Πώς ονειρεύεται ένας εκ γενετής τυφλός; Από αυτό το ερώτημα μια νέα κινηματογραφίστρια, η Βάλια Χατζηχριστοδούλου, εμπνεύστηκε την ιδέα του πρώτου ντοκιμαντέρ μικρού μήκους της, «Με σκισμένες τις κουρτίνες», που έκανε πρεμιέρα στο Διεθνές Φεστιβάλ Ντοκιμαντέρ Beyond Borders 2026 στο Καστελλόριζο – στη συνέχεια προβλήθηκε στο αφιέρωμα στο ελληνικό ντοκιμαντέρ «Με τα Μάτια Ανοιχτά» στην Ταινιοθήκη της Ελλάδος, ενώ επίκειται η προβολή του στο Φεστιβάλ Κινηματογράφου Χανίων (21/10-01/11). Στο σκηνοθετικό ντεμπούτο της η Βάλια πετυχαίνει να προσεγγίσει το θέμα της αναπηρίας με μοναδικό τρόπο, στο πώς αντιλαμβάνονται οι τυφλοί τον κόσμο, πέρα από τις προκαταλήψεις, τα στερεότυπα και τις δυσκολίες προσβασιμότητας που αντιμετωπίζουν καθημερινά. «Σε μια συζήτηση με έναν καθηγητή ζωγραφικής μου, μου έλεγε ότι σε ένα σχολείο όπου δούλευε είχε γνωρίσει μια τυφλή κοπέλα και μιλούσαν για τα όνειρά της. Κάπως έτσι, μού ήρθε το ερώτημα: πώς βλέπει όνειρα αυτή η κοπέλα; Άρχισα σιγά σιγά να το ψάχνω», εξηγεί στο Maire Claire.
Αρχικά, η Βάλια επιχείρησε να έρθει σε επαφή με διάφορες οργανώσεις τυφλών. Έστειλε email και στην Περιφερειακή Ένωση Τυφλών Κρήτης (Π.Ε.Τ.Κ.), από όπου «με πήραν τηλέφωνο μετά από κάποιες μέρες. Μου λένε, έχουμε εδώ ένα παιδί που ενδιαφέρεται, που είναι πολύ ενεργός. Και μου δίνουν τον Κωνσταντίνο στο τηλέφωνο. Κατευθείαν ένιωσα πολύ άνετα και είπαμε να βρεθούμε. Και κάπως βόλεψε, γιατί είμαι από τα Χανιά».
Πριν από την πρώτη συνάντηση που κανόνισαν με τον Κωνσταντίνο, για έναν καφέ στο Ηράκλειο Κρήτης, «ήμουν λίγο αγχωμένη για το πώς θα έπρεπε να τον προσεγγίσω ώστε να μη νιώσει άβολα». Μόλις βρέθηκαν, όμως, οι ανησυχίες της εξανεμίστηκαν. Συνάντησε έναν νέο άντρα, περίπου συνομήλικό της, «ακομπλεξάριστο» και «με απίστευτο χιούμορ, εντελώς απελευθερωμένο από στερεότυπα για την τύφλωση και για το πώς την αντιλαμβάνονται οι άλλοι».
Πριν από την πρώτη συνάντηση που κανόνισαν με τον Κωνσταντίνο, για έναν καφέ στο Ηράκλειο Κρήτης, «ήμουν λίγο αγχωμένη για το πώς θα έπρεπε να τον προσεγγίσω ώστε να μη νιώσει άβολα». Μόλις βρέθηκαν, όμως, οι ανησυχίες της εξανεμίστηκαν. Συνάντησε έναν νέο άντρα, περίπου συνομήλικό της, «ακομπλεξάριστο» και «με απίστευτο χιούμορ, εντελώς απελευθερωμένο από στερεότυπα»
Αρχικά σκόπευε να στηρίξει το ντοκιμαντέρ της σε συνεντεύξεις με πολλά άτομα, αλλά σύντομα κατάλαβε ότι από μόνος του ο Κωνσταντίνος είχε «πάρα πολύ υλικό» να μοιραστεί και αποφάσισε να επικεντρωθεί σε εκείνον. Δεν ήθελε να εμβαθύνει «στα προβλήματα και τις δυσκολίες, γιατί αυτό είναι το πρώτο πράγμα που σκέφτεται ο κόσμος για ένα άτομο με αναπηρίες και κάπως μπορεί και να το λυπάται. Ήθελα να δείξω την εμπειρία του πέρα από αυτό».
Ο Κωνσταντίνος άρχισε λοιπόν να μιλάει στον φακό της Βάλιας για «το πώς αντιλαμβάνεται και φτιάχνει τα πρόσωπα, τα οποία ονειρεύεται κιόλας με τον δικό του τρόπο. Δημιουργεί εικόνες συνδυάζοντας τις ιστορίες που έχει ακούσει με τις άλλες αισθήσεις του, όπως την όσφρηση». Στη διάρκεια του ντοκιμαντέρ, για παράδειγμα, μας μιλάει για το πώς αντιλαμβάνεται τη θάλασσα ή τον ήλιο, παρόλο που δεν τα έχει δει ποτέ. Η Βάλια πιστεύει ότι θα ήταν πολύ διαφορετική η εμπειρία ενός ανθρώπου που γεννήθηκε βλέπων. «Όταν είχαμε πρωτοβρεθεί με τον Κωνσταντίνο μού είχε πει ότι ξέρει πολλούς που έχασαν στην πορεία την όρασή τους και που τείνουν να εθίζονται στον ύπνο, γιατί στα όνειρά τους βλέπουν κανονικά. Τα όνειρα του Κωνσταντίνου, ο οποίος δεν έχει μέτρο σύγκρισης, είναι ακριβώς όπως αντιλαμβάνεται και την καθημερινότητά του».
«Όταν είχαμε πρωτοβρεθεί με τον Κωνσταντίνο μού είχε πει ότι ξέρει πολλούς που έχασαν στην πορεία την όρασή τους και που τείνουν να εθίζονται στον ύπνο, γιατί στα όνειρά τους βλέπουν κανονικά. Τα όνειρα του Κωνσταντίνου, ο οποίος δεν έχει μέτρο σύγκρισης, είναι ακριβώς όπως αντιλαμβάνεται και την καθημερινότητά του».
Ο τίτλος του ντοκιμαντέρ είναι μια φράση που συνηθίζει να λέει ο Κωνσταντίνος στα παιδιά στις επισκέψεις του σε σχολεία, ότι οι αμφιβληστροειδείς των ματιών «είναι σαν μια κουρτίνα. Η δική μου έχει σκιστεί».
Η Βάλια θεωρεί ότι ο κινηματογράφος μπορεί να αλλάξει τον τρόπο που βλέπουμε τα άτομα με αναπηρία, γιατί μας βάζει σε έναν διάλογο μαζί τους, «για να τα γνωρίσουμε και να ξεπεράσουμε τα στερεότυπα μας». Σίγουρα η εμπειρία της δημιουργίας αυτής της ταινίας άλλαξε την ίδια. Στην αρχή των σπουδών της ονειρευόταν να ασχοληθεί με τη σκηνογραφία και την ενδυματολογία, «που είναι και η διπλωματική μου», αλλά πλέον διερευνά πώς θα μπορούσε να τα συνδυάσει με το δημιουργικό ντοκιμαντέρ. Ήδη στο «Με σκισμένες τις κουρτίνες» έχει δοκιμάσει κάποιες μικρές, «σκηνοθετημένες» παρεμβάσεις.
Θυμάται ένα σεμινάριο που είχε παρακολουθήσει με την κινηματογραφίστρια Κωνστάντζα Καψάλη, στα Χανιά, που την είχε βάλει σε σκέψεις για το πώς «μπορείς μέσω του ντοκιμαντέρ να καταγράψεις την ποιητική καθημερινότητα των ανθρώπων. Γενικά η καθημερινότητα έχει κάτι πάρα πολύ ποιητικό, αλλά το θέμα είναι η ματιά με την οποία θα την προσεγγίσεις. Μου αρέσει το πώς μπορείς να συνδέσεις την πραγματικότητα με κατασκευασμένα στοιχεία, που λειτουργούν συμβολικά. Γιατί πραγματικότητα είναι η πραγματικότητα κάθε σκηνοθέτη».
