Από την Galia Loupan
Ίσως ακούγεται κλισέ να χαρακτηρίσει κανείς το Κέιπ Τάουν της Νότιας Αφρικής ως «πόλη των αντιθέσεων», όμως αυτό ακριβώς είναι. Πανεπιστήμια, κέντρα τέχνης, μοντέρνα εστιατόρια κατά μήκος της προκυμαίας, δίπλα στην αχανή έκταση παραγκουπόλεων και συνοικιών. Από αυτή τη χώρα κατάγεται η Σαρλίν Θερόν και γνωρίζει τα προβλήματά της πολύ καλά. Το 2007 δημιούργησε το Charlize Theron Africa Outreach Project (CTAOP), θέλοντας να αξιοποιήσει τόσο τη φήμη της όσο και τη βαθιά της ανάγκη να προσφέρει ουσιαστική βοήθεια. «Θέλαμε να κάνουμε κάτι που να νιώθουμε πραγματικά ότι είναι απαραίτητο, αντί να παρεμβαίνουμε σε αυτό που ήδη έκαναν άλλοι άνθρωποι», εξηγεί.
Έτσι ξεκίνησε η οργάνωσή της, με δράσεις πρόληψης κατά του HIV και του AIDS. Σήμερα έχει προχωρήσει πολύ πέρα από αυτό, δημιουργώντας συνεργασίες με τοπικά προγράμματα. Ουσιαστικά, το CTAOP εντοπίζει μια ανάγκη και μια πρωτοβουλία που ήδη λειτουργεί για να την καλύψει και παρέχει την επιπλέον υποστήριξη και χρηματοδότηση που θα επιτρέψει στους τοπικούς ηγέτες να επιφέρουν την αναγκαία αλλαγή, ενώ παράλληλα ενδυναμώνει την επόμενη γενιά ηγετών.
Φτάνουμε στο Πανεπιστήμιο του Κέιπ Τάουν για να γνωρίσουμε ορισμένες από τις φοιτήτριες που έχουν ωφεληθεί από το πρόγραμμα υποτροφιών του CTAOP. «Λατρεύω αυτό το πρόγραμμα!», λέει με ενθουσιασμό η Θερόν, «γιατί έχω δει προσωπικά τι είναι ικανοί να πετύχουν οι δυναμικοί νέοι άνθρωποι. Πρόκειται για νεαρές γυναίκες που έχουν εντοπιστεί από διάφορα τοπικά προγράμματα και οργανώσεις και στη συνέχεια τους έχει προσφερθεί αυτή η υποτροφία, η οποία καλύπτει τα έξοδά τους για τις πανεπιστημιακές τους σπουδές».
Μία από τις φοιτήτριες, η Ονεσίμο, το θέτει πολύ απλά: «Πάντα ανησυχούσα για τα δίδακτρα. Και τώρα, σε όλη τη διάρκεια των σπουδών μου, δεν χρειάστηκε ποτέ να αγχωθώ για το αν θα μπορώ να πληρώσω ή για το αν θα πάω για ύπνο νηστική». Για να πληροί κανείς τις προϋποθέσεις χρειάζονται μόνο τρία πράγματα: το πνευματικό επίπεδο και η συνέπεια που απαιτούνται για να ολοκληρώσει κάποιος το πτυχίο του, έντονα ηγετικά προσόντα και πάθος για προσφορά στην κοινότητα. Όλες τους έπρεπε να γράψουν και ένα δοκίμιο.
Η Μισέ θυμάται τις πρώτες γραμμές από το δικό της: «Έλεγε: Προέρχομαι από πυροβολισμούς στη γειτονιά μου. Προέρχομαι από μικρά κορίτσια και μικρά παιδιά που τρέχουν ξυπόλητα στους δρόμους. Προέρχομαι από νεαρές μητέρες που δουλεύουν αδιάκοπα για τις οικογένειές τους. Προέρχομαι από σκληρά εργαζόμενες μαύρες γυναίκες». Είναι συγκινητικό να τις ακούς να μοιράζονται από πού έρχονται – και να συνειδητοποιείς πόσο μακριά έχουν φτάσει: αποπνέουν αυτοπεποίθηση, πίστη στην αξία τους, και τη βεβαιότητα ότι δικαιούνται να ζήσουν τη ζωή που έχει το μεγαλύτερο νόημα για εκείνες.
Όλες μπήκαν στο πρόγραμμα έχοντας έναν στόχο. Όμως η υποτροφία τούς πρόσφερε μια ανάσα από τη διαρκή μάχη της επιβίωσης· χρόνο και χώρο για να ανακαλύψουν ποιες είναι και τι θέλουν να κάνουν στη ζωή τους. Η Ονεσίμο ονειρευόταν να ανοίξει μια βιβλιοθήκη, να μάθει στα παιδιά να διαβάζουν και «να προσφέρω στα παιδιά της κοινότητάς μου μια εναλλακτική ώστε να μην εγκαταλείψουν το σχολείο και να μη στραφούν στο έγκλημα». Το όνειρο αυτό εξακολουθεί να υπάρχει, όμως στο μεταξύ έχει συνειδητοποιήσει ότι θέλει να γίνει παθολογοανατόμος, για να βοηθά τους γιατρούς να εντοπίζουν και να θεραπεύουν ασθένειες.
Η ιστορία του/της Σιφοσίλ είναι ιδιαίτερα δυνατή. Μεγάλωσαν φροντίζοντας ένα αγόρι που αποκαλούσαν «μικρό αδερφό», ενώ στην πραγματικότητα είναι ο γιος της αδελφής τους. Το παιδί δεν είχε ποτέ πιστοποιητικό γέννησης – κάτι απολύτως καθοριστικό για την απόκτηση ιθαγένειας και εγγράφων ταυτότητας, για την πρόσβαση σε υπηρεσίες υγείας και εκπαίδευσης, αλλά και για την εξασφάλιση εργασίας. Αυτό αφήνει τα παιδιά ευάλωτα, συχνά χωρίς άλλη διέξοδο πέρα από το δρόμο.
«Ένας από τους στόχους μου ήταν να βοηθήσω τα παιδιά στα townships, γιατί ο αδερφός μου δεν είναι ο μόνος», λένε. «Ήθελα να δημιουργήσω μια καμπάνια που να διευκολύνει τη διαδικασία ώστε αυτά τα παιδιά να αποκτούν χαρτιά ταυτοποίησης και να μπορούν να πάνε σχολείο. Αλλιώς καταλήγουν στο δρόμο, επηρεάζονται από μεγαλύτερα παιδιά και μπλέκουν σε άσχημες καταστάσεις». Τώρα που ο «αδερφός» τους έχει έγγραφα και είναι εγγεγραμμένος στο σχολείο, έχουν μετατοπίσει την προσοχή τους σε άλλους στόχους, βασισμένους στη δική τους ταυτότητα.
Σπουδάζουν ζητήματα φύλου και κοινωνικού μετασχηματισμού στο τμήμα Αφρικανικών Φεμινιστικών Σπουδών, ενώ παράλληλα κάνουν έρευνα και εργάζονται για την υπεράσπιση των περιθωριοποιημένων. «Θέλω να επιστρέψω σε ένα σχολείο σαν αυτό στο οποίο πήγα κι εγώ και να δουλέψω με queer παιδιά, για να τους δώσω δεξιότητες. Οι δολοφονίες queer ανθρώπων και το στίγμα γύρω τους… οι άνθρωποι λένε πολλά, αλλά οι επιθέσεις μπορεί να είναι και εξαιρετικά βίαιες, σωματικές. Θέλω να δημιουργήσω έναν χώρο που θα δώσει σε αυτά τα παιδιά εργαλεία για να υπερασπίζονται τον εαυτό τους… και να τα βοηθήσει να δουν ότι δεν υπάρχει τίποτα “λάθος” στην ταυτότητά τους».
Η Μισέ είναι αφηγήτρια ιστοριών. «Υπάρχουν τόσοι ενδιαφέροντες άνθρωποι και τόσες ιστορίες εκεί απ’ όπου προέρχομαι. Μου αρέσει να κάθομαι και να ακούω τους μεγαλύτερους να μιλούν για τη ζωή τους πριν τελειώσει το Απαρτχάιντ, αλλά και για το πώς είναι τα πράγματα σήμερα. Κάθομαι και ρουφάω αυτές τις ιστορίες και σκέφτομαι: Αυτό είναι κάτι! Θέλω να μπω στη βιομηχανία του κινηματογράφου. Θέλω να γράψω και να σκηνοθετήσω. Και μετά, όταν θα έχω χτίσει τη δική μου πλατφόρμα, θέλω να επιστρέψω στην κοινότητά μου, να κάνω εργαστήρια με νέους ανθρώπους, να τους βοηθήσω κι εκείνους να μπουν στη βιομηχανία».
Αυτό αντικατοπτρίζει τον ρόλο της Σαρλίν Θερόν σε όλη αυτή την ιστορία. Είναι κι εκείνη ένας άνθρωπος που πέτυχε στον κινηματογράφο και τώρα επιστρέφει προσφέροντας στην κοινότητά της. Η Ονεσίνο συμφωνεί: «Το γεγονός ότι το όνομά της είναι το όνομα του προγράμματος με εμπνέει να κάνω περισσότερα. Με εμπνέει όχι μόνο να επενδύσω στον εαυτό μου, αλλά και στους άλλους».
Το πρόγραμμα υποτροφιών είναι ένα από τα δύο -ανάμεσα στα πολλά προγράμματα με τα οποία συνεργάζεται το CTAOP- που υποστηρίζονται από την Dior Beauty. Ως μακροχρόνια πρέσβειρα του brand, η Θερόν μιλούσε για το ίδρυμά της όποτε της δινόταν η ευκαιρία. Έτσι, όταν η Dior Beauty αποφάσισε ότι θέλει να ενισχύσει περαιτέρω τη βοήθειά της, η Θερόν τούς είπε ότι έπρεπε να ξεχάσουν οποιεσδήποτε προκαταλήψεις και στερεότυπα μπορεί να είχαν – και απλώς να πάνε ως εκεί και να δουν τι συμβαίνει από κοντά.
Η Σεσίλ Λοσάρντ, διευθύντρια Βιωσιμότητας της Dior Beauty, θυμάται: «Μας έδωσε την ευκαιρία να πάμε στη Νότια Αφρική, να δούμε από κοντά, να εξερευνήσουμε και να κατανοήσουμε καλύτερα τον αξιοσημείωτο, πραγματικό αντίκτυπο που είχε το CTAOP στις τοπικές οργανώσεις». Η Ασλι Τζορτζ, εκτελεστική διευθύντρια του CTAOP, συμπληρώνει: «Νομίζω ότι ένα από τα στοιχεία που κάνουν το CTAOP μοναδικό είναι η διάρκεια της παρουσίας μας και το ότι εργαζόμαστε τόσο στενά με τους τοπικούς εταίρους. Για τη Σαρλίζ και την ομάδα, αυτό ήταν πάντοτε μια μακροπρόθεσμη δέσμευση. Ενα θεμελιώδες κομμάτι της δουλειάς μας είναι ότι πάντα γνωρίζαμε πως θέλουμε να συνεργαζόμαστε με τους ηγέτες των κοινοτήτων. Εκείνοι ξέρουν τις ανάγκες και τις προκλήσεις καλύτερα από οποιονδήποτε. Ο δικός μας ρόλος είναι να βρούμε πώς μπορούμε να τους υποστηρίξουμε με τον καλύτερο τρόπο, καθώς οραματίζονται και υλοποιούν το όνειρο που έχουν για την κοινότητά τους».
Κατά τη διάρκεια αυτού του ταξιδιού, επισκέφθηκαν το Philisa Abafazi Bethu (PAB), έναν συγκλονιστικό οργανισμό με επικεφαλής τη Λουσίντα Εβανς, μια αληθινή δύναμη της φύσης, που εργάζεται για να αλλάξει εκ θεμελίων τον ίδιο τον κοινωνικό ιστό των townships.
Η Σεσίλ Λοσάρντ μιλά με ενθουσιασμό: «Η επίσκεψη σε αυτόν τον μοναδικό χώρο ήταν μια αποκάλυψη. Η Λουσίντα είναι μια δυναμική γυναίκα και μία από τις πιο δυνατές φωνές στη χώρα της. Eγινε αμέσως ξεκάθαρο ότι πρόκειται για μια πρωτοβουλία που άξιζε να υποστηρίξουμε. Και η παρουσία ενός θεραπευτικού κήπου, που δεν ήταν απλώς διακοσμητικός αλλά πραγματικά σε χρήση, ήταν αυτό που “κλείδωσε” την απόφαση για εμάς».
Η Λουσίντα Εβανς εξηγεί: «Αυτός είναι ο κήπος Mandala. Εκείνος ο εσωτερικός κύκλος, όπου βρίσκεται ο χώρος καθιστικού, είναι το σημείο όπου φυτρώνουν τα φαρμακευτικά φυτά. Αν καθίσεις, κάποιο από τα φυτά θα αγγίξει την πλάτη σου – κι έτσι ξεκινά η θεραπεία. Αυτό σημαίνει κυριολεκτικά το Philisa Abafazi Bethu: Θεραπεύστε τις γυναίκες μας».
Το CTAOP ήρθε για πρώτη φορά σε επαφή μαζί της στη διάρκεια της πανδημίας COVID, όταν η κατάσταση στα townships ήταν ιδιαίτερα δραματική. «Οι γυναίκες ήταν εγκλωβισμένες με τους θύτες τους. Η ενδοοικογενειακή βία συνέβαινε ενώ τα παιδιά δεν πήγαιναν σχολείο. Σκέφτηκα ότι το φαγητό θα μπορούσε να φέρει ειρήνη στο σπίτι, ειρήνη στις οικογένειες». Το πρώτο πράγμα που ζήτησε από το CTAOP ήταν τρόφιμα. «Ταΐζαμε 3.000 ανθρώπους την ημέρα, επτά ημέρες την εβδομάδα, για δεκαεννέα μήνες. Είχα 21 κουζίνες, 105 εθελοντές, και σερβίραμε γεύματα πλούσια σε πρωτεΐνη, κυρίως φυτικής προέλευσης».
Το συγκρότημα εντυπωσιάζει. Πίσω από τις ψηλές πύλες και το συρματόπλεγμα βρίσκονται κοντέινερ-κατασκευές με στέγες, μόνωση, παράθυρα και πόρτες, όλα βαμμένα σε έντονα χρώματα, ώστε να μοιάζουν πιο φιλόξενα για τα παιδιά και τους ηλικιωμένους που το επισκέπτονται καθημερινά.
Δίπλα στην πόρτα βρίσκεται το Baby Box. Μοιάζει με ένα υπερμέγεθες γραμματοκιβώτιο, όπου γυναίκες μπορούν να αφήσουν το νεογέννητό τους. Μόλις τοποθετηθεί ένα βρέφος εκεί, ενεργοποιείται συναγερμός. Η μητέρα έχει χρόνο να απομακρυνθεί, και ένας εθελοντής του κέντρου θα μεταφέρει το μωρό στο νοσοκομείο, ώστε να το αναλάβει η υπηρεσία προστασίας παιδιών.
Η Λουσίντα δημιούργησε το Baby Box για τα μωρά που καταλήγουν σε χαντάκια και στα σκουπίδια. Τουλάχιστον έτσι κάποια έχουν μια ευκαιρία. Οι τοπικές Αρχές την πολεμούν γι’ αυτό κατηγορώντας την ότι ξεπερνά τα όρια. Όμως μέχρι στιγμής το κουτί έχει σώσει πέντε μωρά. Και εκείνη αρνείται να το αφαιρέσει.
Σε αυτόν τον χώρο λειτουργούν δύο βασικά προγράμματα. Ένα πρόγραμμα για παιδιά μετά το σχολείο, όπου καθημερινά λαμβάνουν ένα χορταστικό γεύμα (συχνά το μοναδικό της ημέρας), μπορούν να παίξουν με ασφάλεια και συμμετέχουν σε ομαδική θεραπεία, ώστε να επεξεργαστούν τα τραύματά τους. «Όταν υπάρχει βία στο σπίτι ενός μικρού παιδιού, εκείνο δεν έχει την ικανότητα να εκφράσει τι συμβαίνει. Και όταν ξεκινά το σχολείο, κανείς δεν καταλαβαίνει γιατί είναι τόσο βίαιο. Γι’ αυτό έχουμε θεραπεία μέσω της τέχνης και θεραπεία μέσω της μουσικής, για να βοηθήσουμε τα παιδιά να αυτορυθμίζονται. Φυσικά, για να σπάσουμε τον κύκλο της βίας και να αποτρέψουμε το να γίνουν θύτες. Αλλά και για να τα βοηθήσουμε να γίνουν καλύτερα, πιο ανθεκτικά παιδιά». Η Λουσίντα σταματά και διορθώνει τον εαυτό της. «Δεν είναι σωστό να μιλάμε για “ανθεκτικότητα” όταν τα παιδιά πρέπει απλώς να είναι παιδιά – να παίζουν και να βιώνουν τη ζωή. Ομως διαπιστώνουμε ότι, σε κάποιες περιπτώσεις, αυτό δεν ισχύει. Κι έτσι πρέπει να τα ενδυναμώσουμε».
Λειτουργεί επίσης ένα κέντρο επείγουσας φιλοξενίας για LGBTQIA+ νέους, οι οποίοι χρειάζεται να φύγουν από το οικογενειακό περιβάλλον μόλις αποκαλύψουν την ταυτότητά τους, καθώς η Νότια Αφρική παραμένει μια βαθιά πατριαρχική κοινωνία.
Ένα ακόμη σκέλος του προγράμματος είναι το κέντρο για ηλικιωμένους, όπου εξασφαλίζουν ένα μικρό συμπληρωματικό εισόδημα είτε φτιάχνοντας χειροτεχνίες, είτε καλλιεργώντας λαχανικά, τα οποία μπορούν να χρησιμοποιήσουν ή να πουλήσουν.
«Οι ηλικιωμένοι έχουν χρήματα», εξηγεί η Λουσίντα. «Και αυτό τους κάνει ευάλωτους στην κακοποίηση. Η ενδοοικογενειακή βία είναι ευρέως διαδεδομένη. Δεν την καταγγέλλουν, επειδή συχνά εκείνος που τους βλάπτει είναι το παιδί τους ή το εγγόνι τους».
Η Σαρλίζ Θερόν προσθέτει ένα ακόμη πλαίσιο: «Μια ολόκληρη γενιά αφανίστηκε από το AIDS. Ηταν οι μητέρες και οι πατέρες εκείνων των παιδιών που τελικά μεγάλωσαν με τους παππούδες και τις γιαγιάδες τους, ανθρώπους από μια διαφορετική εποχή που δεν είναι πάντα έτοιμοι να αντιμετωπίσουν κάτι τέτοιο».
Περίπου 140 ηλικιωμένοι έρχονται εδώ καθημερινά – κυρίως γυναίκες που ζουν μόνες τους, λίγοι άνδρες και ζευγάρια, γιατί στο σπίτι υπάρχει κίνδυνος να πέσουν θύματα κακοποίησης. Κοινωνικοποιούνται με ανθρώπους με αντίστοιχες εμπειρίες. Έχουν ακόμη και μάθημα χορού!
Η Λουσίντα γελάει: «Είμαστε ένα έθνος που χορεύει!». Καθώς ο ήλιος δύει πάνω από το αθλητικό γήπεδο των παιδιών, μια ομάδα συνταξιούχων εξασκείται στη χορογραφία μαζί με τη δασκάλα της, ενώ η Λουσίντα τούς παρακολουθεί. Αρχίζει να κουνά ρυθμικά το κεφάλι, έπειτα λικνίζεται στο ρυθμό της μουσικής και συμμετέχει κι εκείνη, χωρίς να διακόπτει τις καλοδουλεμένες κινήσεις τους.
Όταν τη ρωτούν τι θα ήθελε για το μέλλον, απαντά: «Θέλω κάποιος να έρθει, να πάρει αυτό το “πρότυπο” και να το εφαρμόσει στη δική του κοινότητα. Θέλω αυτό το project να είναι γνωστό ως ο οργανισμός που δεν είδε χρώμα ή φύλο, και που βοήθησε μια κοινότητα να θεραπευτεί, ένα νοικοκυριό τη φορά».
Η σημασία της δράσης – Μια κουβέντα με τη Σαρλίζ Θερόν, ηθοποιό, ακτιβίστρια και ιδρύτρια του CTAOP.
Πώς ξεκινήσατε το CTAOP;
Ξεκινήσαμε να δραστηριοποιούμαστε στο χώρο του HIV και του AIDS το 2007. Η Νότια Αφρική, δυστυχώς, εξακολουθεί να βρίσκεται στο επίκεντρο αυτής της ασθένειας. Και τότε γνωρίζαμε τόσο λίγα, που υπήρχε τεράστιος φόβος. Όταν βρέθηκα στην Αμερική, είδα ότι υπήρχαν τόσες λύσεις που απλώς δεν έφταναν σε μέρη όπως η Αφρική. Υπήρχαν κάποια μέτρα έκτακτης ανάγκης· άνθρωποι που ήταν ήδη θετικοί στον HIV κατά κάποιον τρόπο είχαν περίθαλψη. Ωστόσο, κανείς δεν επένδυε πραγματικά χρόνο, ενέργεια ή χρήματα στην πρόληψη. Μια ολόκληρη γενιά αφανίστηκε από το AIDS. Είχαμε ένα ξεκάθαρο όραμα: να παρέμβουμε και να δώσουμε στους νέους ανθρώπους πληροφόρηση και πόρους, ώστε να μπορέσουν να σώσουν τις ίδιες τους τις ζωές.
Τι σας ώθησε να κάνετε εκείνο το πρώτο βήμα προς τη δράση;
Νομίζω πως απλώς βρέθηκα σε μια θέση όπου μπορούσα να το κάνω με αποτελεσματικό τρόπο. Όταν ξεκινάς να κάνεις κάτι, δεν είναι πάντα αυτό που νόμιζες ότι θα είναι. Μπήκαμε σε αυτό με μεγάλες φιλοδοξίες, θέλοντας να φέρουμε αλλαγή. Και μετά συνειδητοποιείς ότι είσαι απλώς μια σταγόνα στον ωκεανό.
Τι σας έκανε να συνεχίσετε;
Θυμάμαι πολύ έντονα ότι επέστρεψα οκτώ μήνες μετά την έναρξη του προγράμματος και ήμασταν έξω, σε μια σκηνή, όπου μια μεγαλύτερη γυναίκα έκανε ένα εκπαιδευτικό μάθημα πρόληψης: έδειχνε τη διαφορά ανάμεσα στο ανδρικό και το γυναικείο προφυλακτικό. Κάποια στιγμή, ένα αγόρι 16 ετών σήκωσε το χέρι του και ρώτησε αν το γυναικείο προφυλακτικό μπορεί να χρησιμοποιηθεί για ομοφυλοφιλικό σεξ. Έμεινα άφωνη – σχεδόν έπεσα από την καρέκλα μου.
Εκείνη τη στιγμή κατάλαβα ότι, αν σώσουμε τη ζωή αυτού του νέου ανθρώπου, αυτό που κάνουμε θα έχει πραγματικά σημασία. Γιατί ξέρω με βεβαιότητα ότι πριν από πέντε χρόνια δεν θα είχε σηκωθεί ποτέ να κάνει αυτή την ερώτηση. Μεγάλωσα στη Νότια Αφρική – καταλαβαίνω πόσο συντηρητική είναι. Οπότε, αν αυτό που καταφέρναμε ήταν να χτίζουμε στους νέους αυτοπεποίθηση και να τους δίνουμε την αίσθηση ότι έχουν τη δύναμη να παίρνουν τον έλεγχο της ζωής τους, τότε κάναμε κάτι ουσιαστικό. Αυτό συμβολίζει και το έμβλημά μας: η σταγόνα και το κυματιστό αποτύπωμα που αφήνει, το εφέ του κυματισμού.
Πώς επηρεάζει η φήμη σας τη δουλειά που κάνετε με το CTAOP;
Νομίζω ότι λειτουργεί και αρνητικά και θετικά. Κάθε φορά που μια διασημότητα συνδέεται με κάτι, οι άνθρωποι τείνουν να μην το παίρνουν πολύ σοβαρά. Όμως εγώ προτιμώ να το βλέπω μισογεμάτο το ποτήρι. Χρησιμοποιώ τις πλατφόρμες που μου δίνονται για να ενισχύω τις ιστορίες και τις φωνές που ακούω μέσα από το CTAOP. Η συνηγορία είναι καθοριστική. Υπάρχει η δουλειά που γίνεται επιτόπου, στο πεδίο, από αυτές τις γυναίκες-ηγέτιδες, και είναι πραγματικά δύσκολη – γι’ αυτό χρειάζονται συμμάχους και ανθρώπους που θα σταθούν δίπλα τους. Είναι ένας από τους βασικότερους λόγους που αποφάσισα να γίνω πρέσβειρα του ΟΗΕ. Ήξερα ότι θα είχε σημασία. Θέλεις όσο περισσότερους συμμάχους μπορείς να έχεις.
Το να υπερασπίζεστε τους άλλους ήταν κάτι που πάντα θέλατε να κάνετε;
Βρίσκομαι σε αυτόν τον κόσμο από τα 19 μου. Είναι πολύ δύσκολο να μεγαλώνεις σε ένα μέρος όπως η Νότια Αφρική, να βλέπεις γύρω σου τόση αχρείαστη ανθρώπινη οδύνη και να μην αισθάνεσαι ότι πρέπει να προσπαθήσεις να κάνεις κάτι. Δεν μπορείς να το αγνοήσεις: είναι μπροστά σου. Ξεκίνησα από τα δικαιώματα των γυναικών. Πριν από 30 χρόνια, η Νότια Αφρική ήταν η «πρωτεύουσα» των βιασμών στον κόσμο. Δεν είναι κάτι για το οποίο μπορείς να είσαι περήφανος, ούτε κάτι στο οποίο θέλεις να είσαι πρώτος. Συμμετείχα σε μια εκστρατεία κατά του βιασμού που προκάλεσε μεγάλο σάλο. Εγινε διεθνής είδηση, και αυτό ήταν εξαιρετικό, γιατί τότε είχε πραγματικό αντίκτυπο. Και όταν το είδα αυτό, συνειδητοποίησα πως μπορώ να προσφέρω χωρίς να παρεμβαίνω – βάζοντας έναν «ενισχυτή» σε αυτό που ήδη προσπαθούσαμε να κάνουμε.
Πώς αισθάνεστε ότι έχει εξελιχθεί η Νότια Αφρική από τότε;
Ξέρετε… κάνουμε τέσσερα βήματα μπροστά και μετά καμιά φορά δέκα πίσω. Και αυτή τη στιγμή, είμαστε περίπου είκοσι βήματα πίσω. Κοιτάξτε τα στατιστικά: το ποσοστό γυναικοκτονιών στη Νότια Αφρική είναι πέντε φορές υψηλότερο από οποιαδήποτε άλλη χώρα παγκοσμίως. Αυτό είναι σοκαριστικό. Και δεν είναι καν ακριβής αριθμός, γιατί γνωρίζω πάρα πολλές περιπτώσεις που δεν καταγράφονται – γυναίκες που απλώς εξαφανίζονται και κανείς δεν νοιάζεται. Η ζωή των γυναικών δεν αποτιμάται όσο άλλες ζωές. Και οι μαύρες γυναίκες τείνουν να αποτιμώνται ακόμη λιγότερο. Αυτό είναι παγκόσμιο φαινόμενο, αλλά αυτή τη στιγμή είναι πολύ έντονο στη Νότια Αφρική.
Το Απαρτχάιντ ήταν απίστευτα καταστροφικό. Όμως όλοι πίστευαν ότι υπήρχε μια «μαγική λύση»: αυτός ο εκπληκτικός άνθρωπος, ο Νέλσον Μαντέλα, που θα αποφυλακιζόταν και θα γινόταν επιτέλους ο ηγέτης που είχε πάντα ανάγκη η Νότια Αφρική και θα έλυνε όλα της τα προβλήματα. Έτσι, οι διεθνείς δυνάμεις αποχώρησαν σχεδόν αμέσως μετά τις εκλογές και μας άφησαν στην τύχη μας. Και η βία που ξεκίνησε τότε δεν σταμάτησε ποτέ πραγματικά.
Γιατί το CTAOP δημιούργησε το Youth Leadership Program;
Είναι ένα από τα αγαπημένα μου προγράμματα. Τεράστιες δυνατότητες υπάρχουν παντού, αλλά στα μέρη όπου δραστηριοποιούνται οι συνεργάτες μας, αυτές οι δυνατότητες δεν βρίσκουν ευκαιρίες. Αν θέλεις πραγματικά να αλλάξεις τη βάση πολλών από τα προβλήματα, πρέπει να ξεκινήσεις από τους ανθρώπους που είναι πρόθυμοι να αγωνιστούν. Αυτοί είναι το μέλλον.
Η ασφαλής δομή της Λουσίντα μείωσε τα στατιστικά της εγκληματικότητας στην περιοχή, απλώς και μόνο επειδή υπήρχε…
Ναι, γιατί δείχνει ότι υπάρχουν άνθρωποι που νοιάζονται. Πολλή από τη βία συνεχίζεται επειδή κάποιοι πιστεύουν ότι δεν θα υπάρξουν συνέπειες – πράγμα που σημαίνει ότι, κατά τη δική τους αντίληψη, κανείς δεν ενδιαφέρεται. Όταν όμως βλέπεις ασφαλείς χώρους και ανθρώπους να υπερασπίζονται αυτά τα κορίτσια, συνειδητοποιείς ότι υπάρχει προσοχή, ότι κάποιος παρακολουθεί. Πρόκειται για μια ολοκληρωμένη δομή φροντίδας που επηρεάζει ολόκληρες κοινότητες.
Η συνεχής εμπλοκή σας με το CTAOP σάς έχει αλλάξει ως άνθρωπο;
Δεν έζησα ποτέ σε «φούσκα». Γιατί όταν ζεις έτσι, μπορεί να σε τρομοκρατήσουν τα προβλήματα που βλέπεις. Το CTAOP μού έδωσε έναν τρόπο να μη νιώθω έτσι, να μπορώ να λέω: ναι, συμβαίνουν πάρα πολλά σκληρά και άσχημα πράγματα στον κόσμο αυτή τη στιγμή, αλλά μπορώ να κάνω κάτι που ξέρω πως είναι αποτελεσματικό. Για μένα αυτό είναι απίστευτα ελπιδοφόρο. Γιατί πιστεύω ότι όλοι χρειαζόμαστε ελπίδα. Χωρίς ελπίδα, πεθαίνουμε.
Ποιες είναι οι ελπίδες σας για τη Νότια Αφρική και για το CTAOP;
Η ελπίδα μου για τη Νότια Αφρική είναι να μπορέσει να σταθεί στο ύψος του δυναμικού που έχει από τη φύση της αυτή η χώρα. Είναι ένα από τα πιο όμορφα μέρη που μπορείς να επισκεφθείς. Και οι Νοτιοαφρικανοί είναι ένας συγκλονιστικός λαός. Είναι ξεχωριστοί, με την έννοια ότι έχουν αντέξει τόσα πολλά – κι όμως, εξακολουθεί να υπάρχει αυτό το φως, αυτή η ανθεκτικότητα, αυτή η ελπίδα ακόμα και μέσα στις πιο σκοτεινές στιγμές. Η ευχή μου είναι αυτοί οι άνθρωποι να πάρουν αυτό που τους αξίζει, γιατί έχουν υπομείνει πολλά – και να γίνει αυτό γρήγορα.
Και η ενδυνάμωση της γυναικείας ηγεσίας και της αλληλεγγύης μεταξύ γυναικών είναι μέρος αυτού που θέλετε να πετύχετε;
Προφανώς! Είμαστε η πλειοψηφία στον πληθυσμό. Είμαστε απίστευτα δυνατές όταν ενωνόμαστε. Νομίζω πως είναι σημαντικό να μιλάμε γι’ αυτό, γιατί μπορεί να δώσει σε πολλές γυναίκες, που έχουν όλες τις σωστές προθέσεις, μια κατεύθυνση. Μπορείς να μπεις online, να διαβάσεις για το CTAOP και πλέον έχεις πρόσβαση σε έναν χώρο όπου μπορείς να βοηθήσεις. Μπορείς να γίνεις κομμάτι αυτής της κοινότητας. Μπορείς να το κάνεις.
Φωτογράφος: Paola Kaducki/Dior Beauty
