Η Λένα Διβάνη ήταν ένα από τα πρόσωπα του 8ο Marie Claire Power Trip που πραγματοποιήθηκε στις 9 Οκτωβρίου στο Cape Sounio και είχε ως επίκεντρο τη μακροβιότητα – και, κυρίως, το πώς μπορούμε να ζήσουμε όμορφα. Η ιστορικός και πολυβραβευμένη συγγραφέας συμμετείχε σε μια συζήτηση με τη δημοσιογράφο Σία Κοσιώνη, σε συντονισμό της Ελιάνας Χρυσικοπούλου, με τίτλο «Αναπολογητικά στο προσκήνιο».
Μιλώντας για το αν χρειάστηκε να υιοθετήσουν στερεοτυπικά αντρικές συμπεριφορές προκειμένου να επιβιώσουν και να διακριθούν η καθεμία στον τομέα της, η Λένα Διβάνη σημείωσε πως στην αρχή της διδασκαλίας της στη Νομική Σχολή πήρε η ίδια ένα πολύ σημαντικό μάθημα: ότι η ειλικρίνεια είναι πολύ σημαντική.
«Το βράδυ πριν ξεκινήσω, αναρωτιόμουν: τι να “πουλήσω”; Γνώσεις δεν έχω πολλές. Έχω το διδακτορικό μου, αλλά δεν έχω το βάθος της γνώσης». Αρχικά σκέφτηκε να «μεταμφιεστεί»: «Εγώ ήμουν φρικιό, εντωμεταξύ, με κάτι φούστες ινδικές της εποχής, με κάτι βραχιόλια στα πόδια και τα λοιπά. Λέω, μήπως να πάρω ένα ταγέρ; Και μετά λέω, τι είναι, απόκριες; Δεν μπορώ να το κάνω αυτό το πράγμα». Αφού έμεινε άγρυπνη όλη τη νύχτα, αποφάσισε να πάει «όπως ήταν». «Η αλήθεια είναι επαναστατική. Σημειωτέον ότι εκείνη την εποχή έκραζαν αμείλικτα τους καθηγητές».
Εμφανίζεται λοιπόν στο πανεπιστήμιο «ντυμένη όπως σας είπα, φρικιό, το κανονικό μου δηλαδή, μπαίνω μέσα, νόμιζαν ότι είμαι από παράταξη. Οπότε πηγαίνω, κάνω τοκ τοκ τοκ, σταματάνε για να ακούσουν πότε θα κάνουμε γενική συνέλευση. Τους λέω: “Γεια σας, είμαι η Λένα Διβάνη, είμαι εδώ για να σας διδάξω ιστορία και ιστορική πολιτική”. Βλέπω κάτι βλέμματα “όπα, τι έγινε, τι συνέβη;”». Τότε η συγγραφέας και ιστορικός λέει στους φοιτητές της: «Κοιτάξτε, δεν κοιμήθηκα το βράδυ, σκεφτόμουν τι να σας πουλήσω, γιατί αυτό δεν έχω, εκείνο δεν έχω. Δεν ξέρω πολλά από αυτά που θα σας διδάξω. Αν έχετε καμιά απορία μπορεί να μην την ξέρω [την απάντηση], αλλά θα διαβάσω και θα σας απαντήσω στο επόμενο μάθημα. Και αν δεν θέλετε, φύγετε, θα σας καταλάβω. Αν θέλετε, μείνετε».
Δεν έφυγε ψυχή, πρόσθεσε η Λένα Διβάνη, «και δεν ακούστηκε κιχ τις δύο ώρες που κράτησε το μάθημα. Και αυτό με δίδαξε πάρα πολλά την πρώτη μέρα. Με το παράδειγμά μου είπα στα παιδιά: άσε την πρόσοψη και κοίτα το μέσα».
Για τις τρικλοποδιές που βάζουμε μεταξύ μας οι γυναίκες, υποστήριξε ότι «η κοινωνιολογία μάς τα εξηγεί όλα. Και ποια είναι η εξήγηση; Ότι έχουμε καταπιεί τη μειονεξία. Και επειδή αγωνιζόμαστε να τα βγάλουμε πέρα, κοπανάμε την όμοιά μας, την αδελφή μας, αντί να στηρίζουμε η μία την άλλη». Αμέσως μετά, αναφέρθηκε σε μια εμπειρία «που δεν θα ξεχάσω ποτέ. Όταν βγήκε το πρώτο μου βιβλίο, είχα μία συνάδελφο στο πανεπιστήμιο, εξαιρετική κυρία, η οποία όμως, ενώ ήταν πολύ καλή επιστημονικά, δεν μπόρεσε να προχωρήσει στην πανεπιστημιακή κλίμακα. Γιατί; Γιατί είχε και δικηγορικό γραφείο, είχε και σύζυγο, είχε και δύο παιδιά, ήταν και λίγο παραδοσιακή στο πνεύμα και παρήκμασε λίγο στο πανεπιστήμιο. Δηλαδή έμεινε στάσιμη, ενώ θα μπορούσε να πάει ψηλά. Και εξυπηρετούσε τον παραδοσιακό γυναικείο ρόλο. Εγώ τη συμπαθούσα πάρα πολύ.
«Η κοινωνιολογία μάς τα εξηγεί όλα. Και ποια είναι η εξήγηση; Ότι έχουμε καταπιεί τη μειονεξία. Και επειδή αγωνιζόμαστε να τα βγάλουμε πέρα, κοπανάμε την όμοιά μας, την αδελφή μας, αντί να στηρίζουμε η μία την άλλη»
»Λοιπόν, εκείνη τη μέρα, τη μοιραία μέρα, μου έχουν κάνει έκπληξη, βγήκε το πρώτο μου βιβλίο, και ο Μιχάλης Γκανάς και η γυναίκα του μου εμφάνισαν το εξώφυλλό του. Καταλαβαίνετε τη χαρά μου, έτσι; Εγώ καθόμουν σπίτι μου και το βιβλίο μου εκδιδόταν. Οπότε μου έχουν δώσει το εξώφυλλο, το έχω πάρει, το κοιτάω και είμαι στους εφτά ουρανούς περίπου. Και καθώς βαδίζω στον δρόμο και κοντεύω να πέσω σε μερικά τρόλεϊ, τσουπ, να η συνάδελφος, και μου λέει: “Τι κάνεις, Λενάκι;”. Της λέω: “Βγαίνει το πρώτο μου βιβλίο”. Και τι κάνει, ρε παιδιά; Μου λέει: “Άσε το βιβλίο και κοίτα να παντρευτείς, να κάνεις κανένα παιδί”. Έμεινα κόκκαλο. Μετά από λίγο βρίσκω το κουράγιο και της λέω: “Καλή μου, να παντρευτεί και να κάνει παιδί μπορεί ο καθένας. Να γράψει βιβλίο μπορεί;”.
»Αλλά δεν το ξέχασα ποτέ και είπα στον εαυτό μου: να βοηθάς όπου βρεις τα κορίτσια, τις γυναίκες, με νύχια και με δόντια, γιατί όταν τα βέλη είναι εξ οικείων είναι πολύ πιο αποτελεσματικά».
Καθώς βαδίζω στον δρόμο και κοντεύω να πέσω σε μερικά τρόλεϊ, τσουπ, να η συνάδελφος, και μου λέει: “Τι κάνεις, Λενάκι;”. Της λέω: “Βγαίνει το πρώτο μου βιβλίο”. Και τι κάνει, ρε παιδιά; Μου λέει: “Άσε το βιβλίο και κοίτα να παντρευτείς, να κάνεις κανένα παιδί”»
Η ίδια απέρριψε τον ρόλο της μητρότητας. Από τότε που έγινε «κάπως γνωστή ως συγγραφέας», ρωτήθηκε «ίσαμε 3.000 φορές πώς αποφάσισα να μην κάνω παιδιά. Στην αρχή δεν είχα συνειδητοποιήσει ότι αυτό είναι βαρύ ερώτημα, ήμουν κάπως ντελούλου. Μόλις μετά την πρώτη μου συνέντευξη, που ήταν ραδιοφωνική, με έπαιρναν τηλέφωνο άγνωστοι -το τηλέφωνό μου ήταν στον κατάλογο- και μου λέγανε: “Ευχαριστούμε που μιλήσατε και είπατε αυτό”. Δηλαδή για το ότι δεν κάνουμε όλες για μητέρες. Είναι μία δουλειά σούπερ σπουδαία, και άμα δεν κάνεις γι’ αυτό, κάνεις μεγάλη χάρη στο αγέννητο παιδί σου που δεν το γεννάς. Μετά τις 2.000 συνεντεύξεις με αυτό το ερώτημα, ρώτησα τη δημοσιογράφο: “Γιατί δεν ρώτησες την Πισπιρίγκου γιατί έκανε παιδιά, και ρωτάς εμένα γιατί δεν έκανα;”».
Σε ερώτηση της Ελιάνας Χρυσικοπούλου για τα δώρα που φέρνει η ωρίμανση, η Λένα Διβάνη απάντησε πως «από μια ψευτοέρευνα που έκανα, γιατί κάνω συνεχώς έρευνες, καμία και κανένας δεν θέλει να γυρίσει πίσω στη νεαρή ηλικία. Σας το λέω. Υπάρχει κάποιος εδώ που θα ήθελε να γίνει ξανά 17; Είναι ένα τεράστιο ψέμα που κυκλοφορεί. Ούτε μισός.
»Είναι η χειρότερη περίοδος, η πιο δύσκολη – και νευρολογικά. Μου έλεγε ένας φίλος μου ψυχίατρος ότι γίνεται ένα κούρεμα στις συνδέσεις του εγκεφάλου. Στην εφηβεία είναι το πρώτο μεγάλο κούρεμα, που είναι reality check. Τότε πρέπει να αποφασίσεις τι θα κάνεις. Ποιος είσαι, ποια είσαι. Και το δεύτερο [reality check] είναι όταν γίνεσαι μητέρα.
«Δεν κάνουμε όλες για μητέρες. Είναι μία δουλειά σούπερ σπουδαία, και άμα δεν κάνεις γι’ αυτό, κάνεις μεγάλη χάρη στο αγέννητο παιδί σου που δεν το γεννάς. Μετά τις 2.000 συνεντεύξεις με αυτό το ερώτημα, ρώτησα τη δημοσιογράφο: “Γιατί δεν ρώτησες την Πισπιρίγκου γιατί έκανε παιδιά, και ρωτάς εμένα γιατί δεν έκανα;”».
»Επίσης, όχι οι δικές μου οι ψευτοέρευνες, οι επιστημονικές έρευνες λένε ότι οι γυναίκες μετά τα 60 είναι οι πιο ευτυχισμένες της εποχής». Είναι μια ηλικία, πρόσθεσε, που «έχεις σταματήσει το σέρβις. Και μετά λες: “Μωρέ, δεν πάνε όλα να πνιγούνε;”. Η ζωή είναι ωραία. Αρκεί να έχεις σκοπό».
Τέλος, με αφορμή τον Παγκόσμιο Δείκτη Έμφυλου Χάσματος που έβγαλε πρόσφατα το Παγκόσμιο Οικονομικό Φόρουμ, η Ελιάνα Χρυσικοπούλου είπε ότι ενώ βρισκόμαστε γενικά στο 69,2% της απόστασης που πρέπει να καλύψουμε μέχρι την ισότητα, στο πεδίο της εκπαίδευσης έχει καλυφθεί το 96%. «Απλά τα πράγματα», σχολίασε η Λένα Διβάνη. «Στην εκπαίδευση δεν παίρνεις λεφτά, δίνεις λεφτά. Λοιπόν, εκεί σκίζουμε. Τα κορίτσια είναι power. Δηλαδή, αν πάτε σε κάποια δασκάλα [θα σας πει ότι], τα κορίτσια φυσάνε. Μέχρι το πανεπιστήμιο. Και μετά, στη Νομική που ήμουν εγώ, γίνονται βοηθοί των δικηγόρων. Γιατί; Power trip. Εκεί που υπάρχει πραγματική δύναμη, εκεί σταματάμε. Όπου δεν υπάρχει δύναμη, σκίζουμε, από τις δουλειές του σπιτιού μέχρι την εκπαίδευση. Στην εξουσία, παπ, εξαφανιζόμαστε. Ακόμη και τώρα».
«Όπου δεν υπάρχει δύναμη, σκίζουμε, από τις δουλειές του σπιτιού μέχρι την εκπαίδευση. Στην εξουσία, παπ, εξαφανιζόμαστε. Ακόμη και τώρα. Είναι πολύ ωραίο να έχεις φιλοδοξία. Άμα είσαι άντρας. Άμα είναι γυναίκα, είναι σκύλα».
«Είναι πολύ ωραίο να έχεις φιλοδοξία. Άμα είσαι άντρας», είπε αργότερα η συγγραφέας. «Άμα είναι γυναίκα, είναι σκύλα. Όταν προσπαθεί να βγει στην πολιτική, δηλαδή να ανέλθει στη σκάλα, ας πούμε, του κόμματος, για να φτάσει να γίνει υποψήφια και μετά υπουργός ή και πρωθυπουργός, αρχίζουν και τη ροκανίζουν από νωρίς».
Δείτε τη συζήτηση της Λένας Διβάνη με τη Σία Κοσιώνη στο 46:22 του παρακάτω βίντεο:
Δείτε όλα όσα έγιναν στο 8ο Marie Claire Power Trip εδώ.
