Πόσο συχνά μπορείς να πεις ότι η Πιετά της θρησκευτικής τέχνης συνάντησε το Θωρηκτό Ποτέμκιν του Αϊζενστάιν; Αυτό συνέβη στο «Ρέκβιεμ για το τέλος του έρωτα» στην κεντρική σκηνή της Εθνικής Λυρικής Σκηνής και θα συμβαίνει για λίγες ακόμη, πολύτιμες παραστάσεις έως τις 30 Ιανουαρίου.
Ένα ρέκβιεμ για το τέλος του έρωτα θα μπορούσε εύκολα να γίνει μεγαλειώδες, θορυβώδες, «μεγάλο» με τον προφανή τρόπο. Όμως εδώ υπάρχει τρυφερότητα. Η μουσική του καλλιτεχνικού διευθυντή της ΕΛΣ Γιώργου Κουμεντάκη ανοίγει σαν μια μεγάλη αγκαλιά που δεν σε προστατεύει από την καταστροφή, αλλά σε βάζει μέσα της για να αντέξεις να την κοιτάξεις. Σε παίρνει από το χέρι και σε οδηγεί σε έναν κατεστραμμένο κόσμο με αφορμή -και αρχή- την αγάπη. Μια αγάπη που χτυπήθηκε από έναν θανατηφόρο ιό.
Στο έργο που σκηνοθέτησε, χορογράφησε και σχεδίασε εικαστικά ο Δημήτρης Παπαϊωάννου, η πρώτη εικόνα, η μοναδική με τόσο χρώμα, το κόκκινο του αίματος, είναι σχεδόν τελετουργική: δύο άνδρες ενώνουν το αίμα τους επί σκηνής, όπως έκαναν παλιά οι άνθρωποι για να συνάψουν συμμαχίες, να δέσουν συμφωνίες, να γίνουν αδελφοποιτοί, να ενώσουν τις ζωές τους. Από αυτή την ένωση όμως γεννιέται ο θάνατος κι αρχίζει μια αέναη πτώση. Υπέροχα νεανικά κορμιά γλιστρούν άλλοτε νωχελικά κι άλλοτε, όταν η μουσική δυναμώνει με νεύρο, τινάζονται από την κορυφή μίας σκάλας ως τη βάση της. Ντυμένοι με χρώματα που θυμίζουν αμυδρά κάτι ομαδικό, (μια ομάδα, έναν λόχο;) αυτοί οι «στρατιώτες της αγάπης» γκρεμίζονται από τα ψηλά στα χαμηλά. Άραγε πέφτουν από τον παράδεισο στην κόλαση; Από την απόλυτη ευτυχία στο τίποτα; Τους παρατηρούμε αποσβολωμένοι να κατρακυλούν, για χιλιοστά να μην συγκρούονται, αλλά να περνούν ξυστά ο ένας από το σώμα του άλλου. Σώματα πλήρως ντυμένα, αλλά και τελείως γυμνά, λουσμένα σε ένα απόκοσμο φως. Καθώς πέφτουν με γδούπο, ζωντανεύει ο στίχος “Ο χτύπος αυτός σημαίνει θάνατο” από το ποίημα Λάζαρος του Δημήτριου Καπετανάκη, που δεσπόζει στο λιμπρέτο.
Κι ενώ συμβαίνουν όλα αυτά, καθώς οι χορευτές κουτρουβαλιάζονται στα σκαλιά, κάνοντας την καρδιά των θεατών να παθαίνει αρρυθμίες, ο αρχιμουσικός Θεόδωρος Κουρεντζής, ένας θεός-Ποσειδώνας που δαμάζει τα κύματα του ήχου, διευθύνει με το πάθος που τον χαρακτηρίζει τους σολίστ της Ορχήστρας της ΕΛΣ, το χορωδιακό σύνολο ΜΕΙΖΟΝ Ensemble και τις υψιφώνους Ντιάνα Νοσίρεβα και Ξένια Ντορόντοβα.
Το Σάββατο 24 Ιανουαρίου, λίγο πριν το ξεκίνημα της επίσημης πρεμιέρας της performance-installation Ρέκβιεμ για το τέλος του έρωτα στην Εθνική Λυρική Σκηνή, η φωνή από το μεγάφωνο μάς ζητά, μετά το πέρας της μουσικής, να τηρήσουμε ενός λεπτού σιγή. Ένας ελάχιστος φόρος τιμής για τους χαμένους φίλους στους οποίους είναι αφιερωμένο το έργο. Στα αυτιά κάποιων η σιωπή είναι γεμάτη μνήμες. «Ενός Λεπτού Σιγή». Η θρυλική παράσταση της Ομάδας Εδάφους το 1995, “μια παράσταση για τους φίλους που χάθηκαν από AIDS”. Κάποιοι ήμασταν εκεί, τριάντα και βάλε χρόνια πριν, σε ένα παλιό εργοστάσιο της ΔΕΗ κάπου στον Πειραιά, απέναντι σε μία (πολύ μικρότερης κλίμακας) σκάλα στην οποία με έναν τρόπο καθρεφτιζόμασταν. Υπήρχε όντως καθρέφτης στο βάθος; Δεν είμαι σίγουρη. Η μουσική ήταν ηχογραφημένη φυσικά (πώς αλλιώς;) και όλα φάνταζαν πρωτόγνωρα, εναλλακτικά, σχεδόν επικίνδυνα. Ποιος μιλούσε δημόσια για το AIDS τότε, ποιος τολμούσε να πει ανοιχτά ότι τον αφορούσε προσωπικά;
Η μουσική αυτού του ρέκβιεμ που, όπως σημειώνει ο ίδιος ο Κουμεντάκης, ακολούθησε «έναν νέο δρόμο αισθαντικό, τονικό, εύληπτο, με όχημα το συναίσθημα» μοιάζει το 2025 να μην γράφτηκε για ένα τέλος, αλλά για έναν ελλειπτικό κύκλο, μία σπείρα. Για ανθρώπους και έρωτες που δεν χάνονται κι ας έχουν τελειώσει. Απλώς, μαθαίνεις να ζεις με την απουσία τους. Και να ξανασηκώνεσαι κάθε φορά που πέφτεις.
Οι 48 περφόρμερ του «Ρέκβιεμ για το τέλος του έρωτα» πέταξαν, έπεσαν, ξανασηκώθηκαν, σύρθηκαν, κουτρουβάλιασαν, χύθηκαν, αγκαλιάστηκαν, γδύθηκαν, κουβάλησαν ράντζα και ο ένας τον άλλον, και γέμισαν τα μάτια μας με φως: Ορέστης Αλεξιάδης, Ιωσήφ Αλί, Γιαν-Άγγελος Αποστολίδης, Στέφανος Βλάχος, Γιάννης Βολονάκης, Γιώργος Γκιόκας, Δημήτρης Γούλιος, Τάσος Δέδες, Γιώργος Δερέσκος, Νίκος Εγγλέζος, Δαμιανός Ευσταθίου, Στέλιος Θεοδώρου, Μιχάλης Θεοφάνους, Νικηφόρος Αιμιλιανός Καλαφάτης, Παναγιώτης Καούκης, Γιάννης Καράμπαμπας, Μάκης Κατσανέας, Παναγιώτης Λαγανάς, Δημήτρης Λαγός, Δημήτρης Λαγούτης, Φανούρης Λαρεντζάκης, Έκτωρ Λιάτσος, Νίκος Μανωλάς, Δημήτρης Ματσούκας, Βασίλης Μίχας, Διονύσης Νικολόπουλος, Αλέξανδρος Νούσκας-Βαρελάς, Σπύρος Ντόγκας, Χρήστος Ντούλας, Δημήτρης Οικονομίδης, Άιντι Ορμένι, Σταύρος Παπαδόπουλος, Τιμολέων Παπαδόπουλος, Γιώργης Παρταλίδης, Λούκας Πζυτάρσκι, Γκαλ Ρομπίσα, Διογένης Σκαλτσάς, Θάνος Στασινός, Δημήτρης Σταυριανόπουλος, Χρήστος Στρινόπουλος, Μπέντζαμιν Στρόμαν, Πασχάλης Τερζής, Χρήστος Τζοβάρας, Βασίλης Τρυφουλτσάνης, Γιώργος Τσίγγος, Σπύρος Χριστάκης, Κώστας Χρυσαφίδης, Ναέλ Χρυσαφίδης.
Τους ευχαριστούμε για τις μελανιές που μας άφησαν εκείνο το βράδυ στην ψυχή. Στην πραγματικότητα τις νιώσαμε σαν βάλσαμο.
