Μια ηλικιωμένη γυναίκα να γνέθει μαλλί στο χωριό Αβδέλλα Γρεβενών: αυτό το ιστορικό ντοκουμέντο προέρχεται από το αρχείο της οικογένειας Μανάκη. Ήταν δύο αδέλφια, οι Γιάννης και Μίλτος Μανάκης, που είχαν τραβήξει με την κάμερα τη γιαγιά τους, Δέσποινα, να γνέθει μαλλί, απαθανατίζοντας έτσι όχι μόνο την ίδια αλλά και μια τέχνη προς εξαφάνιση.
Λέγεται μάλιστα ότι η γιαγιά Δέσποινα είναι ο γηραιότερος άνθρωπος που έχει καταγραφεί σε ταινία: ότι γεννήθηκε το 1791 και, το έτος της κινηματογράφησης, μετρούσε 114 χρόνια ζωής. Φυσικά αυτή η πληροφορία δεν μπορεί να επιβεβαιωθεί, καθώς δεν υπάρχουν επίσημα έγγραφα. Σε κάθε περίπτωση, το συγκεκριμένο οπτικό ντοκουμέντο (από την εποχή του βωβού κινηματογράφου, φυσικά) αναδεικνύει το έργο των αδερφών Μανάκη, που αγόρασαν το 1905 μια πρωτόλεια τότε κάμερα και άρχισαν να καταγράφουν σκηνές από την καθημερινότητά τους στο χωριό. Η πρώτη ταινία που δημιούργησαν με εκείνο το υλικό ονομάστηκε «Υφάντρες» και παρουσιάζει την ενασχόληση των γυναικών με μια τέχνη που τότε ακόμα αποτελούσε μέσο επιβίωσης.
Ήταν δύο αδέλφια, οι Γιάννης και Μίλτος Μανάκης, που είχαν τραβήξει με την κάμερα τη γιαγιά τους, Δέσποινα, να γνέθει μαλλί, απαθανατίζοντας έτσι όχι μόνο την ίδια αλλά και μια τέχνη προς εξαφάνιση.
Η αρχαιολόγος και ιστορικός τέχνης Ίρις Κρητικού έχει πει στο Marie Claire για την υφαντική στις κοινωνίες του παρελθόντος: «Ήταν, με έναν τρόπο, τόπος ελευθερίας, όπου οι υφάντρες έκαναν κάτι που δεν μπορούσαν ίσως να κάνουν αλλού. Όχι μόνο στα νησιά όπου, μιλώντας για την ελληνική φορεσιά, οι καπεταναίοι εισάγουν πρώτες ύλες (ζακάρ, μεταξωτά, βελούδα) και έχεις μια σύνθεση πραγμάτων. Αλλά ακόμα και σε ένα μικρό μέρος της Θράκης ή της Ηπείρου, ο τρόπος που μια υφάντρα συνταιριάζει ξαφνικά μοβ, φούξια και πράσινο είναι συγκλονιστικός. Δηλαδή είναι τέτοια η τόλμη των χρωμάτων, που λες, πώς το κάνει αυτό;
»Και να πούμε ότι είναι μια οριζόντια και κάθετη διαδικασία, δηλαδή πριν φτάσουμε στην ύφανση με τα μοτίβα -τα παραδοσιακά βέβαια σε κάθε τόπο, όπου όμως κάθε γυναίκα κάνει τις παραλλαγές της- μαζεύει το μαλλί, φτιάχνει το νήμα και το βάφει με φυσικά υλικά του τόπου, που κι αυτά διαφοροποιούνται, αφού άλλα λουλούδια και φυτά έχει η Ήπειρος, άλλα η Σκιάθος ή η Πελοπόννησος και ούτω καθεξής.
«Ακόμα και σε ένα μικρό μέρος της Θράκης ή της Ηπείρου, ο τρόπος που μια υφάντρα συνταιριάζει ξαφνικά μοβ, φούξια και πράσινο είναι συγκλονιστικός. Δηλαδή είναι τέτοια η τόλμη των χρωμάτων, που λες, πώς το κάνει αυτό;»
»Γοητευτική είναι και η οικονομία υλικών, σχεδίων και μέσων. Είναι σαν την cucina povera, όπου οι άνθρωποι σε αποκλεισμένα μέρη έχουν μάθει να κάνουν συγκλονιστικά φαγάκια με ελάχιστα υλικά. Νομίζω ότι αν καταλαβαίναμε σε βάθος την arte povera της υφαντικής, θα είχαμε πολλά να διδαχθούμε».
Δείτε το σπάνιο οπτικό ντοκουμέντο των αδερφών Μανάκη:
View this post on Instagram
