Τα γυναικεία δικαιώματα που –θέλουμε να θεωρούμε– κεκτημένα κατακτήθηκαν σε ένα όχι και τόσο μακρινό παρελθόν, σε μια εποχή που κάποιες από εμάς προλάβαμε, έστω ως παιδιά. Ήταν το 1983 όταν –όπως σημειώνεται σε παλαιότερο άρθρο του Marie Claire για τη Μαργαρίτα Παπανδρέου– «χάρη και στη δράση της ΕΓΕ (της Ένωσης Γυναικών Ελλάδος, που η Μαργαρίτα Παπανδρέου είχε ιδρύσει από το 1975) το ανδροκρατούμενο ΠΑΣΟΚ αναθεώρησε το οικογενειακό δίκαιο καταργώντας την προίκα, εξισώνοντας τις γυναίκες με τους άντρες μέσα στο γάμο, δίνοντάς τους και τη δυνατότητα να κρατήσουν μετά από αυτόν το δικό τους επίθετο».
«Στη μεταπολίτευση αναπτύχθηκε στην Ελλάδα ένα αρκετά δραστήριο και πολυπληθές φεμινιστικό κίνημα και δημιουργήθηκαν μεγάλες οργανώσεις όπως η Ένωση Γυναικών Ελλάδας με τη Μαργαρίτα Παπανδρέου, η Κίνηση Δημοκρατικών Γυναικών με την Καίτη Παπαρρήγα Κωσταβάρα» είχε πει η πολιτικός και κορυφαία φεμινίστρια Άννα Καραμάνου σε συνέντευξή της στο Marie Claire. «Η Μαργαρίτα Παπανδρέου διαδραμάτισε πολύ σημαντικό ρόλο στη νομική κατοχύρωση της ισότητας. Μέχρι το 1983 που θεσπίστηκε το νέο οικογενειακό δίκαιο, που αποποινικοποιήθηκε η μοιχεία και ποινικοποιήθηκε ο βιασμός, η νομοθεσία μας ήταν κατάλοιπο της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας».
«Η Μαργαρίτα Παπανδρέου διαδραμάτισε πολύ σημαντικό ρόλο στη νομική κατοχύρωση της ισότητας. Μέχρι το 1983 που θεσπίστηκε το νέο οικογενειακό δίκαιο, που αποποινικοποιήθηκε η μοιχεία και ποινικοποιήθηκε ο βιασμός, η νομοθεσία μας ήταν κατάλοιπο της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας», Άννα Καραμάνου, πολιτικός
Σε εκείνη τη δεκαετία λοιπόν, μέχρι τις αρχές της οποίας η μοιχεία εθεωρείτο έγκλημα αλλά ο βιασμός όχι, μια στενή συνεργάτιδα της Μαργαρίτας Παπανδρέου, η γιατρός και πολιτικός Μαρία Κυπριωτάκη – Περράκη, πρωτοστάτησε στην αποποινικοποίηση των αμβλώσεων, συμβάλλοντας στο δικαίωμα των Ελληνίδων στην αυτοδιάθεση του σώματός τους και προστατεύοντάς τις από τις δυνητικά θανατηφόρες συνέπειες μιας παράνομης άμβλωσης. Όπως είπε η Δρ. Ζέφη Δημαδάμα, διδάσκουσα στο Τμήμα Διεθνών και Ευρωπαϊκών Σπουδών του Παντείου Πανεπιστημίου, μέλος του ΠΑΣΟΚ και της ΕΓΕ, σε ένα podcast του Άρη Δημοκίδη αφιερωμένο στην κ. Κυπριωτάκη-Περράκη, ήταν ένα θέμα που εκείνη η πολιτικός και επιστήμονας «πήρε πάνω της, το έβγαλε από την αφάνεια και πολύ επιθετικά».
Το όνομά της ήταν σχεδόν άγνωστο για τις νεότερες γενιές, μέχρι που το Ανώτατο Δικαστήριο των ΗΠΑ άνοιξε τον δρόμο για την εκ νέου απαγόρευση των αμβλώσεων. Τότε, έγινε viral, έστω και μετά τον θάνατό της, όταν ο Βαγγέλης Τσόγκας, επικοινωνιολόγος και στενός συνεργάτης του προέδρου του ΠΑΣΟΚ Νίκου Ανδρουλάκη –όπως εξηγεί ο Άρης Δημοκίδης στο ίδιο podcast– δημοσίευσε μια φωτογραφία της, συστήνοντάς την ως εξής: «Τον Μάιο του 1986 ήταν μια γυναίκα απ’ το Ηράκλειο [της Κρήτης], η Μαρία Κυπριωτάκη, τότε υφυπουργός Υγείας, που εισηγήθηκε στη Βουλή τον νόμο για την αποποινικοποίηση της άμβλωσης. Χειρουργός-γυναικολόγος η ίδια, έδωσε τη μάχη της προόδου στην επεισοδιακή συζήτηση απέναντι στην τότε αντιπολίτευση».
«Τον Μάιο του 1986 ήταν μια γυναίκα απ’ το Ηράκλειο [της Κρήτης], η Μαρία Κυπριωτάκη, τότε υφυπουργός Υγείας, που εισηγήθηκε στη Βουλή τον νόμο για την αποποινικοποίηση της άμβλωσης. Χειρουργός-γυναικολόγος η ίδια, έδωσε τη μάχη της προόδου στην επεισοδιακή συζήτηση απέναντι στην τότε αντιπολίτευση», Βαγγέλης Τσόγκας, επικοινωνιολόγος
Η Μαρία Κυπριωτάκη – Περράκη γεννήθηκε το 1932. Προερχόταν από αντιστασιακή οικογένεια και ενδιαφέρθηκε από νωρίς για τα κοινά. Στη δεκαετία του ‘50, σε μια εποχή που πολλές γυναίκες περνούσαν τη ζωή τους στο σπίτι, έκανε την πρώτη της επανάσταση με την υποστήριξη της οικογένειάς της (η οποία στο μεταξύ είχε μετεγκατασταθεί από την Κρήτη στην Ηλιούπολη Αττικής): μπήκε στην Ιατρική Σχολή του Πανεπιστημίου Αθηνών και ειδικεύτηκε στη Μαιευτική και Χειρουργική Γυναικολογία. Άσκησε την επιστήμη της έως το 1981, οπότε αναγκάστηκε να την εγκαταλείψει επειδή ανέλαβε υπουργικά καθήκοντα.
Το Μάιο του 1986,ήταν μια γυναίκα από το Ηράκλειο,η Μαρία Κυπριωτάκη, τότε Υφυπουργός Υγείας,που εισηγήθηκε στη Βουλή το νόμο για την αποποινικοποίηση της άμβλωσης.Χειρούργος-γυναικολόγος η ίδια,έδωσε τη μάχη της προόδου στην επεισοδιακή συζήτηση απέναντι στην τότε αντιπολιτευση. pic.twitter.com/bAa2PKoEna
— Vagelis Tsogkas (@VTsogkas) June 25, 2022
Το 1965 παντρεύτηκε με τον παθολόγο πνευμονολόγο Γιάννη Περράκη, με τον οποίο απέκτησε δύο παιδιά, τον Μανώλη και τη Στέλλα. Περίπου μία δεκαετία αργότερα, έγινε ένα από τα ιδρυτικά μέλη της Ένωσης Γυναικών Ελλάδας – όπου αργότερα θα αναλάμβανε και ρόλο προέδρου. Το 1977 εκλέχθηκε για πρώτη φορά βουλευτής του ΠΑΣΟΚ στη Β’ Αθηνών και για δύο περιόδους (από το 1981 έως το 1985 και από το 1986 έως το 1987) διετέλεσε υφυπουργός Υγείας και Πρόνοιας.
Στη διάρκεια της θητείας της, συνέβαλε μεταξύ άλλων στη δημιουργία του Εθνικού Συστήματος Υγείας (ΕΣΥ), του θεσμού του οικογενειακού προγραμματισμού, των παιδικών χωριών SOS, των ΚΑΠΗ και των μονάδων απεξάρτησης ΟΚΑΝΑ.
Στη διάρκεια της θητείας της ως υφυπουργός Υγείας η Μαρία Κυπριωτάκη – Περράκη συνέβαλε μεταξύ άλλων στη δημιουργία του Εθνικού Συστήματος Υγείας (ΕΣΥ), του θεσμού του οικογενειακού προγραμματισμού, των παιδικών χωριών SOS, των ΚΑΠΗ και των μονάδων απεξάρτησης ΟΚΑΝΑ.
Όταν, στα μέσα της δεκαετίας του ‘80, εισηγήθηκε και υπερασπίστηκε σθεναρά το νομοσχέδιο για την αποποινικοποίηση των αμβλώσεων, συνάντησε την αντίδραση μεγάλου μέρους των πολιτικών, της κοινής γνώμης και της Εκκλησίας. «Η άμβλωση είναι εγκληματική, ανήθικη πράξη. Συνδέεται με τον Εθνικοσοσιαλισμό της Γερμανίας του Μεσοπολέμου, θυμίζει τον δικό μας Σπαρτιάτικο Καιάδα, είναι μια γενοκτονία», έγραφε η εφημερίδα Ακρόπολις.
Η Άννα Συνοδινού, ηθοποιός και τότε βουλευτής της ΝΔ, θα έλεγε στη Βουλή: «Η νομιμοποίηση των αμβλώσεων είναι μια πράξη δικτατορική.[…] Προσβάλλει τη γυναίκα γιατί την εντάσσει στην κατηγορία του κτήνους που συλλαμβάνει το μωρό για χάρη μόνο του ερωτικού οργασμού της και μόνο μετά, όταν καταστρέφει μονομερώς το προϊόν αυτής της ερωτικής πράξεως, αισθάνεται απελευθερωμένη γιατί έκανε, με λίγα λόγια, το δικό της». Ο βουλευτής της ΝΔ Ιωάννης Παλαιοκρασσάς της ΝΔ είχε διερωτηθεί γιατί η κυβέρνηση «δεν νομιμοποιεί και τις κλοπές, τους βιασμούς και τα ναρκωτικά». Ακόμα και ο τότε πρόεδρος της Δημοκρατίας Χρήστος Σαρτζετάκης είχε εναντιωθεί, επικαλούμενος «εθνικούς κινδύνους που αντιμετωπίζει η χώρα εξ ανατολών».
Πολέμιοι του νομοσχεδίου παρουσίαζαν τη νομιμοποίηση των αμβλώσεων σαν απειλή του δημογραφικού. Η Μαρία Κυπριωτάκη – Περράκη απαντούσε ρωτώντας τους γιατί δεν κάνουν οι ίδιοι περισσότερα παιδιά.
Πολέμιοι του νομοσχεδίου παρουσίαζαν τη νομιμοποίηση των αμβλώσεων σαν απειλή του δημογραφικού. Η Μαρία Κυπριωτάκη – Περράκη απαντούσε ρωτώντας τους γιατί δεν κάνουν οι ίδιοι περισσότερα παιδιά.
Ήταν μια γυναίκα θαρραλέα, που δεν φοβόταν να πάει κόντρα σε κανέναν, μας λέει για τη Μαρία Κυπριωτάκη – Περράκη η δημοσιογράφος του Marie Claire Ναταλί Σαϊτάκη, ανιψιά του συζύγου της πολιτικού, Γιάννη Περράκη. «Δεν είχε διαφημίσει ποτέ τον αγώνα της για την άμβλωση, δεν τον έκανε ποτέ πολιτική σημαία της» προσθέτει η Ναταλί – το φεμινιστικό πνεύμα της ήταν οργανικό.
«Ήταν μια μαμά η οποία ήταν παντού, ήταν στο σπίτι, ήταν στην κουζίνα, ήταν στο μαιευτήριο, ήταν στο κόμμα, ήταν στην ΕΓΕ» θυμάται για εκείνη τη «σχεδόν υπεράνθρωπο» όπως την αποκαλεί γυναίκα η κόρη της, Στέλλα Περράκη, σε πρόσφατη συνέντευξή της. «Τη βλέπαμε ελάχιστα, αλλά η παρουσία της ήταν καταλυτική. Μας έλειπε μεν, αλλά έβρισκε χρόνο για τα πάντα». «Ιδεαλίστρια μέχρι αφελείας και συναισθηματικό άνθρωπο» την περιγράφει σήμερα η ίδια.
Τότε εκτιμάται ότι στην Ελλάδα γίνονταν παράνομα εκατοντάδες χιλιάδες παράνομες αμβλώσεις. Και αν οι πιο εύπορες γυναίκες είχαν τουλάχιστον το πλεονέκτημα να τις κάνουν με μια σχετική ασφάλεια, όπως υποστηρίζει η Δρ. Δημαδάμα, οι φτωχότερες έπρεπε να πάνε «σε ένα υπόγειο δωμάτιο, όπου θα προχωρούσαν σε μια άμβλωση με αδιανόητες και απάνθρωπες συνθήκες». Οι συνέπειες, σε πολλές τέτοιες περιπτώσεις, ήταν από τραυματισμός των γεννητικών οργάνων μέχρι θάνατος της γυναίκας.
Ο τότε υπουργός Υγείας Γιώργος Γεννηματάς είχε παραθέσει στοιχεία του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας σύμφωνα με τα οποία οι αμβλώσεις αποτελούσαν τον συνηθέστερο λόγο θανάτου γυναικών, με τα ποσοστά να εκτοξεύονται όταν γίνονταν παράνομα.
Η Μαρία Κυπριωτάκη – Περράκη έλεγε στην οικογένειά της πως από την εποχή που εργαζόταν ως γιατρός έκανε αμβλώσεις σε όσες ασθενείς της το ζητούσαν, προκειμένου να μπορέσουν να ασκήσουν αυτό το αδιαπραγμάτευτο, όπως ανέκαθεν πίστευε, δικαίωμα με όσο το δυνατόν μεγαλύτερη ασφάλεια.
Από την εποχή που εργαζόταν ως γιατρός έκανε αμβλώσεις σε όσες ασθενείς της το ζητούσαν, προκειμένου να μπορέσουν να ασκήσουν αυτό το αδιαπραγμάτευτο, όπως ανέκαθεν πίστευε, δικαίωμα με όσο το δυνατόν μεγαλύτερη ασφάλεια.
Ο Άρης Δημοκίδης σχολίασε στο podcast του ότι το ΚΚΕ Εσωτερικού ήταν το μοναδικό κόμμα, εκτός του ΠΑΣΟΚ, που ήταν ξεκάθαρα υπέρ του νέου τότε νομοσχεδίου. Ωστόσο ο Λεωνίδας Κύρκος επισήμαινε πως «από το νομοσχέδιο απουσιάζει η παράλληλη υποχρέωση του κράτους να συμβάλει στη μείωση του αριθμού των αμβλώσεων μέσα από τη συστηματική και υπεύθυνη πληροφόρηση για την αντισύλληψη».
Η επίσημη νομιμοποίηση των αμβλώσεων ήρθε στις 5 Ιουνίου του 1986, όταν το νομοσχέδιο υπερψηφίστηκε στη Βουλή, μετά από μία εβδομάδα συζητήσεων. Η Μαρία Κυπριωτάκη – Περράκη αποσύρθηκε περίπου μία δεκαετία αργότερα. Τα τελευταία χρόνια της ζωής της έπασχε από άνοια, που συντέλεσε στον θάνατό της, το 2015 σε ηλικία 82 ετών, από επιπλοκές της πνευμονίας μετά από εισρόφηση. Η Δρ. Δημαδάμα πιστεύει ότι το φύλο της ήταν ένας από τους λόγους που σχεδόν πέρασε στην αφάνεια εκείνη η γυναίκα, που έσωσε τη ζωή αμέτρητων άλλων.
