Μια Αμερικανίδα σκηνοθέτις φτάνει στο Παρίσι με αφορμή ένα φιλμ για την Εβδομάδα Μόδας, αλλά βρίσκεται τελικά σε ένα επικίνδυνο ταξίδι επιβίωσης και αυτογνωσίας. Γύρω της, στροβιλίζονται συνεργάτες και φίλοι και άλλες γυναίκες με τις δικές τους προσωπικές ιστορίες: ένα νεαρό μοντέλο από το Σουδάν, που το έχει κυριολεκτικά σκάσει από το σπίτι του, μία makeup artist που προσπαθεί να βρει τη δική της φωνή στη λογοτεχνία, μία νεαρή ράφτρα που πρέπει να προσαρμόσει ένα ρούχο στα μέτρα ενός μοντέλου φτιάχνοντάς το σχεδόν από την αρχή μέσα σε μια νύχτα… Αυτό είναι το Couture, που βγαίνει στις αίθουσες στην Ελλάδα στις 19 Μαρτίου από την TGF: μια ταινία για όσα συμβαίνουν πίσω από τα φώτα, για την αντοχή, αλλά και για την αλληλεγγύη που ενώνει αυτές τις γυναίκες, πέρα από το επάγγελμα, την κουλτούρα και την εθνική τους ταυτότητα. Αξίζει να σημειωθεί ότι η ταινία είναι η πρώτη που γυρίζεται ποτέ στο ατελιέ της Chanel, στην οδό Cambon στο Παρίσι.
Με μεγάλη χαρά μιλήσαμε για όλα αυτά με τη δημιουργό της, ένα απόγευμα που στο Παρίσι ο καιρός ήταν βροχερός ή, όπως μου λέει η Αλίς Βινοκούρ (Παρίσι Ξανά, Ατίθασες), “πραγματικά απαίσιος, τυπικά Παριζιάνικος, το Παρίσι που ξέρω!”. Ζεστή και χαμογελαστή παρόλα αυτά, η σκηνοθέτις του Couture, της σπονδυλωτής ταινίας με πρωταγωνίστριες τις Αντζελίνα Τζολί, Ανιέρ Ανέι και Έλα Ραμφ, μας μιλά με αληθινό ενθουσιασμό για τις ηρωίδες της, τη γυναικεία αλληλεγγύη και βέβαια τη σχέση της ίδιας με τη μόδα.
Αυτό που είναι πολιτική άποψη σε μια ταινία είναι η οπτική γωνία. Πού τοποθετείς την κάμερα; Ποια είναι η ηρωίδα σου;
Στο Couture, η κάμερα ακολουθεί τρεις γυναίκες που εργάζονται στο Παρίσι, στην εβδομάδα Μόδας. Ανάμεσά τους βρίσκεται και μία νεαρή πρόσφυγας που κάνει το ντεμπούτο της ως μοντέλο. Τι θελήσατε να πείτε γράφοντας αυτόν τον χαρακτήρα για τη φιλοδοξία, την επιβίωση και, τελικά, για το αν ανήκει κανείς σε μια πόλη όπως το Παρίσι;
Για μένα, αυτό που είναι πολιτική άποψη σε μια ταινία είναι η οπτική γωνία. Πού τοποθετείς την κάμερα; Ποια είναι η ηρωίδα σου; Ήθελα πραγματικά να τοποθετήσω αυτές τις γυναίκες στον κινηματογραφικό χάρτη. Η νεαρή πρόσφυγας μιλά στην ταινία -εκτός από γαλλικά- σουαχίλι και ντίνκα, γλώσσες που δεν ακούμε σχεδόν ποτέ στο σινεμά. Μου φαινόταν ένας νέος τρόπος να δούμε τα πράγματα μέσα από τα μάτια της. Έβλεπα κορίτσια σαν αυτήν στο Παρίσι, στη διάρκεια της Εβδομάδας Μόδας, χαμένα μέσα στην πόλη, να κοιτούν τους χάρτες τους, και αναρωτιόμουν πραγματικά τι συμβαίνει. Ήθελα να δούμε την Εβδομάδα Μόδας μέσα από τα μάτια μιας νεαρής κοπέλας από το Σουδάν. Για ενάμιση χρόνο γνώρισα πολλές τέτοιες γυναίκες: μοδίστρες, μοντέλα, ανθρώπους από τα παρασκήνια των επιδείξεων. Και σκέφτηκα ότι είχε ενδιαφέρον να υιοθετήσω αυτή την οπτική και να την τοποθετήσω, όπως είπα, στον κινηματογραφικό χάρτη. Ο ρόλος είναι στην πραγματικότητα έντονα εμπνευσμένος από την αληθινή ιστορία της Ανιέρ, η οποία πράγματι δίστασε ανάμεσα στη φαρμακευτική και το modelling και πράγματι είπε ψέματα στον πατέρα της. Είναι, σε μεγάλο βαθμό, η δική της ιστορία. Είχα γράψει το ρόλο αρχικά εμπνευσμένη από άλλες ιστορίες μοντέλων από το Νότιο Σουδάν, αλλά έπειτα το προσάρμοσα σε εκείνη.
Ποια είναι η δική σας σχέση με τον κόσμο της μόδας; Είχατε κάποια σύνδεση μεγαλώνοντας;
Όχι, δεν είχα καμία απολύτως σχέση με τον χώρο της μόδας. Αλλά εμένα μου αρέσει να ανακαλύπτω καινούργιους κόσμους μέσα από τον κινηματογράφο. Επειδή, επίσης, γράφω πάντα ξεκινώντας από προσωπικές και πολύ οικείες ιστορίες. Και όσο πιο προσωπική είναι μια ιστορία, τόσο περισσότερο νιώθω ότι πρέπει να ειπωθεί μέσα από έναν διαφορετικό κόσμο, έναν κόσμο που δεν γνωρίζω. Η αληθινή υπόθεση της ταινίας είναι, στην ουσία, όλες αυτές οι ιστορίες γύρω από το γυναικείο σώμα, σε διαφορετικές ηλικίες. Ήθελα να δείξω τι κρύβεται πίσω από τις τέλειες εικόνες της μόδας, αυτές τις εικόνες που βλέπουμε γύρω μας, στον δρόμο, στο αεροδρόμιο, παντού. Ποια είναι τα κορίτσια; Ποιες είναι οι γυναίκες πίσω από αυτές τις εικόνες; Ποιες είναι οι ιστορίες τους, οι ψυχές τους, οι επιθυμίες τους; Γι’ αυτό άρχισα να μιλάω με τις μοδίστρες, τις makeup artists, τα μοντέλα, τα fit models, όλες τις γυναίκες που εργάζονται στη βιομηχανία, τις γυναίκες που βρίσκονται στη σκιά.
Ζήτησα τη στήριξη της Chanel από την αρχή της ταινίας, γιατί χρειαζόμουν τη βοήθειά τους για να έχω πρόσβαση στα παρασκήνια των επιδείξεων. Ήξερα επίσης ότι δεν θα μπορούσα να αναπαραστήσω μόνη μου έναν αληθινό οίκο υψηλής ραπτικής. Και δέχτηκαν να συνεργαστούν ουσιαστικά με την ταινία, δεν ήταν απλώς χρηματοδότες. Ήταν πραγματική συνεργασία. Δουλέψαμε και με το στούντιο, δημιουργήσαμε μια φανταστική κολεξιόν για την ταινία. Είχαμε, βέβαια, και πατρόν ή στοιχεία από άλλες κολεξιόν, τα οποία επεξεργαστήκαμε ξανά ώστε να αποκτήσουμε μια καλλιτεχνική ταυτότητα που να ανήκει πραγματικά στην ταινία. Και δέχτηκαν ακόμη και να σβήσουν όλα τα brands και τα λογότυπα από την ταινία, παρότι φυσικά αναγνωρίζει κανείς, για παράδειγμα, τη διάσημη σκάλα στα κεντρικά γραφεία του brand.
Η αληθινή υπόθεση της ταινίας είναι, στην ουσία, όλες αυτές οι ιστορίες γύρω από το γυναικείο σώμα, σε διαφορετικές ηλικίες. Ήθελα να δείξω τι κρύβεται πίσω από τις τέλειες εικόνες της μόδας, αυτές τις εικόνες που βλέπουμε γύρω μας, στον δρόμο, στο αεροδρόμιο, παντού.
Αυτή ήταν λοιπόν η σχέση μου με τη μόδα. Και αυτό που ήθελα επίσης να εκφράσω ήταν η ιδέα του εφήμερου, που θεωρώ ότι σχετίζεται έντονα με τη μόδα, επειδή είναι διαρκώς εμμονική με το επόμενο πράγμα: ποια είναι η επόμενη συλλογή, η επόμενη επίδειξη, το επόμενο σόου… Είναι μια αδιάκοπη κούρσα. Υπάρχει μια πολύ ισχυρή ορμή ζωής μέσα σε όλο αυτό. Μου φάνηκε ενδιαφέρον να φέρω έναν χαρακτήρα αντιμέτωπο με την ιδέα του δικού του θανάτου μέσα σε αυτόν τον κόσμο του εφήμερου, όπου τίποτα δεν διαρκεί. Για μένα αυτό ήταν το ποιητικό στοιχείο της ταινίας. Στην πραγματικότητα ήθελα να κάνω μια ποιητική ταινία, και αυτή ήταν η ποιητική της διάσταση.
Νομίζω ότι ως κοινωνία έχουμε ακόμη πολλή δουλειά να κάνουμε ως προς το πώς αντιλαμβανόμαστε τέτοιες ασθένειες, γιατί συχνά προκαλούν φόβο στους άλλους. Και ξαφνικά σε βλέπουν μόνο μέσα από την ασθένεια. Εγώ ήθελα η ταινία να περιγράψει μια γυναίκα που δεν ορίζεται αποκλειστικά από αυτή τη διάγνωση
Η ταινία μιλά για την ευθραυστότητα της ζωής και της ίδιας της ύπαρξης. Τι πιστεύετε ότι συμβαίνει στην ταυτότητα και στις σχέσεις ενός ανθρώπου όταν έρχεται αντιμέτωπος με μια τόσο σοβαρή ασθένεια, όπως ο καρκίνος;
Καταρχάς, δεν μιλάμε για το τελικό στάδιο, αλλά για την αρχή ενός πολέμου. Αυτό που βλέπουμε είναι το σοκ που συνοδεύει την όλη κατάσταση και ύστερα τη μάχη. Ήθελα να δείξω όλα τα στάδια από τη στιγμή που μαθαίνεις μια τέτοια είδηση. Πώς το λες στην οικογένεια, στις κόρες, στα παιδιά σου. Πώς έρχεσαι αντιμέτωπη με τη σεξουαλικότητά σου. Με το σώμα σου. Γιατί παραμένεις γυναίκα, προσδιοριζόμενη και από πολλά άλλα στοιχεία. Νομίζω ότι ως κοινωνία έχουμε ακόμη πολλή δουλειά να κάνουμε ως προς το πώς αντιλαμβανόμαστε τέτοιες ασθένειες, γιατί συχνά προκαλούν φόβο στους άλλους. Και ξαφνικά σε βλέπουν μόνο μέσα από την ασθένεια. Εγώ ήθελα η ταινία να περιγράψει μια γυναίκα που δεν ορίζεται αποκλειστικά από αυτή τη διάγνωση. Είναι επίσης σκηνοθέτρια. Έχει ερωτική ζωή, σεξουαλική ζωή, οικογενειακή ζωή. Και η ζωή της συνεχίζεται.
Αγάπησα τον τρόπο με τον οποίο η ταινία φέρνει κοντά γυναίκες από διαφορετικές κοινωνικές και οικονομικές πραγματικότητες. Πιστεύετε ότι η αλληλεγγύη μπορεί να επιβιώσει μέσα στις ταξικές ανισότητες ή είναι πάντοτε διαμορφωμένη από αυτές;
Διαμορφώνεται μέσα στις ταξικές ανισότητες γιατί είναι τρομερό το πώς εγκλωβίζεσαι μέσα στην τάξη σου, μέσα στον κόσμο σου. Υπάρχουν ελάχιστες πραγματικές ευκαιρίες να συναντήσεις αληθινά άλλους ανθρώπους. Και για μένα αυτό που καθιστά τις τραυματικές εμπειρίες ιδιαίτερα σημαντικές είναι πως καταργούν τα σύνορα ανάμεσα στους ανθρώπους. Όταν δείχνεις τα τραύματά σου σε κάποιον, δημιουργείται ένας πολύ ισχυρός δεσμός και μια άμεση κατανόηση. Και η ταινία είναι, στην ουσία, ακριβώς γι’ αυτό. Η Εβδομάδα Μόδας είναι ένας κόσμος όπου συναντιούνται άνθρωποι από κάθε γωνιά του πλανήτη. Είναι μια μεγάλη γιορτή, αλλά την ίδια στιγμή είναι και δουλειά, είναι σκληρό περιβάλλον. Αυτές οι γυναίκες έχουν πολύ σκληρές ζωές. Αυτά τα μοντέλα, όχι όλα φυσικά, δεν προέρχονται όλες από εμπόλεμες ζώνες, αλλά πολλά από αυτά τα κορίτσια έχουν καλύψει δύσκολες, σκληρές διαδρομές. Νομίζω πως λένε κάτι για τον κόσμο μας. Και, μέσα στη βιομηχανία της μόδας, υπηρετούν αυτές τις εικόνες τέλειων σωμάτων, χωρίς απαραίτητα να συνειδητοποιούν κι οι ίδιες πλήρως τι ακριβώς αναπαράγουν.
Ήθελα να δείξω αυτές τις γυναίκες, αυτόν τον κυκλικό χορό τους μέσα στην πόλη, τον τρόπο που διασταυρώνονται. Και επειδή μοιράζονται τα τραύματα, υπάρχει μια άμεση κατανόηση. Αυτό συνέβη και πραγματικά στα γυρίσματα. Η Αντζελίνα ερχόταν από τις ΗΠΑ, εγώ από τη Γαλλία, το μοντέλο από το Σουδάν, η makeup artist από τη Ζυρίχη, κάποια μοντέλα από την Ουκρανίας… Ήμασταν όλες από εντελώς διαφορετικά μέρη. Διαφορετικές γυναίκες, διαφορετικές γενιές, αλλά για μένα είναι τελικά όλες η ίδια γυναίκα. Ταυτίζομαι με όλες τους. Είναι σαν να είμαι εγώ σε διαφορετικά στάδια της ζωής μου. Είναι γυναίκες που ήμουν κάποτε ή γυναίκες που δεν είμαι πια. Οπότε, κατά μία έννοια, ολόκληρη η ταινία είναι ένα είδος αυτοπροσωπογραφίας για μένα. Φυσικά είναι εμπνευσμένη από τις γυναίκες που συνάντησα, αλλά έβαλα μέσα και πολύ από τον εαυτό μου. Γι’ αυτό και δεν βλέπω την ταινία σαν ανταγωνισμό ανάμεσα σε χαρακτήρες, για το ποια είναι πιο σημαντική από την άλλη. Στο τέλος είναι όλες η ίδια γυναίκα.
Η πατριαρχία κάνει διακριτικά την εμφάνισή της στην ταινία, αλλά νιώθω ότι γίνεται περισσότερο αισθητή ως μια δομή και όχι ως κάτι που εκπροσωπεί ένας από τους αντρικούς χαρακτήρες που συναντάμε: ο συνεργάτης της σκηνοθέτιδας, ο επικεφαλής του brand, ο φωτογράφος, ο γιατρός. Είναι έτσι;
Έτσι ακριβώς. Είναι μια δομή. Κάποιος μου είπε πρόσφατα σε ένα Q&A ότι στην ταινία βλέπουμε συνεχώς άντρες να λένε στις γυναίκες τι να κάνουν με τη ζωή τους, με το σώμα τους, με τη γραφή τους, με το έργο τους. Και ναι, νομίζω πως είναι κάτι με το οποίο ως γυναίκα πρέπει να ζήσεις και στο οποίο πρέπει και να αντισταθείς. Υπάρχει επίσης, για όλες αυτές τις γυναίκες της ταινίας ένα είδος αποξένωσης από το σώμα. Στο χώρο της μόδας, στα παρασκήνια των επιδείξεων, τα μοντέλα είναι κατά κάποιο τρόπο σαν να έχουν αποσυνδεθεί από το σώμα τους, την ώρα που τα βάφουν, τα αγγίζουν, τα ετοιμάζουν. Και είναι κάπως η ίδια εμπειρία και με τον καρκίνο: το σώμα σου δεν είναι πια δικό σου. Υπάρχει λοιπόν και εκεί μια αίσθηση αποξένωσης. Αυτό το αίσθημα ήθελα να περιγράψω.
Ταυτόχρονα, όμως, ήθελα να δείξω και τις σύνθετες σχέσεις με τους άντρες. Ήταν πολύ σημαντικό για μένα να υπάρχει και μια ερωτική ιστορία. Ακόμη και μέσα στην πιο δύσκολη στιγμή της ασθένειας, γεννιέται μια ιστορία αγάπης που δίνει ελπίδα. Εκείνος τη βλέπει πραγματικά και της φέρεται με καλοσύνη. Νομίζω αυτό κάνει ο ήρωας που υποδύεται ο Λουί Γκαρέλ: είναι πολύ τρυφερός και υποστηρικτικός. Και μου φάνηκε πολύ ενδιαφέρον να εκπροσωπείται και αυτός ο άνδρας στην ταινία, γιατί είναι δύσκολο και για όσους βρίσκονται δίπλα σε έναν άνθρωπο που μόλις έμαθε ότι πάσχει από μία επικίνδυνη ασθένεια. Ήθελα επίσης να δείξω ότι είναι δυνατόν να υπάρχουν ακόμη αυτά τα αισθήματα που συνδέονται με τη σεξουαλικότητα. Η ερωτική σκηνή ήταν για εμάς μια πολύ ιδιαίτερη σκηνή, ένας εορτασμός του σώματος μιας γυναίκας που κάνει σεξ για τελευταία φορά πριν από μία επέμβαση που θα αλλάξει το σώμα της. Ήταν ένας τρόπος να αποχαιρετήσει το στήθος της. Και βέβαια υπάρχει και ο γιατρός, που είναι επίσης μια σύνθετη σχέση: είναι βίαιος στον τρόπο του, αλλά ταυτόχρονα της σώζει τη ζωή. Ήταν ένας τρόπος να δείξω και τη βία του κόσμου του καρκίνου, που μοιάζει κι αυτός με εμπόλεμη ζώνη. Μπαίνεις σε έναν κόσμο σκληρό, βίαιο, και ο γιατρός δεν μιλά την ίδια γλώσσα με σένα. Μου φαινόταν πολύ ενδιαφέρον να εκφραστεί αυτό σαν να μπαίνουμε σε μια ξένη χώρα, μια χώρα που δεν γνωρίζεις, με καινούργιους κανόνες. Και πρέπει να επιβιώσεις και να συνεχίσεις. Ελπίζω ότι στο τέλος η ταινία σε αφήνει με μια αίσθηση αισιοδοξίας.
