Η Αθηνά Αργυροπούλου είναι 52 ετών, πολύτεκνη μητέρα και αγροτοκτηνοτρόφος στο χωριό Δάρα, στην Ορεινή Αρκαδία. Οι γονείς της είναι αγρότες και το ίδιο ήταν και ο σύζυγός της. Από μικρή ηλικία ασχολείται με τη γη και τα ζώα, ενώ εδώ και περίπου 10 χρόνια (από τότε που έχασε τον σύζυγό της) έχει αναλάβει εξ ολοκλήρου την κτηνοτροφική μονάδα που διατηρούσαν, καθώς και τα χωράφια που είχαν μαζί, τα οποία τώρα διαχειρίζεται παρέα με τον μεγάλο της γιο.
Αυτή είναι η ιστορία της όπως την αφηγήθηκε στο Marie Claire, στο πλαίσιο ενός μεγάλου αφιερώματος με αφορμή την ανακήρυξη του 2026 ως Διεθνούς Έτους Γυναίκας Αγρότισσας από τον ΟΗΕ.
«Μεγάλωσα μέσα στη Γη. Από τα χωράφια του πατέρα μου βρέθηκα στα χωράφια του άντρα μου. Όλη μου τη ζωή ασχολούμαι με καλλιέργειες και ζώα. Οι δυσκολίες είναι πολλές στον αγροτικό τομέα και περισσότερο για μια γυναίκα. Δεν είναι εύκολο επάγγελμα.
Όμως, οι γυναίκες μπορούν να κάνουν τα πάντα και σε αυτόν τον τομέα. Εδώ κάνουν όλες τις δουλειές και εκείνες τις μικροδουλειές που ίσως οι άντρες αφήνουν πίσω. Η οργάνωση όλη γίνεται από τη γυναίκα. Σπάνια θα βρεις άντρα να κάνει τα πάντα. Παλαιότερα, ήταν κάτι σαν δεδομένο, τώρα ίσως αυτό αλλάζει με αργό ρυθμό.
Πλέον, και με τις καιρικές συνθήκες να είναι απρόβλεπτες, δεν ξέρεις τι να περιμένεις μέρα με την ημέρα, ενώ ο αγρότης και, κυρίως, ο βοσκός δεν γνωρίζει ποτέ διακοπές και ξεκούραση. Έχεις ευθύνη απέναντι στα ζώα σου και δεν μπορείς να καθυστερήσεις ούτε την καθαριότητά τους, ούτε το τάισμά τους. Ακόμα και την Ημέρα των Χριστουγέννων πρέπει να έρθεις, να ελέγξεις αν όλα είναι εντάξει και να κάνεις όσα πρέπει. Αντίστοιχα, με τα χωράφια σου δεν μπορείς να πεις ότι θα αφήσεις το πότισμα για την άλλη εβδομάδα, το κλαδέμα ή το μάζεμα της παραγωγής για τον άλλο μήνα. Όλα εξαρτώνται από παράγοντες, τους οποίους δεν μπορείς να ελέγξεις. Γι’ αυτό πρέπει να είσαι συνεπής και ακριβής.
Το μεγαλύτερο πρόβλημα που αντιμετωπίζουμε τα τελευταία χρόνια είναι η λειψυδρία. Ειδικά στα μέρη μας οι βροχοπτώσεις και οι χιονοπτώσεις έχουν μειωθεί αισθητά και τα ποτάμια στερεύουν από πολύ νωρίς μέσα στον χρόνο. Όλα αυτά συντελούν με αρνητικό τρόπο και στον αγροτικό και στον κτηνοτροφικό τομέα. Δεν μπορείς να είσαι σίγουρος για την παραγωγή σου ούτε για το πού θα βγάλεις τα ζώα σου για να βοσκήσουν. Αν δεν υπάρχει λιβάδι, δεν έχουν τροφή. Αν δεν υπάρχει νερό οι καρποί σου σαπίζουν, ξεραίνονται ή δεν μεγαλώνουν ποτέ σωστά. Πιο παλιά που τα ποτάμια είχαν νερά πότιζες από τη φυσική ροή, τώρα πρέπει να πληρώσεις και για αυτό.
Ο κάμπος του χωριού μας φημίζεται για τα ροδάκινα, τα μήλα και τα αχλάδια. Ο τόπος, το κλίμα και τα νερά, που κάποτε ήταν πάρα πολλά, ευνοούν αυτές τις καλλιέργειες. Πλέον, δραστηριοποιούμαστε έντονα και σε καλλιέργεια πατάτας και σκόρδου, ενώ ευδοκιμούν επίσης τα πεπόνια και τα κηπευτικά. Ξεχώριζε πάντα η παραγωγή του χωριού, για την ποιότητα, το άρωμα και τη γεύση της. Τα φρούτα είναι γνωστά σε όλο τον νομό και εκτός αυτού, αλλά ο κάθε τόπος δίνει διαφορετικά στοιχεία στην παραγωγή του.
«Ο αγρότης και κυρίως ο κτηνοτρόφος δεν γνωρίζουν διακοπές, ούτε ξεκούραση. Έχεις ευθύνη απέναντι στα ζώα σου, δεν μπορείς να καθυστερήσεις ούτε την καθαριότητά τους, ούτε το τάισμά τους. Αντίστοιχα στα χωράφια σου δεν μπορείς να αφήσεις το πότισμα για την άλλη εβδομάδα, το κλάδεμα ή το μάζεμα της παραγωγής για τον άλλο μήνα»
Ως χώρα έχουμε πολλές δυνατότητες και θα μπορούσε η πρωτογενής παραγωγή να είναι κινητήριος δύναμη της οικονομίας μας. Θα πρέπει η πολιτεία να έρθει κοντά στον αγρότη και τον κτηνοτρόφο.
Τρανό παράδειγμα είναι αυτό με την ευλογιά των αιγοπροβάτων. Πολύ σοβαρό πρόβλημα, που ακόμα -ευτυχώς- δεν έχει επηρεάσει την περιοχή μας. Όμως, δεν μπορείς να βασίζεσαι αποκλειστικά στην απολύμανση και την πρόληψη, διότι δεν ξέρεις ακριβώς πώς μεταδίδεται η ασθένεια ανάμεσα στα ζώα ούτε μπορείς να θανατώνεις πρόβατα και κατσίκια ανεξέλεγκτα.
Πλέον, η δική μας μονάδα αποτελείται μόνο από σταβλισμένα ζώα, διότι αλλάζουμε πορεία και στοχεύουμε περισσότερο στην παραγωγή γάλατος. Ωστόσο, η μετάδοση της ασθένειας γίνεται με το παραμικρό (σ.σ. για να μπούμε στο μαντρί της η Αθηνά μας έδωσε πλαστικά καλύμματα για τα πόδια και μας είπε πως πρέπει να απολυμανθούμε, ώστε να αποφύγουμε τον κίνδυνο μεταφοράς κάποιου μικροβίου). Θα ήταν προτιμότερο η πολιτεία να διαθέσει δωρεάν ή με πολύ χαμηλό αντίτιμο το φάρμακο για την ασθένεια, ώστε να εμβολιάζονται τα ζωντανά και να μην θανατώνονται κατά χιλιάδες. Όπως κάναμε και με τον κορωνοϊό, για τον οποίο δεν γνωρίζαμε πολλά, έτσι πιστεύω πρέπει να γίνει και εδώ.
Γενικά, πρέπει οι τιμές να επανέλθουν σε φυσιολογικά επίπεδα. Όλα είναι πανάκριβα. Πουλάς δυσανάλογα. Ο παραγωγός ή ο κτηνοτρόφος πουλά σε πολύ χαμηλή τιμή την παραγωγή του, με τους μεσάζοντες και τις μεγάλες εταιρείες να κοστολογούν αργότερα πολύ ακριβά τα προϊόντα. Και εδώ θα μπορούσε η πολιτεία να επέμβει και να ορίσει ένα πλαφόν ή έστω ένα εύρος τιμών, διότι ο καταναλωτής θεωρεί πως ο παραγωγός κερδίζει εις βάρος του, ενώ στην ουσία εκείνος πληρώνεται ελάχιστα για τον κόπο και το άγχος της δουλειάς του».
»Ναι, εννοείται, καλές οι επιδοτήσεις, ευπρόσδεκτες οι όποιες ευκολίες, αλλά αν δεν είσαι στο χωράφι να ιδρώσεις για να σπείρεις, για να οργώσεις, να κλαδέψεις, να δεις να καταστρέφεται το βιός σου από έναν πάγο, από μια φωτιά, από μια πλημμύρα ή την ξηρασία, αν δεν σου μείνει το προϊόν στις κλούβες γιατί οι αγοραστές βρήκαν αλλού φθηνότερα -όχι απαραίτητα καλύτερα – δεν μπορείς να καταλάβεις. Αν δεν έχεις να ταΐσεις τα ζωντανά σου, αν δεν μπορείς να τα βγάλεις να βοσκήσουν, καταστρέφεσαι. Πρέπει οπωσδήποτε να υπάρξει λύση πρωτίστως στο θέμα του νερού, γιατί η γη αυτό χρειάζεται. Μαζί με τα λιπάσματα (χωρίς αυτά δεν γίνεται τίποτα) το νερό είναι η πηγή. Αν δεν δώσεις στη γη πώς περιμένεις να σου δώσει εκείνη; Και στη συνέχεια στα υπόλοιπα – παραγκωνίζεται ο πρωτογενής τομέας στη χώρα, ενώ στην ουσία είμαστε μια αγροτική χώρα.
Έχω φτάσει να πιστεύω πως όλα γίνονται για να μειωθούν έως να εξαφανιστούν οι μικροί παραγωγοί και να μείνουν μόνο τρεις – τέσσερις βιομηχανίες ευρείας παραγωγής που θα ορίζουν τα πάντα γύρω από την κτηνοτροφία και την γεωργία. Είμαστε αγροτική χώρα, αλλά ακούμε και από παραγωγούς που γνωρίζουμε σε περιοχές πιο βόρεια στην Ελλάδα, ότι κρατούν το ρύζι στις αποθήκες και κάνουν εισαγωγές. Εκεί, μάλλον, οδεύουμε στο να εξαρτόμαστε αποκλειστικά από τις εισαγωγές.
«Αν ήθελαν οι κόρες μου να ασχοληθούν με τη γεωργία δεν θα τις εμπόδιζα, απλώς θα ήθελα πρώτα να έχουν δει και κάτι πιο πέρα από αυτό, ώστε να επιλέξουν συνειδητά. Δεν είναι εύκολη η ζωή του κτηνοτρόφου και του βοσκού»
Το θετικό είναι ότι με τα σκάνδαλα του ΟΠΕΚΕΠΕ ο κόσμος φαίνεται να κατάλαβε πως δεν είναι όλοι οι αγρότες πονηροί να ζητούν διευκολύνσεις χωρίς ουσία. Υπάρχουν εκείνοι που παρανομούν, όπως υπάρχουν σε κάθε δουλειά, αλλά οι περισσότεροι δουλεύουμε τίμια.
Θεωρώ ότι λίγοι είναι εκείνοι που δεν γνωρίζουν τι σημαίνει να είσαι αγρότης ή κτηνοτρόφος. Δεν γεννήθηκαν όλοι στην Αθήνα. Σίγουρα έχουν δει πώς ζει ένας αγρότης, πόσο δύσκολο και απαιτητικό είναι να φροντίζεις ζώα και να βιοπορίζεσαι από αυτό. Ίσως τώρα να έγινε περισσότερο ξεκάθαρο, γι’ αυτό και να δέχτηκαν τόσοι στήριξη οι αγρότες που βγήκαν στους δρόμους.
Έχω τέσσερα παιδιά. Τα τρία σπούδασαν και εργάζονται πλέον μακριά από το χωριό, αλλά γνωρίζουν το πόσο δύσκολο είναι να ασχολείσαι με τη γη και με τα ζώα. Αν ήθελαν οι κόρες μου να ασχοληθούν με τη γεωργία δεν θα τις εμπόδιζα, απλώς θα ήθελα πρώτα να έχουν δει και κάτι πιο πέρα από αυτό, ώστε να επιλέξουν συνειδητά. Δεν είναι εύκολη η ζωή του κτηνοτρόφου και του βοσκού.
Τα συναισθήματα είναι δυνατά και όμορφα, ειδικά όταν τα καταφέρνεις, αλλά η ζωή δεν είναι εύκολη και η καθημερινότητα είναι σκληρή και έχει συγκεκριμένη ρουτίνα. Εμένα μου αρέσει, είναι πλέον η ζωή μου, το πρόγραμμά μου. Με αυτή τη δουλειά ανέθρεψα τα παιδιά μου – με δυσκολίες, με άγχος, με χασούρα, αλλά αν κάνεις σωστό κουμάντο και δεν τα παρατήσεις, μπορείς να ζήσεις αξιοπρεπώς.
Αν κάποιος νέος άνθρωπος θέλει να ασχοληθεί σοβαρά θα ήταν πολύ πιο εύκολο να το κάνει εφ’ όσον έχει και κάποιο κεφάλαιο ή κάποια βάση για να ξεκινήσει. Διαφορετικά είναι πολύ πιο απαιτητικό ίσως και ακατόρθωτο. Πρέπει να υπάρχει μια υποδομή. Όμως, αν το θέλει, αν δουλέψει σκληρά και έχει υπομονή, θα το κάνει. Τη δουλειά, άλλωστε, τη μαθαίνεις όπως μαθαίνεις κάθε άλλη. Δυσκολίες υπάρχουν παντού, άνθρωποι που θα σε προσβάλλουν ή θα σε μειώσουν, επίσης. Μια στραβή αν σου τύχει και έχεις οικογένεια, θα πας παρακάτω. Σημασία έχει πώς το αντιμετωπίζεις εσύ – θα σε βάλει κάτω ένα εμπόδιο; Τη ζωή την παίρνεις όπως σου έρχεται, δεν μπορείς να μένεις στο δύσκολο. Κοιτάς μπροστά, κρατάς ό,τι καλό μπορείς και συνεχίζεις. Όταν θέλεις να δουλέψεις τη λύση θα τη βρεις. Εμείς, για παράδειγμα, ψάχνουμε συνέχεια για εργάτες – δεν έρχεται κανείς».
Διαβάστε ολόκληρο το αφιέρωμα του Marie Claire στις αγρότισσες και τις κτηνοτρόφους εδώ.
Ακολουθούν παρακάτω ολόκληρες οι συνεντεύξεις των υπόλοιπων γυναικών του αφιερώματος:
Η Σίλα Ντάρμος επέστρεψε από τη Γερμανία στη γη του πατέρα της, στη Λακωνία, για να την αναγεννήσει
Ελένη Σιβρή: «Η όσφρηση και η γεύση ανακαλούν μνήμες ανθρώπων»
H Σαββούλα Στρούμπα δημιούργησε καινοτόμα και υγιεινά έτοιμα γεύματα από τα ρεβίθια που καλλιεργεί
Λενιώ Βρέντζου: «Δεν είχα κανέναν να με διαφεντεύει»
