Γιατί η τέχνη ανέκαθεν γοητευόταν από τις τελευταίες μέρες της ζωής των σταρ; Ίσως γιατί όταν αναμετρώνται με τη θνητότητά τους μάς φαίνονται πιο προσιτοί, πιο ανθρώπινοι. Και, στις περιπτώσεις όπου εκείνη η περίοδος συνδέεται με την παρακμή τους, σίγουρα μας ιντριγκάρουν οι λόγοι που οδήγησαν σε αυτήν.
Για παράδειγμα η κατάσταση του F. Scott Fitzgerald τα τελευταία χρόνια της ζωής του, τα οποία πέρασε βυθισμένος στη φτώχεια, τον αλκοολισμό αλλά και τη μοναξιά, με τη Zelda να βρίσκεται πλέον έγκλειστη σε ψυχιατρική κλινική, σίγουρα δεν είχε να κάνει μόνο με τις προσωπικές του επιλογές αλλά και με το τέλος των roaring twenties, της εποχής της Ποτοαπαγόρευσης και των ξέφρενων πάρτι που το ζευγάρι είχε ζήσει στο έπακρο. Ένα κομμάτι εκείνης της περιόδου έχει καταγραφεί, μέσα από τη δική του ματιά, στη συλλογή αυτοβιογραφικών κειμένων «The Crack Up», που κυκλοφόρησε το 1936, τέσσερα χρόνια πριν από τον θάνατό του, και που αποτέλεσε τη βάση για την παράσταση «Η Κατάρρευση» στο Rabbithole, σε διασκευή και σκηνοθεσία Γιώργου Σίμωνα. Πώς όμως ο εμβληματικός συγγραφέας βρέθηκε σε δυσχερή θέση;
Μετά το Μεγάλο Κραχ (1929), η δεκαετία του ‘30 άφησε πίσω της τις πολυτέλειες και τις καταχρήσεις με τις οποίες είχαν συνδεθεί τα 20s. Η αλλαγή εποχής εκφράστηκε και στο αναγνωστικό κοινό, που άρχισε να απομακρύνεται από το συγγραφικό έργο του F. Scott Fitzgerald. Ίσως επειδή, όπως σχολίασε και ο συνάδελφός του Budd Schulberg, «η γενιά μου τον αντιμετώπιζε περισσότερο σαν μια εποχή παρά σαν έναν συγγραφέα, και όταν η οικονομική κατάρρευση του 1929 μετέτρεψε τους sheiks και τις flappers [όπως αποκαλούσαν αντίστοιχα τους μοντέρνους νεαρούς άντρες και γυναίκες των twenties] σε άνεργα αγόρια ή κακοπληρωμένα κορίτσια, γυρίσαμε την πλάτη μας στον Fitzgerald συνειδητά και κάπως επιθετικά».
Η οικονομική κατάστασή του επιδεινώθηκε ραγδαία όχι μόνο από την πτώση των πωλήσεων των βιβλίων του αλλά και από τα ιατρικά έξοδα της Zelda, που νοσηλευόταν σε ψυχιατρική κλινική. Ο αλκοολισμός του, εξαιτίας του οποίου νοσηλεύτηκε πολλές φορές κι ο ίδιος στη διάρκεια της δεκαετίας του ‘30, είχε επηρεάσει την πνευματική οξύτητά του και του είχε προκαλέσει σοβαρά καρδιαγγειακά προβλήματα.
Επιπλέον, στην παράσταση «Η Κατάρρευση», ο κεντρικός ήρωας, βασισμένος στον Fitzgerald, παραπονιέται ότι ο κόσμος δεν διαβάζει πια βιβλία και πως το μέλλον βρίσκεται στον κινηματογράφο. Ακολουθώντας αυτή την τάση ο αληθινός συγγραφέας, μετά τα μέσα της δεκαετίας του ‘30 μετακόμισε στο Χόλιγουντ, για να βγάζει τα προς το ζην ως σεναριογράφος. Ο σκηνοθέτης και σεναριογράφος Billy Wilder παρομοίασε τη συγκεκριμένη επαγγελματική στροφή με εκείνη «ενός σπουδαίου γλύπτη που προσλαμβάνεται ως υδραυλικός». Το όνομά του ως δημιουργού αναφέρθηκε μόνο σε ένα από τα σενάρια που δούλεψε, της ταινίας «Three Comrades» (1938). Ανάμεσα στα καθήκοντα που του ανατέθηκαν ήταν η επεξεργασία ενός αποσπάσματος του σεναρίου της ταινίας «Όπου φυσάει ο άνεμος», την οποία ο συγγραφέας είχε αποκαλέσει «παραμύθι για ηλικιωμένες κυρίες».
Μετά τα μέσα της δεκαετίας του ‘30 μετακόμισε στο Χόλιγουντ, για να βγάζει τα προς το ζην ως σεναριογράφος. Ο σκηνοθέτης και σεναριογράφος Billy Wilder παρομοίασε τη συγκεκριμένη επαγγελματική στροφή με εκείνη «ενός σπουδαίου γλύπτη που προσλαμβάνεται ως υδραυλικός».
Στους λίγους ανθρώπους που βρέθηκαν κοντά του προς το τέλος ήταν, εκτός από την κόρη του, Scottie, και μια αρθρογράφος στήλης κουτσομπολιών, η Sheilah Graham, η οποία έγινε η τελευταία ερωτική σύντροφός του. Αρχικά ζούσαν στο ίδιο κτίριο αλλά σε διαφορετικά διαμερίσματα: εκείνος στον δεύτερο όροφο, εκείνη στο ισόγειο. Αλλά όταν ο Fitzgerald υπέστη καρδιακή προσβολή και ο γιατρός τού απαγόρευσε την έντονη σωματική δραστηριότητα, μετακόμισε μαζί της ώστε να μη χρειάζεται να χρησιμοποιεί τα σκαλιά.
Προσπάθησε να κόψει το αλκοόλ, αλλά υποτροπίαζε ξανά και ξανά. Σε στιγμές μέθης, πλησίαζε αγνώστους και τους έλεγε: «Είμαι ο F. Scott Fitzgerald. Έχεις διαβάσει τον “Υπέροχο Γκάτσμπυ”, έτσι δεν είναι;». Κατάφερε να παραμείνει νηφάλιος μόλις τον τελευταίο χρόνο της ζωής του, που η Graham θα περιέγραφε σαν μια από τις πιο ευτυχισμένες περιόδους της σχέσης τους.
Πέθανε στις 21 Δεκεμβρίου 1940, στα 44 χρόνια του, μετά από καρδιακή προσβολή. Η Zelda έγραψε για εκείνον σε μια επιστολή: «Ήταν γενναιόδωρη ψυχή. Φαινόταν να σχεδιάζει διαρκώς την ευτυχία για τη Scottie και για εμένα. Με βιβλία για να διαβάσεις, με μέρη για να επισκεφτείς. Η ζωή έμοιαζε γεμάτη υποσχέσεις όταν ήταν εκείνος κοντά. Ήταν ο καλύτερος φίλος που θα μπορούσε να έχει κάποιος». Οκτώ χρόνια αργότερα έφυγε κι εκείνη από τη ζωή, σε πυρκαγιά που ξέσπασε στο νοσοκομείο όπου νοσηλευόταν (Highland Hospital).
Τις τελευταίες μέρες του, ο Fitzgerald θεωρούσε τη ζωή του αποτυχία και το έργο του ξεχασμένο. Την ίδια άποψη εξέφραζαν άλλωστε πολλοί κριτικοί της εποχής, ακόμα και στις επικηδείους του. Για παράδειγμα, η Margaret Marshall θα έγραφε στο περιοδικό The Nation: «Δεν εκπλήρωσε τις αρχικές υποσχέσεις του – το ταλέντο του ήταν εφήμερο, μη επαρκές για τη θυελλώδη εποχή στην οποία έτυχε, ειρωνικά, να αναδυθεί».
Τις τελευταίες μέρες του, ο Fitzgerald θεωρούσε τη ζωή του αποτυχία και το έργο του ξεχασμένο. Την ίδια άποψη εξέφραζαν άλλωστε πολλοί κριτικοί της εποχής, ακόμα και στις επικηδείους του. Για παράδειγμα, η Margaret Marshall θα έγραφε στο περιοδικό The Nation: «Δεν εκπλήρωσε τις αρχικές υποσχέσεις του – το ταλέντο του ήταν εφήμερο, μη επαρκές για τη θυελλώδη εποχή στην οποία έτυχε, ειρωνικά, να αναδυθεί».
Μετά θάνατον, τα βιβλία του αναγνωρίστηκαν όχι μόνο με ανατυπώσεις και τεράστιες πωλήσεις αλλά και με την εισαγωγή τους στην εκπαίδευση. Μέχρι σήμερα ο «Υπέροχος Γκάτσμπυ» έχει πουλήσει εκατομμύρια αντίτυπα και διδάσκεται σε σχολεία και πανεπιστήμια. Ο John Kuehl, καθηγητής του Πανεπιστημίου της Νέας Υόρκης, έχει πει: «Αν θέλετε να μάθετε για την Ισπανία, διαβάστε το “Ο ήλιος ανατέλλει ξανά” του Hemingway. […] Αν θέλετε να μάθετε πώς ήταν η Αμερική, διαβάστε τον “Υπέροχο Γκάτσμπυ”. Ο Fitzgerald είναι η πεμπτουσία του Αμερικανού συγγραφέα».
Για την παράσταση «Η Κατάρρευση»
Ο Σκοτ καταφτάνει στο Λος Άντζελες, μακριά από τη γενέτειρά του, όπου προσπαθεί το ύστατο comeback. Να αναγνωριστεί ξανά, να αποδείξει ότι δεν πέρασε η εποχή του και, φυσικά, να κερδίσει χρήματα. Η προσπάθειά του θα γεμίσει με άγχος και πίεση. Από την αρχή θα καταλάβει ότι το ταξίδι προς τον ήλιο είναι ταυτόχρονα και ένα ταξίδι εξιλέωσης, πικρό και δύσβατο. Η ζωή του θα μετατραπεί σε σκοτεινό εφιάλτη, με παράξενους επισκέπτες και αλλόκοτα περιστατικά. Παλιές, ξεχασμένες σκέψεις θα τον επισκεφτούν, παραγκωνισμένα συναισθήματα θα εκτοξευτούν και η λογική θα δώσει τη σειρά της στην τρέλα, την παράνοια και την κατάρρευση. Πέντε χρόνια θα κυλήσουν σαν μια μέρα ή το αντίθετο. Έτσι κι αλλιώς αυτό είναι το λιγότερο σημαντικό, μιας και όπως λέει και ο συγγραφέας: για την ψυχή είναι πάντα 3:00 το πρωί, κάθε μέρα. Το κείμενο διασκευάστηκε για το θέατρο και παρουσιάζεται για πρώτη φορά στην Ελλάδα.
Info
Παραστάσεις έως 5 Απριλίου 2026, Παρασκευή & Σάββατο στις 21:00 – Κυριακή στις 18:00. Διάρκεια παράστασης: 105 λεπτά (χωρίς διάλειμμα). Προπώληση εισιτηρίων: www.more.com, τηλεφωνικές κρατήσεις: τηλ. 210 5249903. Rabbithole, Γερμανικού 20, Μεταξουργείο, rabbitholespace.com
Συντελεστές
Διασκευή – σκηνοθεσία – σκηνογραφία: Γιώργος Σίμωνας. Κοστούμια: Δήμητρα Λιάκουρα. Φροντιστήριο: Ηώς Αντωνοπούλου. Μουσική: Τώνια Ράλλη. Φωτισμοί – Video: Γιώργος Βλαχονικολός. Προβολές – Video mapping: Ελεάννα Γιασεμή, Παναγιώτης Λαμπής. Τίτλοι Video: Παναγιώτης Λαμπής. Ειδικά εφέ: Αλέξανδρος Λόγγος. Graphic Design: Ηλίας Πανταλέων. Φωτογραφία: Μαρία Τούλτσα. Δάσκαλος Γεωργιανών: Λουκάς Τριανταφυλλίδης. Βοηθός σκηνοθέτη: Όλγα Ζιάζιαρη. Βοηθός ενδυματολόγου & αντικειμένων: Γιάννης Τσούχλος. Κατασκευή σκηνικού: Sickmyduck.lab. Φωτιστικές κατασκευές: Γιώργος Βλαχονικολός, Γιώργος Ιεραπετρίτης. Ηχογραφήσεις – Sound Design: Socos. Χειρισμός φωτισμού – ήχου – προβολών: Ελεάννα Γιασεμή, Γιώργος Βλαχονικολός. Επικοινωνία: Χρύσα Ματσαγκάνη. Social Media: Χρύσα Παριανού. Οργάνωση παραγωγής: Ιωάννα Μακαβέι. Μια παραγωγή της ομάδας Νοσταλγία. Ηθοποιοί: Γιάννης Γιαννούλης (Σκοτ), Ματίνα Περγιουδάκη (Σεσίλια), Ιφιγένεια Γρίβα (Σέιλα), Σίσσυ Μαράθου (Φράνσις), Αχιλλέας Βατρικάς (Χάρολντ), Μιχάλης Ζαχαρίας (Εντ), Δημήτρης Μπαλασάκης (Ραβίνος 1, σερβιτόρα), Γιώργος Σίμωνας (Ραβίνος 2). Ηθοποιοί ηχογραφήσεων – γυρισμάτων: Ηώς Αντωνοπούλου, Γιάννης Γιαννούλης, Όλγα Ζιάζιαρη, Ματίνα Περγιουδάκη, Τώνια Ράλλη, Γιώργος Σίμωνας, Socos, Γιώργος Τζαβάρας
Η παράσταση «Η κατάρρευση» πραγματοποιείται με την οικονομική υποστήριξη του Υπουργείου Πολιτισμού.
