο αυτό το δαχτυλίδι. Λέω “τι όμορφο δαχτυλίδι είναι αυτό, πόσο κάνει;”. Όταν μου λένε την τιμή ξανακάνω πίσω. Και μετά το συνδέω με αυτή τη δυσκολία που είχα. Και λέω,” όχι, θα το πάρω. Της λέω, μπορώ να στα δίνω λίγα-λίγα; Μου λέει, ναι”. Το πήρα για να θυμάμαι πάντα πως όταν η ζωή σε σπρώχνει πίσω, εσύ πρέπει να κάνεις μπροστά.Έχω πάντα αυτό το δαχτυλίδι ως υπενθύμιση. Πρόσφατα, το ξεπλήρωσα».
Όσο για τη Λένα Διβάνη, «Καμία και κανένας δεν θέλει να γυρίσει στη νεαρή ηλικία. Είναι η χειρότερη και πιο δύσκολη και νευρολογικά. Γίνεται ένα κούρεμα στις συνδέσεις του εγκεφάλου, στην εφηβεία είναι το πρώτο μεγάλο κούρεμα. Τώρα εδώ πρέπει να αποφασίσεις τι θα κάνεις, ποιος είσαι, ποια είσαι. Και το δεύτερο είναι όταν γίνεσαι μητέρα. Οι επιστημονικές έρευνες λένε ότι οι γυναίκες είναι πιο ευτυχισμένες μετά τα 60. Οπότε, η ζωή μπροστά σας, όταν έχει σταματήσει το σέρβις. Και μετά λες, μωρέ δεν πάνε όλα να πνιγούνε. Η ζωή είναι ωραία».
«Συμφωνω, αρκεί να έχεις σκοπό», πρόσθεσε η Σία Κοσιώνη. «Βλέπω πολλές γυναίκες ότι βρίσκονται ξαφνικά χωρίς σκοπό και χάνουν την ευτυχία τους. Και επειδή είναι πολύ σημαντικό, όπως είπαμε, για λόγους ευτυχίας και δύναμης να έχεις έναν σκοπό, είναι καλό αυτό να το έχουμε στο νου μας.
Η συζήτηση στη συνέχεια εστίασε στον παγκόσμιο δείκτη έμφυλου χάσματος, μια ανασκόπηση των τελευταίων 20 ετών, από το 2006 μέχρι το 2026 που έδειξε ότι βρισκόμαστε αυτή τη στιγμή στο 69,2% της απόστασης προς την ισότητα. «Αυτός ο μέσος όρος είναι ένα ύπουλο πράγμα, γιατί από τη μία, πώς βγαίνει αυτό το σχεδόν 70%; Έχουμε καλύψει το 96% στην εκπαίδευση, ας πούμε, και το ξέρετε και εσείς ότι πια τα κορίτσια πιάνουμε περισσότερο. Από την άλλη όμως, έχουμε ένα 22% στην πολιτική εκπροσώπηση. Μπορείτε να μου πείτε τι συμβαίνει με αυτό; Γιατί, ενώ μορφωνόμαστε, δουλεύουμε, αγωνιζόμαστε, δεν μπορούμε ακόμα να βρούμε τη θέση στο να συναποφασίζουμε για το πού πάει αυτός ο κόσμος. Γιατί; Στην εκπαίδευση δεν έχεις λεφτά – δίνεις. Εκεί τα κορίτσια σκίζουν. Μέχρι το Πανεπιστήμιο. Μέτά γίνονται βοηθοί των δικηγόρων. Γιατί; Όπου δεν υπάρχει δύναμη τα πάμε πολύ καλά. Όπου υπάρχει εξουσία οι γυναίκες εξαφανιζόμαστε. Με αυτές τις έρευνες γελάω, γιατί σύμφωνα με αυτές τις έρευνες, στη Φινλανδία ζουν πιο ευτυχισμένοι άνθρωποι στον κόσμο, εκεί είναι όλοι αλκοολικοί και καταθλιπτικοί. Λοιπόν, έχουν κάτι δείκτες δικούς τους, και βγάζουν ότι, ας πούμε, νομικά έχουν ισότητα. Το ποσοστό τελικά είνα 69%, τέλεια Ναι, δεν ισχύουν αυτά τα πράγματα».
Είχα την οικονομική δυνατότητα να έχω γυναίκα στο σπίτι να μου φυλάει το παιδί και μπόρεσα να επιστρέψω 40 μέρες στη δουλειά μου. Και μπόρεσα να συνεχίσω την καριέρα μου. Εκείνη που δεν έχει, δεν μπορεί. Εκεί, λοιπόν, σε θέλω, κράτος.
«Είναι αλήθεια πως στην πιο παραγωγική σου φάση αντιμετωπίζεις τα πιο σοβαρά ζητήματα. Αν έχεις την οικονομική δυνατότητα, γίνεται να τα καταφέρεις πιο εύκολα», σημείωσε σχετικά η Σία Κοσιώνη. «Είχα την οικονομική δυνατότητα να έχω γυναίκα στο σπίτι να μου φυλάει το παιδί και μπόρεσα να επιστρέψω 40 μέρες στη δουλειά μου. Και μπόρεσα να συνεχίσω την καριέρα μου. Εκείνη που δεν έχει, δεν μπορεί. Εκεί, λοιπόν, σε θέλω, κράτος, πολιτεία, να βγεις και να υποστηρίξεις τις γυναίκες, να πάρεις μέτρα για την υποστήριξη της οικογένειας. Έτσι; Γιατί δεν είναι μόνο η στήριξη της γυναίκας, λες και η γυναίκα είναι, ας πούμε, ξέρω εγώ είδος προς υποστήριξη, εν πάση περιπτώσει – πρέπει να υποστηρίξεις την οικογένεια. Γιατί, με συγχωρείτε, αλλά μια οικογένεια με μια δυστυχισμένη γυναίκα, μια καταπιεσμένη γυναίκα, δεν είναι μια ευτυχισμένη οικογένεια.
Θα σας πω κάτι, να γελάσετε. Στον COVID εμείς που ήμασταν μαμάδες μικρών παιδιών ζήσαμε αυτή την απίστευτη ταλαιπωρία, τα παιδιά να μην πηγαίνουν στο σχολείο να τα έχουμε στο σπίτι, όλοι στο σπίτι ήμασταν. Τέλος πάντων, όλοι, όχι, διότι εγώ δεν ήμουν, ήταν όμως το παιδί μου, κάποια στιγμή λαχταρούσαμε να ανοίξουν τα σχολεία, να επιστρέψει η κανονικότητά μας, να πάνε τα παιδιά στη δουλειά τους, να μπορέσουμε κι εμείς να κάνουμε τη δική μας και τα λοιπά. Ανακοινώνεται, λοιπόν, από την κυβέρνηση τότε ότι ανοίγουν τα σχολεία. Ναι, ανοίγουν τα σχολεία, πανηγύρια στα chat, τα διάφορα των γονιών, χαμός. Έλα που κάποιος μου λέει, είσαι σίγουρη ότι ανοίγουν οι παιδικοί σταθμοί; Ήταν στον παιδικό σταθμό το παιδί μου. Λέω, “μη μου λέτε τέτοια”. Σηκώνω το τηλέφωνο, παίρνω τότε την υφυπουργό Εργασίας στην οποία—με συγχωρείτε, πρέπει να θυμηθώ τη σωστή χρονοσειρά—τον υπουργό Εσωτερικών τότε, και λέω, να σε ρωτήσω κάτι, οι παιδικοί σταθμοί ανοίγουν; Α, δεν είναι δικό μου θέμα. Είναι της υφυπουργού Εργασίας. Παίρνω την υφυπουργό Εργασίας, της λέω, να σου πω κάτι, οι παιδικοί σταθμοί ανοίγουν; Α, ξέρεις τι; Ιδιωτικό ή δημόσιο; Εγώ είμαι για τους δημόσιους, τους ιδιωτικούς, πρέπει να πάρεις έναν άλλον υπουργό, μου διαφεύγει αυτή τη στιγμή. Εν πάση περιπτώσει, παίρνω τον άλλο υπουργό, λέω, να σου πω, δεν πιστεύω να μην ανοίγουν οι παιδικοί σταθμοί. Α, ξέρεις τι; Δεν είναι δική μου αρμοδιότητα είναι του Υπουργού Υγείας. Παίρνω τότε τον υπουργό Υγείας και του λέω, μπορείς να μου πεις, σε παρακαλώ, ανοίγουν οι παιδικοί σταθμοί ή δεν ανοίγουν; Α, μισό λεπτό, γιατί δεν είναι δικό μου θέμα, θέλω να δω τις αποφάσεις να διαβάσω τα πρακτικά της επιτροπής επιστημόνων, πώς τους λέγαμε τότε. Λέω, καλά, πλάκα μου κάνεις. Εν πάση περιπτώσει, διαβάζει τα πρακτικά της επιτροπής, εμπειρογνωμόνων και έρχεται και μου λέει, ξέρεις τι; Δεν ανοίγουν. Απίστευτο. Λέω, τι εννοείς, λέω, επιστρέφουν οι γυναίκες στις δουλειές τους; Μαζί με τα σχολεία άνοιγαν και τα καταστήματα, by the way. Αλλά τα παιδικοί σταθμοί όχι. Δηλαδή θεωρείται δεδομένο ότι όλοι έχουμε οικιακή βοηθό; Με συγχωρείτε, δεν είναι έτσι. Αν δεν ανοίξουν οι παιδικοί σταθμοί, πολύ απλά οι γυναίκες δεν μπορούν να επιστρέψουν στη δουλειά τους. Είναι τόσο απλό.
Γι’ αυτό λέω, λοιπόν, ότι δυστυχώς είναι οικονομικό το ζήτημα. Και εκεί πρέπει η πολιτεία να σκύψει πάνω από τις γυναίκες. Στις σκανδιναβικές χώρες, υπάρχει μια κοινωνική πολιτική πολύ ισχυρή, υπάρχει ένα κοινωνικό δίχτυ για τις γυναίκες πολύ καλά συντονισμένο. Και συμμετέχουν πολύ και οι άντρες. Άρα αυτά είναι τα πράγματα. Είναι πάρα πολύ απλά και πρέπει να είμαστε ειλικρινείς. Να υπάρχουν γυναίκες στην πολιτεία για να εξελιχθούν όλα. Ναι, αλλά κοίταξε να δεις, είναι ένας φαύλος κύκλος. Για να υπάρχουν γυναίκες στην πολιτεία, πρέπει να έχουν τη δυνατότητα να εκπροσωπούν. Άρα να έχουν ένα backup. Είναι πολύ απλά τα πράγματα. Απολύτως».
Η κα. Διβάνη σημείωσε πως η φιλοδοξία στις γυναίκες αντιμετωπίζεται διαφορετικά από τους άντρες, γι’ αυτό και στην πολιτική φαίνεται οι γυναίκες να μην έχουν την εξέλιξη που θα περίμενε κανείς: «Να έχεις φιλοδοξία είναι ένα πολύ καλό πράγμα. Αμα είναι άντρας είναι καλό, αν είναι γυναίκα είσαι σκύλα. Επομένως, όταν βγαίνει στην πολιτική, αρχίζουν και τη ροκανίζουν από νωρίς».
Η Σία Κοσιώνη φέρνοντας ένα παράδειγμα από την προσωπική της ζωή, ανέδειξε ένα ακόμη κομμάτι στη συζήτηση, αναφορικά με τις δυσκολίες που μπορεί να αντιμετωπίζουν οι μητέρες
«Θα φέρω ένα παράδειγμα προσωπικό από συγγενικό μου πρόσωπο, μία γυναίκα με δύο παιδιά. Μου λέει, σε παρακαλώ, μπορείς να μιλήσεις σε κάποιον στο υπουργείο Παιδείας να γράψει το παιδί μου στολοήμερο; Σε δημόσιο ολοήμερο σχολείο. Λέω, γιατί ρε παιδί μου, δεν μπορείς να πας να πεις, έχω δύο παιδιά, χωρισμένη γυναίκα να πας τα παιδιά στο ολοήμερο; Μου λέει, το χρειάζομαι οπωσδήποτε γιατί πρέπει να βρω δουλειά. Ποια ήταν η απάντηση; Εάν δεν έχεις ήδη δουλειά, δεν δικαιούσαι ολοήμερο. Φοβερό. Το ενδεχόμενο μια μητέρα να μην έχει δουλειά και να πρέπει να αφήσει τα παιδιά της στο ολοήμερο, προκειμένου να αποκτήσει, είναι κάτι που δεν τους έχει περάσει από το μυαλό. Γι’ αυτό λέω ας υπάρχει το απαραίτητο backup για τις γυναίκες και θα φτάσουμε και στο να αντιμεωπίσουμε και το ροκάνισμα».
«Ξέρετε γιατί συμβαίνει αυτό;», αναρωτήθηκε η Λένα Διβάνη, λίγο πριν κλείσει η συζήτηση. «Γιατί κανένας δεν μας έχει στο μυαλό του. Είμαστε απλώς για το service. Το καταλάβατε; Ό,τι έχει γίνει μόνο από τις γυναίκες έγινε. Ουδέποτε κατέβηκε νομοσχέδιο υπέρ ημών από άνδρα. Και το βρίσκω και φυσιολογικό. Κανείς που κάθεται στο θρόνο δεν θέλει να του τον πάρουν. Αν εμείς δεν δραστηριοποιηθούμε, ατυχήσαμε. Ψηφίστε λοιπόν γυναίκες, στηρίξτε τις άλλες γυναίκες».
Η ιστορικός-συγγραφέας Λένα Διβάνη και η δημοσιογράφος του Antenna Σία Κοσιώνη συμμετείχαν σε μια συζήτηση με την Ελιάνα Χρυσικοπούλου, δημοσιογράφο του Marie Claire, με τίτλο «Αναπολογητικά στο προσκήνιο».
Η Λένα Διβάνη είναι συγγραφέας και ιδρυτικό μέλος της Εθνικής Επιτροπής για τα Δικαιώματα του Ανθρώπου. Υπήρξε καθηγήτρια στη Νομική του Πανεπιστημίου Αθηνών, αντιπρόεδρος του Εθνικού Κέντρου Βιβλίου, του Οργανισμού Συλλογικής Διαχείρισης Έργων Λόγου και μέλος του ΔΣ της ΕΡΤ. Έχει κυκλοφορήσει πολλά μυθιστορήματα, συλλογές διηγημάτων και παιδικά βιβλία μεταφρασμένα σε πολλές γλώσσες και διασκευασμένα για την τηλεόραση, με πολυάριθμες διακρίσεις.
Η Σία Κοσιώνη είναι μία από τις πιο αναγνωρίσιμες δημοσιογράφους της ελληνικής τηλεόρασης, με παρουσία στην πρώτη γραμμή της ενημέρωσης για περισσότερες από δύο δεκαετίες. Μέσα από συνεντεύξεις, πολιτικές εκπομπές και εκλογικές βραδιές έχει συνομιλήσει με σημαντικές προσωπικότητες της πολιτικής και της δημόσιας ζωής. Παράλληλα, είναι συγγραφέας δύο παιδικών βιβλίων.
Δείτε το πρόγραμμα του συνεδρίου εδώ.
