Το 8o Marie Claire Power Trip με θέμα «THE LONG RUN: Women, Better With Time», επέστρεψε στο Cape Sounio την Παρασκευή 9 Οκτωβρίου. Το φετινό συνέδριο-θεσμός του Marie Claire, ένα αξέχαστο all day event που προσκαλεί ειδικούς και επιδραστικές προσωπικότητες από την Ελλάδα και το εξωτερικό, εστιάζει στη λέξη που προκαλεί μία από τις σημαντικότερες και πιο αμφιλεγόμενες συζητήσεις της εποχής μας, τη μακροβιότητα. Από την ιατρική έρευνα έως τις καταναλωτικές μας συνήθειες και το πώς επενδύουμε το χρόνο και τα χρήματά μας, όλα συγκλίνουν στο ερώτημα: πώς θα ζήσουμε περισσότερο αλλά και καλύτερα.
Η δρ. Χατζηανδρέου ξεκίνησε ενώνοντας τα όσα ακούστηκαν ήδη στο συνέδριο με τη δική της οπτική φέρνοντας στην κουβέντα τον σκοπό ζωής. «Αυτό που μας κάνει να σηκωνόμαστε το πρωί από το κρεβάτι είναι πολύ σημαντικός παράγοντας για τη μακροζωϊα. Ο δεύτερος εξίσου σημαντικός παράγοντας είναι οι σχέσεις που χτίζουμε στη ζωή μας».
Πόσο μπορούμε να επηρεάσουμε τα γονίδιά μας για το πώς θα γεράσουμε;
«Όταν ξεκινουσα στην ιατρική ξέραμε ότι τα γονίδια ήταν το πεπρωμένο μας. Το ταβάνι επιρροής των γονιδιών είναι το 50%. Ευτυχώς αυτό άλλαξε με την πρόοδο της επιστήμης και της τεχνολογίας και πλέον ξέρουμε ότι το ταβάνι επιρροής των γονιδίων μας είναι 50%. 25% λοιπόν με 50% είναι το ποσοστό που τα γονίδιά μας επηρεάζουν την υγιή μακροζωία. Θέλω να δώσω ένα παράδειγμα, επειδή θέλω να δώσω τα σωστά μηνύματα. Σκεφτείτε μια βιβλιοθήκη, τα γονίδιά μας είναι τα βιβλία στη βιβλιοθήκη. Υπάρχει όμως και κάτι άλλο που καθορίζει το πώς θα ζήσουμε. Το ποιο κεφάλαιο θα ανοίξουμε, ποιο βιβλίο θα τραβήξουμε από τη βιβλιοθήκη και ποιο κεφάλαιο θα ανοίξουμε να διαβάσουμε, εξαρτάται από εμάς. Εξαρτάται από το τι πίνουμε, πώς τρώμε, πώς κινούμαστε, τι σχέσεις έχουμε, και το περιβάλλον μας, ακόμα και από το τι αέρα αναπνέουμε. Είναι ο λεγόμενος επιγενετικός, που πάει πάνω από τα γονίδια, που καθορίζει το πώς αυτά τα γονίδια θα μας επηρεάσουν προς το θετικό ή προς το αρνητικό».
Πόσο νωρίς πρέπει να αρχίσουμε να το σκεφτόμαστε; Γιατί διαβάζουμε μελέτες που λένε από το νηπιαγωγείο ότι πρέπει να το έχουμε στο μυαλό μας.
«Έχετε δίκιο σε αυτό. Η καλύτερη απάντηση είναι τώρα. Για όσους μπορούν και είναι στα 20, good for you, κάντε το. Μελέτες έχουν δείξει, είναι μια μελέτη από τη Νέα Ζηλανδία, για παρέδειγμα, που έδειξε ότι στα 30 αρχίζει και διαφοροποιείται η βιολογική ηλικία. Άρα όσο πιο νωρίς, γύρω στα 20, ακόμα καλύτερα.
Αλλά έχουμε τη δυνατότητα. Το ανθρώπινο σώμα ανταποκρίνεται στα ερεθίσματα. Ακόμα και στους 80άρηδες και στους 90άρηδες μπορούν να προσθέσουν χρόνια υγιούς ζωής. Ακόμα και οι 85άρηδες και αυτό το λέω εγώ, το λένε οι μελέτες».
Και αυτό έχει να κάνει με την επόμενη ερώτηση, αφού ακούμε όλο και περισσότερο ότι ο πραγματικός στόχος δεν είναι απλά το προσδόκιμο ζωής, αλλά τα χρόνια που ζούμε με καλή υγεία, το λεγόμενο healthspan. Τι σημαίνει αυτό στην πράξη; Πότε μπορούμε πραγματικά να πούμε ότι κάποιος γερνάει καλά;
«Είναι ο όρος της μόδας το healthspan και το lifespan. Ναι, λοιπόν, καταρχήν να πούμε για την Ελλάδα, για να ξέρουμε λίγο, γιατί οι μετρήσεις πάντα έχουν σημασία τους. Ότι αν και από το 1990 έως τώρα έχουμε προσθέσει χρόνια στο προσδόκιμο από αυτά τα χρόνια τα δύο είναι σε κακή υγεία. Δηλαδή, προσθέτουμε χρόνια, αλλά όχι σε υγεία. Το ζητούμενο της επιστήμης της υγιούς μακροζωίας είναι το κενό που υπάρχει μεταξύ healthspan και lifespan, που αυτή τη στιγμή στην Ελλάδα είναι γύρω στα 12 χρόνια και οι γυναίκες περισσότερο από τους άνδρες, να το συμπιέσουμε όσο γίνεται περισσότερο.
Και αυτό είναι κάτι που μπορούμε να το πετύχουμε με τη δική μας ενδυνάμωση, με αυτά που μπορούμε να κάνουμε, που είναι οι πυλώνες για μια υγιή μακροζωία. Σε αυτά τα 12 χρόνια που λέτε ότι έχουμε προσθέσει με κακή υγεία».
Για ποιες παθήσεις και ποιους περιορισμούς μιλάμε και γιατί, ενώ έχουμε καταφέρει να προσθέσουμε χρόνια στη ζωή μας, δεν έχουμε καταφέρει να προσθέσουμε αντίστοιχα υγεία σε αυτά;
«Κοιτάξτε, η επιστήμη έχει εξελιχθεί φοβερά. Έχει καταφέρει να μειώνει τον θάνατο, τις πιθανότητες για να την θνησιμότητα. Αυτό που δεν έχουμε καταφέρει τόσο καλά ακόμα είναι να μειώνουμε τη φθορά. Και η γήρανση είναι μια διαδικασία φθοράς. Άρα ποιες είναι αυτές οι παθήσεις, λοιπόν, που προσθέτουν φθορά; Είναι πολύ συγκεκριμένες σε αυτά τα 12 χρόνια.
Είναι οι παθήσεις της μέσης και του μυοσκελετικού μας συστήματος. Και οι γυναίκες έχουν και μεγαλύτερα ποσοστά. Είναι η κατάθλιψη και το άγχος. Είναι οι χρόνιες παθήσεις, διαβήτης και οι συνέπειες, η άνοια. Και φυσικά η ευαλωτότητα της ηλικίας, που σημαίνει ασθενές μυϊκό σύστημα. Δηλαδή τα κατάγματα και οι πτώσεις. Ξέρετε ότι μετά τα 65, αν υπάρξει κάταγμα, που είναι κάτι σύνηθες, μία στις πέντε γυναίκες, γιατί είναι και πιο συνηθισμένος στις γυναίκες, πεθαίνει μέσα στον πρώτο χρόνο. Και στις υπόλοιπες μειώνεται η ποιότητα της ζωής τους όσο περνάει ο καιρός. Τι θέλουμε, τι εννοούμε για να επανέλθω στο healthspan; Τι ζητάμε από τη ζωή μας; Τρία πράγματα ζητάμε: αυτονομία, γιατί όταν μεγαλώσουμε, γιατί είναι κάτι που το έχουμε όταν είμαστε νεότερες. Ανθεκτικότητα και λειτουργικότητα. Να είμαστε λειτουργικοί, να μπορούμε να ζούμε τη ζωή μας».
Τα 40 και 50 για εμάς τις γυναίκες είναι και η ηλικία της πέρι-εμμηνόπαυσης. Είναι το πιο σημαντικό κομμάτι ηλικιακά, που πραγματικά έχουμε τη δυνατότητα να κάνουμε κάτι.
Πρέπει να επαναπροσδιορίσουμε την επιτυχία της μακροζωίας, αυτό μας λέτε.
«Αυτό είναι το ζητούμενο, ακριβώς. Μπορεί να ακούγονται τετριμμένα, αλλά έχουν πάρα πολύ μεγάλη σημασία. Όταν ήμουν κυρίως στην ιατρική σχολή τα κορόιδευα λίγο αυτά. Τι συμβαίνει τώρα με την επιστήμη και με την πρόοδο που έχει γίνει; Έχουμε αποδικοποιήσει τους μηχανισμούς και άρα μπορούμε να πούμε γιατί μια σωστή διατροφή μιλάει στα γονίδιά μας και μας κάνει πιο ανθεκτικούς στην αρρώστια. Άρα δεν είναι απλά τα βαρετά που μόνο οι παρατήρηση μας έδωσε μέσα από την εμπειρία. Τώρα ξέρουμε και τους μηχανισμούς με τους οποίους όλα αυτά πετυχαίνουν.
Αυτό το χάσμα ανάμεσα στα χρόνια ζωής και στα χρόνια καλής υγείας αρχίζει να ανοίγει ήδη από τη μέση ηλικία. Μήπως λοιπόν τα 40 και τα 50 είναι πολύ πιο κρίσιμες δεκαετίες για το πώς θα γεράσουμε, πόσο πιστεύουμε;
«Μακάρι να ήμουν 40 και εγώ πάλι. Να ήξερα αυτά που ξέρω τώρα, αλλά βλέπετε η γνώση προστίθεται όσο περνάνε τα χρόνια. Μελέτη του Στάνφορντ έδειξε ότι γερνάμε κυρίως σε δύο κύματα. Μία είναι γύρω στα 40, η άλλη είναι γύρω στα 60 με 65. Τώρα λένε ότι υπάρχει και μια στα 75. Δηλαδή κάτι γίνεται τότε και ενισχύεται η διαδικασία της γήρανσης. Τα 40 και 50 για εμάς τις γυναίκες είναι και η ηλικία της πέρι-εμμηνόπαυσης. Είναι το πιο σημαντικό κομμάτι ηλικιακά, που πραγματικά έχουμε τη δυνατότητα να κάνουμε κάτι. Σκεφτείτε το, σας παρακαλώ, όλες όσες φτάνετε εκεί σαν ένα κουμπαρά ή έναν λογαριασμό στην τράπεζα που βάζετε υγεία, η οποία ανατοκίζεται – δεν τοκίζεται. Ανατοκίζεται κάθε χρόνο που περνάει. Έτσι ώστε να έχετε τη δυνατότητα γύρω στα 70 και στα 80 να τραβήξετε από αυτόν τον λογαριασμό».
Οι γυναίκες είναι πολλές σε αυτές τις ηλικίες σήμερα εδώ, αν κάποια σας έλεγε θέλω από σήμερα να επενδύσω στη μακροζωία μου, ποια είναι τα τρία πράγματα που θα της λέγατε να κάνει πρώτα;
«Ύπνος. Κίνηση. Διατροφή. Διαχείριση του στρες. Δεν μπορεί να είμαστε χωρίς στρες, πρέπει να μάθουμε να το διαχειριζόμαστε. Και κοινωνικές σχέσεις και σκοπός ζωής. Αυτοί είναι οι πέντε παράγοντες.
Ο ύπνος ήταν ο πιο υποτιμημένος και θέλω να δώσω έμφαση σε αυτό, αλλά να πω λίγο τις τρεις συμβουλές και θα επανέλθουμε στα άλλα. Τα ονομάζω “3Μ”. Το πρώτι είναι το μυϊκό σύστημα. Όλες οι συμβουλές από όλους όσοι ξέρουν πια και ασχολούνται σοβαρά με τον χώρο είναι “προφυλάξτε το μυϊκό σας σύστημα”. Το μυϊκό μας σύστημα είναι παράγοντας μακροζωίας. Δεν έχει σχέση μόνο με την ισορροπία ή τη δύναμη, είναι και μεταβολικό όργανο. Βοηθάει και στην εγκεφαλική υγεία. Βοηθάει στον μεταβολισμό, στην αντίσταση στην ινσουλίνη. Είναι, δηλαδή, το πιο σημαντικό. Διατηρήστε το. Άρα το ένα Μ είναι μυϊκό σύστημα.
Το δεύτερο το λέω, Μετρηθείτε. Κάντε τα βασικά. Πρέπει να ξέρουμε τα νούμερά μας. Ζάχαρο, ινσουλίνη, πίεση, τα βασικά λιπίδια, όλα αυτά. Παίζουν πολύ μεγάλο ρόλο για το πώς μπορούμε να τα διαχειριστούμε και τι κάνουμε. Διαχειριζόμαστε τον κίνδυνο. Μειώνουμε τις πιθανότητες να φανεί κάτι στο πέρασμα του χρόνου.
Και μετά το τρίτο μη είναι το “Μαζί”, οι σχέσεις. Είναι δύσκολο, μου έχει τύχει και εμένα, όσο περνάει ο καιρός βαριέσαι, το είπαν πριν και οι ομιλήτριες, δεν έχεις τόση όρεξη, αλλά μην εγκαταλείπετε τις σχέσεις, μείνετε με τις τρεις, τέσσερις, πέντε που μετράνε, αλλά μην τις αφήνετε. Γιατί παίζουν πάρα πολύ μεγάλο ρόλο. Και δεν είναι απλά θεωρητικό. Μειώνουν το στρες. Μειώνουν την κορτιζόλη, η οποία κορτιζόλη σε συνεχή έκκριση από το σώμα μας επηρεάζει το ανοσοποιητικό, επηρεάζει το μεταβολισμό μας, επηρεάζει τα πάντα. Είναι ενδυνάμωση. Έχουμε τη δυνατότητα να τα διαχειριστούμε όλα αυτά. Πρέπει να προλάβουμε πράγματα. Πριν ακόμα εμφανιστούν τα θαυματουργά φάρμακα, τα οποία θα σας δώσω μια ιδέα για το τι έρχεται».
Μιλάμε συχνά για την πρόληψη σαν να είναι αποκλειστικά το μυϊκή ευθύνη. Πώς όμως είναι και ευθύνη του συστήματος υγείας; Αν θέλουμε πραγματικά να κλείσουμε αυτό το χάσμα των σχεδόν 12 ετών, πού θα έπρεπε να επενδύσουμε περισσότερο;
«Υπάρχουν στο εξωτερικό πολλά προγράμματα. Το “προλαμβάνω”, εδώ είναι μια πολύ θετική βέβαια πρωτοβουλία. Μένει να εμπλουτιστεί κι άλλο. Αλλά δεν είναι μόνο να περιμένουμε κάτι από τους άλλους. Όταν ήμουν στην ιατρική, ήταν τα γονίδια το κεντρικό θέμα. Αλλά ευτυχώς τώρα μπορούμε και διαβάζουμε αυτά τα γονίδια και μέσα από τα γενετικά τεστ και μπορούμε να βρούμε τους τρόπους να τα αντιμετωπίσουμε».
Υπάρχουν έρευνες που δείχνουν ότι οι γυναίκες που αποκτούν το τελευταίο τους παιδί σε μεγαλύτερη ηλικία, και πλέον συμβαίνει συχνά, σε μια πρόσφατη μελέτη συγκεκριμένα μετά τα 33, έχουν αυξημένες πιθανότητες εξαιρετικής μακροζωίας. Αυτό βέβαια δεν σημαίνει ότι οι όψιμη μητρότητα μας κάνει να ζούμε και περισσότερο. Τι μας λέει όμως αυτή η συσχέτιση; Μπορεί η διατήρηση της αναπαραγωγικής ικανότητας σε μεγαλύτερη ηλικία να αποτελεί ένα παράθυρο στη συνολική βιολογική γήρανση μιας γυναίκας;
«Εδώ θα βάλω ένα μικρό φρένο. Γιατί η συσχέτιση δεν είναι αιτιότητα. Αυτό ισχύει βέβαια σε όλες τις μελέτες. Μπορεί να συμβαίνει το αντίθετο. Δηλαδή, μπορεί οι γυναίκες που η βιολογική τους ηλικία ήταν μικρότερη από την χρονολογική, να ήταν ακριβώς σε καλύτερη θέση να τεκνοποιήσουν αργότερα. Η αλήθεια είναι όμως, για να πω τώρα και την άλλη πλευρά, ότι μερικά από τα γονίδια που καθορίζουν την αργότερη ηλικία στην εμμηνόπαυση, έχουν σχέση με διαδικασίες επιδιόρθωσης του DNA, που είναι ένας βασικός παράγοντας για την υγεία και τη μακροζωία. Άρα, εδώ η απάντηση είναι, δεν το ξέρουμε σίγουρα. Θέλουμε κι άλλες μελέτες».
Μέχρι το 1993, οι περισσότερες μελέτες ήταν σε άνδρες. Οι γυναίκες άφαντες. Δεν ξέρουμε, ακόμα, τα πάντα για το γυναικείο σώμα
Επανέρχομαι στον πολύ σημαντικό σταθμό, που αναφέρατε, την περιεμμηνόπαυση και την εμμηνόπαυση. Πόσο καθοριστική είναι αυτή η περίοδος για το πώς θα είμαστε στα 70 ή στα 80 μας; Μπορούμε να κάνουμε κάτι διαφορετικά;
«Βέβαια μπορούμε. Και εδώ να πούμε κάτι, να το ξέρετε, γιατί οι καιροί έχουν αλλάξει. Μέχρι το 1993, οι περισσότερες μελέτες ήταν σε άνδρες. Οι γυναίκες άφαντες. Το 1993 πέρασε ο νόμος με το Εθνικό Ινστιτούτο Υγείας στην Αμερική, ώστε οι μελέτες να περιλαμβάνουν και γυναίκες. Δεν ξέρουμε λοιπόν τα πάντα ακόμα για το γυναικείο σώμα. Πριν 8 ημέρες, το Science, που είναι το καλύτερο περιοδικό στον χώρο μας, βγήκε Women’s Health Issue, για τις γυναίκες. Και εκεί είχε μια βαθιά ανάλυση πώς τώρα αρχίζουμε και καταλαβαίνουμε τι κάνουν τα γονίδια των γυναικών. Λοιπόν, μαθαίνουμε και έχουμε να μάθουμε ακόμα».
Αλλά τι μπορούμε να κάνουμε; Μυϊκό σύστημα, σωστή διατροφή, κίνηση. Και κίνηση είναι πολύ συγκεκριμένες οι συμβουλές. Δεν είναι μόνο περπατάω ή τρέχω 30 λεπτά τη μέρα. Χρειαζόμαστε γυμναστική με βάρη και με αντίσταση, για να κρατήσουμε το μυϊκό μας σύστημα ζωντανό».
Οι παράγοντες που αναφέρετε λειτουργούν και ως παράθυρο πρόληψης και πριν την εμμηνόπαυση, για να την περάσουμε πιο ήπια, θα πω.
«Όλα αυτά παίζουν ρόλο. Κοιτάξτε, αυτό που συμβαίνει, ας πούμε, με την κίνηση είναι κάτι το συγκλονιστικό. Δεν το ξέραμε. Τώρα μαθαίνουμε. Η κίνηση είναι ένα βιοχημικό εργαστήριο. Παράγει απίστευτα πράγματα. Ποιος μπορούσε ποτέ να σκεφτεί ότι η καλύτερη εγκεφαλική υγεία συνδέεται με πιο δυνατούς γλουτούς; Ποιος μπορούσε ποτέ να σκεφτεί ότι η κίνηση και το καλό μυϊκό σύστημα συνδέεται σε ασθενείς με καρκίνο του εντέρου ή καρκίνο του μαστού με πάνω από 30% πιθανότητες μείωσης επανεμφάνισης του καρκίνου; Λοιπόν, καταλαβαίνετε ότι ακόμα είναι τόσα πολλά αυτά που δεν ξέρουμε. Αλλά ξέρουμε ποια είναι αυτά που πρέπει να κάνουμε. Πρόληψη και. σωστή διατροφή, ύπνος, και διαχείριση του στρες. Μην το ξεχνάμε αυτό».
Όλα αυτά έρχονται σε αντίθεση με το ότι συζητάμε σήμερα για βιοδείκτες, συμπληρώματα, biohacking, προηγμένες θεραπείες. Αυτές οι παρεμβάσεις με το μεγαλύτερο όφελος είναι και οι πιο απλές μάλλον.
«Είναι οι πιο απλές και φτηνές. Κοιτάξτε, προοδεύει η επιστήμη, τα ρολόγια, ας πούμε, που μετράνε τη βιολογική ηλικία, σύντομα θα μπούνε και στην καθημερινότητά μας. Το biohacking είναι κάτι που ο καθένας το κάνει για τον εαυτό του. Δεν ξέρουμε τις συνέπειες στο πέρασμα του χρόνου. Γι’ αυτό και μένουμε σε αυτά που είναι τεκμηριωμένα και ξέρουμε ότι δουλεύουν. Όπως και τα σωστά συμπληρώματα. Θέλω να σας πω ότι η υγιής μακροζωία στηρίζεται πρώτα απ’ όλα στη μέτρηση. Γι’ αυτό είπα μετρηθείτε. Δείτε τα νούμερά σας. Και όπου υπάρχει έλλειψη, να έρθει να το συμπληρώσει».
Υπάρχει κάτι που βλέπετε συχνά να κάνουν ακόμη και άνθρωποι με πολύ πειθαρχημένο και υγιεινό τρόπο ζωής πιστεύοντας ότι επενδύουν στη μακροζωία τους; Και για ποιες από αυτές τις πρακτικές δεν υπάρχουν ακόμη επαρκή επιστημονικά δεδομένα;
«Υπάρχει το άλλο άκρο του εκκρεμούς, που έχει περιγραφεί και σαν σύνδρομο πια. Υπάρχουν εκείνοι που μετρούν τον ύπνο ή οι άλλοι με τη διατροφή, ή οι άλλοι με τη γυμναστική ή ορθοϋπνική, όλα αυτά είναι το άλλο άκρο. Δεν υπάρχει λόγος να αγχωνόμαστε. Όλα αυτά είναι υπερβολές και άχρηστα πράγματα. Προς το παρόν. Μέχρι να τα τεκμηριώσουμε επιμένω στα βασικά. Είμαστε εδώ, σε μια ευλογημένη χώρα, για να δώσω και μια άλλη διάσταση, το φως. Αυτός είναι ένας καινούριος χώρος επιστημονικός που με έχει συναρπάσει. Τι μαθαίνουμε για το φως; Έχουμε ένα ρολόι εσωτερικό στον εγκέφαλο, που συντονίζει αντίστοιχα ρολόγια σε όλο μας το σώμα. Το πότε θα βγουν οι ορμόνες, τι ένζυμα θα βγουν, τι θα κάνουμε, εξαρτάται από αυτό το κεντρικό μας ρολόι στον εγκέφαλο, που ρυθμίζεται καλύτερα κάθε μέρα το πρωί όταν βγαίνουμε στο φυσικό φως. Έστω και 10 λεπτά. Εμείς εδώ είμαστε πολύ τυχεροί».
Υπάρχει και η γκρίζα ζώνη, που αφορά όλο και περισσότερους ανθρώπους. Ιδιαίτερα οι γυναίκες δεχόμαστε αμέτρητες υποσχέσεις γύρω από ορμόνες, αντιγήρανση, αποτοξίνωση, συμπληρώματα, ενέσιμες θεραπείες, και πρωτόκολλα μακροζωίας. Πού τελειώνει η ευεξία και πού αρχίζει η ιατρική πράξη;
«Καταρχήν, να ξεχάσουμε τη λέξη αντιγήρανση. Η λέξη και ο σωστός ορισμός είναι υγιής μακροζωία. Τα λεγόμενα πεπτίδια που έχουν γίνει τόσο πολύ της μόδας, όπως και οι ενέσεις, θα πω, είναι πανάκριβα και δεν κάνουν απολύτως τίποτα. Λοιπόν, να το ξέρετε, γιατί δεν αξίζει να πληρώσετε. Χρειάζεστε μια ενδοφλέβια ένεση για βιταμίνη; Πρέπει πρώτα να μετρηθείτε, να δείτε αν έχετε έλλειψη. Διαφορετικά, αν είναι μεγαλύτερη, αν δεν τη χρειάζεστε, μπορεί να σας κάνει ζημιά. Στην Αμερική έχει αρχίσει και παρατηρείται ένα αυξημένο ποσοστό ασθενών που πιάνουν ηπατική βλάβη, που προέρχεται από την κατάχρηση συμπληρωμάτων. Γιατί πολλά συμπληρώματα μέσα έχουν πράγματα που δεν τα ξέρουμε ή υπερβολικές δοσολογίες».
Ποια είναι τα προειδοποιητικά σημάδια που πρέπει να μας κάνουν να σταματήσουμε και τι πρέπει να ελέγχουμε πριν εμπιστευτούμε έναν ειδικό, μια θεραπεία, μια κλινική;
«Οτιδήποτε σας προτείνει κάποιος, η πρώτη ερώτηση είναι: υπάρχουν μελέτες; Και μελέτες σε ανθρώπους; Γιατί τα πιο ευνοημένα ζώα αυτή τη στιγμή είναι τα ποντίκια. Έχουμε παρατείνει τη ζωή τους σχεδόν την έχουμε διπλασιάσει. Με πειράματα και ελπίζουμε ότι θα έρθουν και στους ανθρώπους σύντομα. Επιστημονικά, λοιπόν, υπάρχει μια πυραμίδα τεκμηρίωσης. Η καλύτερη είναι οι μελέτες σε ανθρώπους, οι στοιχειωθετημένες και το καλύτερο είναι όταν ούτε ο γιατρός, ούτε ο ασθενής ξέρει αν έχει πάρει το φάρμακο. Γιατί ακόμα και ο τρόπος που σου μιλάει ο γιατρός μπορεί να επηρεάσει την αντίδρασή σου σε μια θεραπεία. Λοιπόν, αυτό είναι η κορυφή της πυραμίδας. Και αυτό ρωτάμε πάντα. Υπάρχουν μελέτες; Είναι σε ανθρώπους; Και η δεύτερη ερώτηση είναι: πόσο ασφαλές είναι; Και τι παρενέργειες μπορεί να έχει; Σε 10, 15 χρόνια, θα έχουμε; Θα έχουμε, πηγαίνουμε προς τα εκεί και θα σας δώσω και δύο παραδείγματα, αλλά προς το παρόν έχουμε ένα. Τρόπο ζωής που μπορεί να επηρεάσει προς το καλύτερο. Μην υποτιμάτε, λοιπόν, αυτά τα βαρετά».
Αν, λοιπόν, η ζωή των 90 ή ακόμη και των 100 ετών γίνει όλο και πιο συνηθισμένη, όπως λέτε, πόσο πρέπει να αλλάξει ο τρόπος με τον οποίο σκεφτόμαστε την ηλικία, την εργασία, τη μάθηση, τη συνταξιοδότηση, τις σχέσεις μεταξύ των γενεών; Είμαστε προετοιμασμένοι για πολύ μεγαλύτερες ζωές;
«Εκ βάθρων πρέπει να αλλάξει ο τρόπος. Δεν νομίζω ότι είμαστε προετοιμασμένοι. Έγινε και στην Αμερική μια μελέτη με ένα δείκτη που έδειξ ότι ούτε εκεί είναι προετοιμασμένοι. Πολλά πρέπει να αλλάξουν. Η δια βίου μάθηση, για παράδειγμα, κρατάει τον εγκέφαλό μας σε εγρήγορση.
Αλλαγή καριέρας. Έχω αλλάξει τέσσερις καριέρες μέχρι στιγμής. Ώσπου βρήκα τον σκοπό μου τώρα με αυτό εδώ. Αλλά θέλω να πω ότι μην φοβηθείτε, γιατί κάθε βήμα, αυτό που είπαμε προς τα μπροστά, είναι αυτό που μας δίνει τη δύναμη. Και ξέρετε, κάθε σκέψη που κάνουμε να αλλάξουμε κάτι μεταφράζεται βιοχημικά στο σώμα μας. Και μεταφράζεται με ουσίες που πάνε να αναζωογονήσουν τα κύτταρά μας. Άρα παίζει πολύ μεγάλο ρόλο να έχουμε το mentality, που περιέγραψε νωρίτερα και η Bianca το πρωί, ότι προχωράμε».
Τι μπορούμε ρεαλιστικά να περιμένουμε μέσα στα επόμενα 10 χρόνια; Θα μπορούμε να προβλέπουμε πολύ νωρίτερα ποιος κινδυνεύει να εμφανίσει μια ασθένεια και να παρεμβαίνουμε πριν αυτή εκδηλωθεί;
«Νομίζω πως ναι, ειδικά στην παρέμβαση έχει προχωρήσει πάρα πολύ η επιστήμη. Υπάρχουν αυτή τη στιγμή βιολογικά ρολόγια που σύντομα θα βγουν και στην αγορά, που μετράνε την γήρανση όχι όλου του σώματος, αλλά των οργάνων ξεχωριστά. Και το όργανο που έχει τη μεγαλύτερη ηλικία είναι και αυτό που είναι βέβαια και το πιο ευάλωτο. Άρα ξέρουμε προσωποποιημένα πια να στοχεύσουμε. Όσον αφορά τη μείωση των κινδύνων, ξέροντας πού πρέπει να εστιαστούμε, θα σας πω δύο παραδείγματα που μας δίνουν αισιοδοξία, αλλά χρειαζόμαστε χρόνο και τις μελέτες. Στην Ιαπωνία, πριν μερικούς μήνες, πήρε έγκριση ένα φάρμακο, μια παρέμβαση από κύτταρα που προσαρμόστηκαν και έγιναν κύτταρα που παράγουν ντοπαμίνη και εμφυτεύθηκαν σε ασθενείς με νόσο του Πάρκινσον. Σε 8 οι 7 έδειξαν βελτίωση. Πήρε έγκριση από την Ιαπωνία και τα επόμενα χρόνια θα ξέρουμε κατά πόσον είναι γενικό. Μιλάμε μια θεραπεία που δημιουργήθηκε στο εργαστήριο.
Το βραβείο Νόμπελ του 2016 δόθηκε σε έναν επιστήμονα που μπόρεσε και γύρισε τα κύτταρα πίσω σε εμβρυϊκή ηλικία. Τώρα οι μελέτες, ο Sinclair στο Harvard, και τέσσερις άλλες εταιρείες έχουν βρει τον τρόπο να κάνουν στο εργαστήριο έως και σε primate, σε πιθήκους, τα κύτταρα νεότερα. Η πρώτη θεραπεία δόθηκε ήδη σε άνθρωπο τον Ιούνιο. Για την αναστροφή της τύφλωσης, τα κύτταρα ξαναβρίσκουν τη νεότερη ταυτότητά τους, και περιμένουμε να ανακοινωθούν τα πρώτα αποτελέσματα. Είναι η έννοια του μερικού επαναπρογραμματισμού των κυττάρων. Όσες είσαστε νέες, θα το απολαύσετε, στα επόμενα 20 με 30 χρόνια».
Τι εννοείτε νέες για να πάρουμε τα πάνω μας; Προλαβαίνουμε;
«Κοιτάξτε, όλοι οι δισεκατομμυριούχοι έχουν φτιάξει εταιρείες που ασχολούνται με αυτό. Από το δικό τους vanity, έτσι; Λοιπόν, είμαι αισιόδοξη. Ξέρουμε πώς να τα κάνουμε νεότερα. Πρέπει να βρουν τον τρόπο να είναι με ασφάλεια, να τα δίνουμε σε ανθρώπους.
Θα πω να πηγαίνετε το πρωί, περπάτημα με κάποιον που αγαπάτε. Και έτσι συνδυάζω τους τρεις από τους πέντε παράγοντες. Και να μην ξεχνάτε, είναι στο χέρι μας».
Η Δρ. Εύη Χατζηανδρέου, ιατρός και διδάκτωρ Δημόσιας Υγείας του Χάρβαρντ, συμμετείχε σε μια συζήτηση με την Εβίτα Τσιλοχρήστου, digital director του Marie Claire Greece, με τίτλο «Μακροβιότητα χωρίς μύθους: Η επιστήμη του να μεγαλώνουμε καλά». Με αφετηρία το ερώτημα «Μπορούμε να αλλάξουμε τον τρόπο που γερνάμε;», εξέτασε το πώς η επιστήμη, η πρόληψη και οι καθημερινές μας επιλογές μπορούν να επηρεάσουν τον τρόπο με τον οποίο μεγαλώνουμε.
Η Δρ Χατζηανδρέου είναι απόφοιτος της Ιατρικής Σχολής του ΕΚΠΑ και κάτοχος μεταπτυχιακού και διδακτορικού τίτλου (MPH, DrPH) από τη Σχολή Δημόσιας Υγείας του Πανεπιστημίου Harvard με πολυετή πορεία σε σημαντικούς θεσμικούς, ακαδημαϊκούς και επιχειρηματικούς φορείς στην Ελλάδα και το εξωτερικό. Ως μέλος της Healthy Longevity Medicine Society και επιστημονική διευθύντρια του Nao Longevity Hub, βρίσκεται στην πρώτη γραμμή της επιστήμης της υγιούς μακροζωίας.
Δείτε όλα όσα έγιναν στο 8ο Marie Claire Power Trip εδώ.
