Ποιος αποφασίζει τι είναι άξιο να διασωθεί στη μνήμη του κόσμου και τι θα χαθεί στη λήθη; Ποιες ιστορίες αφήνουν εκτός οι επίσημες αφηγήσεις για την εξέλιξη της ανθρωπότητας; Ερωτήματα όπως αυτά βρέθηκαν στον πυρήνα των προβληματισμών της Δανάη Λιοδάκη και την οδήγησαν σε ένα ταξίδι στο 1977, σε ένα μικρό χωριό της ελληνικής περιφέρειας και μια χαμένη ιστορία αλληλεγγύης και ελπίδας. Και κάπως έτσι προέκυψε ο «Χρυσός Δίσκος», ένα έργο που αναμετριέται με το πραγματικό και το φανταστικό, με την πολιτική ιστορία και την προσωπική διαδρομή, με το παγκόσμιο και το τοπικό, το άχρονο και το στιγμιαίο.
Η Δανάη Λιοδάκη, θεατρική συγγραφέας και σκηνοθέτιδα, σπούδασε Υποκριτική στη Δραματική Σχολή του Θεάτρου Τέχνης- Κάρολος Κουν και Αρχιτεκτονική στο Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο. Έργα της έχουν παρουσιαστεί σε ανεξάρτητες σκηνές, στο πλαίσιο κρατικών προγραμμάτων, σε ΔΗΠΕΘΕ και στο Εθνικό Θέατρο. Εστιάζει στο πολιτικό θέατρο που συνδυάζει τη σύγχρονη μυθοπλασία με στοιχεία θεάτρου ντοκιμαντέρ και θεάτρου της επινόησης. Τέσσερα έργα της κυκλοφορούν από τις εκδόσεις Κάπα («Hyperspace ή αλλιώς…», «Αυτές που δεν προλάβατε», «Match» – υποψήφιο στην κατηγορία Σύγχρονου Ελληνικού Έργου στα Βραβεία Θεάτρου της Ένωσης Κριτικών, 2025 – και «Χρυσός Δίσκος»). πιπλέον, έχει σχεδιάσει και πραγματοποιήσει πολιτιστικά εγχειρήματα που χρησιμοποιούν το θέατρο και τη δημιουργική γραφή για να ενεργοποιήσουν και να ενδυναμώσουν καταπιεσμένες κοινότητες. Από το 2018 έχει συν-ιδρύσει την θεατρική ομάδα b.p.m. (beats per minute).
Αφορμή για την κουβέντα μας η παράσταση «Ο Χρυσός Δίσκος», η οποία ταξίδεψε το καλοκαίρι του 2026 στο πλαίσιο του προγράμματος “Όλη η Ελλάδα ένας πολιτισμός” και κέρδισε την αγάπη του κοινού. Αυτές τις μέρες, επαναλαμβάνεται στο Θέατρο Πλύφα.
Έχετε δύο αρκετά διαφορετικές ταυτότητες: της καλλιτέχνιδας και της ερευνήτριας. Είναι οι δύο τρόποι σας να παρατηρείτε και να ερμηνεύετε τον κόσμο;
Ναι, είναι δύο ξεχωριστοί τρόποι να βλέπει κανείς τον κόσμο. Για μένα είναι δύο διαφορετικές πορείες που ενεργοποιούν διαφορετικά στοιχεία μέσα μου, η τέχνη την διάθεσή μου να κάνω πράγματα και η έρευνα την ανάγκη μου να τα αναλύω όλα λίγο παραπάνω. Αλλά πολλές φορές αυτοί οι δύο κόσμοι συναντιούνται. Στην τέχνη για παράδειγμα πριν γράψω κάνω έρευνα για τα θέματά μου. Στην έρευνα προσπαθώ να μην ξεχνάω τι με κινεί συναισθηματικά, τι με εμπνέει για να ασχοληθώ με ένα ζήτημα. Πολλές φορές τα έχω συνδυάσει, αυτά τα δύο ενδιαφέροντα.
Ανάμεσα στις σπουδές σας ξεχωρίζω την αθρωπογεωγραφία, που εξετάζει, μεταξύ άλλων, ποιος ορίζει το χώρο. Βλέπετε αντίστοιχους μηχανισμούς εξουσίας μέσα στο θέατρο;
Και το θέατρο λειτουργεί ως ένας «χώρος», μέσα από τους θεσμούς του, τις επιχειρήσεις του και τον κόσμο που υπάρχει σε αυτόν. Ο κόσμος του θεάτρου είναι ζωντανός, μπορεί να φτιάχνει ομάδες, σωματεία, κινήματα, να διεκδικεί και να προτείνει. Παράλληλα, μηχανισμοί εξουσίας εννοείται πως υπάρχουν και στο θέατρο, όπως παντού, συχνά με πολύ σκληρούς αποκλεισμούς και ακόμα και πολύ σκληρές ιστορίες που έγιναν ευρύτερα γνωστές τα προηγούμενα χρόνια μέσα από το κίνημα του «me too».
στον «Χρυσό Δίσκο» επέλεξα να σταθώ πολύ σε μια οικογένεια, να μιλήσω για πολιτικά θέματα αλλά από μια πολύ προσωπική ματιά. Νομίζω ότι κάπως έτσι μπορεί κανείς να γλιτώσει από το να γίνει διδακτικός ή κλισέ.
Έχετε χρησιμοποιήσει το θέατρο και τη δημιουργική γραφή σε εγχειρήματα που στόχο έχουν την ενεργοποίηση και την ενδυνάμωση καταπιεσμένων κοινοτήτων. Πότε η τέχνη μπορεί πραγματικά να γίνει πολιτικό εργαλείο;
Ναι, είχα κάνει ένα έργο στην Γερμανία και ένα στην Ελλάδα για την ορατότητα των γυναικών στον δημόσιο χώρο και είχα δουλέψει και με μετανάστριες και με γυναίκες μεγάλης ηλικίας, που συχνά παραγκωνίζονται από την ζωή στην πόλη. Χρησιμοποιήσαμε το θέατρο και την γραφή για να εκφραστούμε για συγκεκριμένα σημεία της πόλης και να κάνουμε έναν εναλλακτικό συναισθηματικό χάρτη. Είχε πολύ ενδιαφέρον για μένα να δω πώς μέσα από συγκεκριμένα προγράμματα, μπορούμε να χρησιμοποιήσουμε την τέχνη για να μιλήσουμε για την πολιτική και κοινωνική ζωή ενός τόπου και μάλιστα συγκεκριμένων κοινωνικών ομάδων που ζουν σε αυτόν. Ωστόσο, η τέχνη είναι πάντα πολιτικό εργαλείο, είτε το θέλει είτε όχι.
Μηχανισμοί εξουσίας εννοείται πως υπάρχουν και στο θέατρο, όπως παντού, συχνά με πολύ σκληρούς αποκλεισμούς και ακόμα και πολύ σκληρές ιστορίες που έγιναν ευρύτερα γνωστές τα προηγούμενα χρόνια μέσα από το κίνημα του «me too».
Η ομάδα b.p.m. γεννήθηκε το 2018. Τι ανάγκη σας οδήγησε τότε στη δημιουργία της και τι σημαίνει για εσάς σήμερα η έννοια της θεατρικής ομάδας, σε μια εποχή όπου η καλλιτεχνική εργασία γίνεται ολοένα πιο ατομική και επισφαλής;
Τελειώνοντας την σχολή του Θεάτρου Τέχνης, αποφασίσαμε αντί να περιμένουμε να μας «διαλέξουν», να κάνουμε μια ομάδα και να δημιουργήσουμε μαζί τις δικές μας παραστάσεις. Μέσα από αυτήν την ομάδα αποφάσισα κι εγώ να γράψω και να σκηνοθετήσω και τώρα το κάνω πια συστηματικά, σχεδόν μια δεκαετία. Και τότε η εργασία στο θέατρο ήταν ιδιαίτερα επισφαλής και η ανάγκη μας ήταν να δημιουργούμε σε ένα ασφαλές περιβάλλον, μαζί με ανθρώπους για τους οποίους νοιαζόμαστε. Αυτό το νοιάξιμο νομίζω ότι περιβάλλει και όλους τους νέους μας συνεργάτες και «βγαίνει» σε κάθε μας δουλειά.
Ως ερευνήτρια πολιτικής οικολογίας, ασχολείστε με τον τρόπο με τον οποίο περιβάλλον, κοινωνία και εξουσία συνδέονται. Μπορεί η οικολογική κρίση να αποκτήσει θεατρική γλώσσα χωρίς να μετατραπεί σε διδακτισμό;
Νομίζω πως γενικά τα πολιτικά ζητήματα της εποχής μας μπορούν – και θα έπρεπε – να θίγονται στο θέατρο χωρίς διδακτισμό. Και σίγουρα μέσα σε αυτά τα ζητήματα, αν όχι το πιο σημαντικό, από τα σημαντικότερα, είναι η οικολογική κρίση. Το πρώτο πράγμα που πρέπει να κάνουμε είναι να τολμάμε και να επιλέγουμε να αγγίζουμε τέτοια θέματα. Το αμέσως επόμενο είναι να βρούμε πώς θα το κάνουμε χωρίς διδακτισμό. Ένας τρόπος που βρίσκω προσωπικά πολύ χρήσιμο είναι το χιούμορ. Αυτό επέλεξα να χρησιμοποιήσω για τις προηγούμενες παραστάσεις μου «Match» και «Αυτές που δεν προλάβατε». Αλλά δεν είναι ο μόνος τρόπος. Τώρα στον «Χρυσό Δίσκο» επέλεξα να σταθώ πολύ σε μια οικογένεια, να μιλήσω για πολιτικά θέματα αλλά από μια πολύ προσωπική ματιά. Νομίζω ότι κάπως έτσι μπορεί κανείς να γλιτώσει από το να γίνει διδακτικός ή κλισέ.
Ζούμε σε μια περίοδο πολέμων, κλιματικής κρίσης, κοινωνικών ανισοτήτων και έντονης πόλωσης. Αισθάνεστε ότι ένας καλλιτέχνης σήμερα έχει υποχρέωση να παίρνει θέση ή υπερασπίζεστε και το δικαίωμα της τέχνης να μην προσφέρει απαντήσεις;
Δεν πιστεύω ότι ο καλλιτέχνης έχει κάποια παραπάνω υποχρέωση από τη δημοσιογράφο, τον δάσκαλο ή τη λογίστρια. Θεωρώ πώς όλοι και όλες από το δικό μας χώρο, το δικό μας επάγγελμα και το δικό μας κοινωνικό κύκλο πρέπει να παίρνουμε θέση. Νομίζω πως αν ένας καλλιτέχνης είναι ανοιχτός στην εποχή του και «αναπνέει» μαζί με την κοινωνία στην οποία ζει, αναπόφευκτα θα μιλήσει για όσα μας απασχολούν μέσα από το έργο του. Ωστόσο, σίγουρα δεν μπορεί η τέχνη μόνη της να προσφέρει απαντήσεις. Μόνο ερωτήματα μπορεί να θέσει.
Στην παράσταση Χρυσός Δίσκος ένα αφήγημα ιστορικής σημασίας για την ανθρωπότητα συνδέεται με την προσωπική ιστορία δύο αδερφών σε ένα μικρό ελληνικό χωριό. Θελήσατε να βάλετε τη μεγάλη εικόνα κάτω από ένα μικροσκόπιο, να δείξετε ότι με έναν τρόπο η Ιστορία της ανθρωπότητας μπορεί να χωράει στο κουτί με τις αναμνήσεις μιας οικογένειας;
Ακριβώς. Προσέγγισα την παγκόσμια ιστορία του Χρυσού Δίσκου μέσα από το πολύ τοπικό και το πανανθρώπινο μέσα από τις πολύ προσωπικές σχέσεις μιας οικογένειας. Οι δύο αδερφές που κινούν την ιστορία μας, αποκαλύπτουν ένα μυστικό και φωτίζουν το κρυμμένο παρελθόν των γονιών τους. Μια αποκάλυψη για τους γονείς τους γίνεται λοιπόν μια αποκάλυψη για αυτές τις ίδιες. Μια ιστορία από το παρελθόν έρχεται να φωτίσει το παρόν το δικό μας και των θεατών. Ελπίζω.
Ο Χρυσός Δίσκος στο θέατρο Πλύφα. Παραστάσεις: Κάθε Δευτέρα και Τρίτη στις 21:00, μέχρι τις 16 Νοεμβρίου.
