Κάποτε ανησυχούσαμε για τον χρόνο που περνούν τα παιδιά μπροστά στις οθόνες. Σήμερα, όμως, μια πιο αθόρυβη αλλαγή συντελείται στο άλλο άκρο της ηλικιακής κλίμακας: όλο και περισσότεροι άνθρωποι μεγαλύτερης ηλικίας περνούν τις ώρες τους με το βλέμμα καρφωμένο σε ένα κινητό ή ένα tablet. Μια νέα μορφή καθημερινότητας αναδύεται — θα μπορούσε κανείς να τη χαρακτηρίσει ως «σύνταξη βασισμένη στο τηλέφωνο».
Η εικόνα είναι οικεία. Οικογενειακά τραπέζια όπου οι μεγαλύτεροι σε ηλικία δεν αφηγούνται πια ιστορίες, αλλά σκρολάρουν. Σαλόνια με την τηλεόραση ανοιχτή και, ταυτόχρονα, μια δεύτερη οθόνη στο χέρι. Στιγμές με εγγόνια που συνυπάρχουν με παιχνίδια στο tablet και ειδοποιήσεις από εφαρμογές που έρχονται κάθε ένα λεπτό.
Δεν πρόκειται απλώς για τεχνολογικό αναλφαβητισμό ή «αφέλεια». Οι σημερινοί 60άρηδες και 70άρηδες είναι η πρώτη γενιά που μπήκε μαζικά στον ψηφιακό κόσμο σε ώριμη ηλικία, συχνά μέσα σε συνθήκες απομόνωσης. Η πανδημία επιτάχυνε αυτή τη μετάβαση: οι οθόνες έγιναν παράθυρο προς τον έξω κόσμο, εργαλείο επικοινωνίας, ακόμη και ψυχολογικό στήριγμα, όχι μόνο για τους νέους, αλλά και για τους ηλικιωμένους ανθρώπους.
Και πράγματι, η τεχνολογία δεν είναι από μόνη της πρόβλημα. Για πολλούς ανθρώπους μεγαλύτερης ηλικίας, τα παιχνίδια λέξεων, τα βίντεο γνώσης, οι συνομιλίες με φίλους ή τα online ενδιαφέροντα λειτουργούν θετικά — κρατούν το μυαλό σε εγρήγορση, μειώνουν το αίσθημα μοναξιάς, δημιουργούν ρουτίνα. Σε αυτή την περίπτωση, η οθόνη γίνεται σύμμαχος.
Το ζήτημα αρχίζει όταν η χρήση μετατρέπεται σε παθητική απορρόφηση. Ατελείωτο scrolling, αμφίβολης ποιότητας περιεχόμενο, παραπληροφόρηση, φόβος, θυμός, ψηφιακές απάτες. Οι αλγόριθμοι δεν κάνουν διακρίσεις ηλικίας· επιβραβεύουν τον χρόνο παραμονής, όχι την ποιότητα εμπειρίας. Και για ανθρώπους με άφθονο ελεύθερο χρόνο, η έλξη μπορεί να γίνει σχεδόν υπνωτική.
Ίσως, όμως, το μεγαλύτερο λάθος μας είναι η εύκολη κριτική. Οι νεότερες γενιές, εξίσου παγιδευμένες στις δικές τους οθόνες, συχνά προβάλλουν τους φόβους τους στους μεγαλύτερους. Ξεχνάμε ότι για εκείνους, το κινητό δεν αντικατέστησε κάτι — προστέθηκε σε μια ζωή που ήδη είχε αλλάξει. Το ερώτημα, τελικά, δεν είναι αν οι μεγαλύτεροι περνούν «πολύ χρόνο» στο κινητό. Είναι τι αντικαθιστά αυτή η οθόνη: τη μοναξιά ή τη ζωή; Και ίσως η πιο ουσιαστική απάντηση να μην βρίσκεται σε κανένα feed, αλλά σε μια απλή, ανθρώπινη κίνηση — να αφήσουμε όλοι τα τηλέφωνα στην άκρη και να μιλήσουμε.
