Σ’ έναν ζωολογικό κήπο στην Ιαπωνία, ένας μικρός μακάκος, ο Punch, συγκίνησε το κοινό όταν έγινε γνωστή η ιστορία του. Η μητέρα του τον εγκατέλειψε λίγο μετά τη γέννησή του και οι φροντιστές του βρήκαν έναν απροσδόκητο τρόπο να τον βοηθήσουν να ηρεμήσει: του έδωσαν ένα λούτρινο αρκουδάκι. Ο μικρός πίθηκος άρχισε να το κρατά συνεχώς αγκαλιά, να κοιμάται μαζί του και να βρίσκει σε αυτό μια μορφή παρηγοριάς, όταν οι άλλες μαϊμούδες τον απέρριπταν.
Η ιστορία του Punch φέρνει στον νου ένα από τα πιο γνωστά, και αμφιλεγόμενα, κεφάλαια της ψυχολογίας. Στις δεκαετίες του 1950 και του 1960, ο Αμερικανός ψυχολόγος Harry F. Harlow, στο εργαστήριο πρωτευόντων του Πανεπιστημίου του Ουισκόνσιν, πραγματοποίησε μια σειρά πειραμάτων που στόχευαν στο να κατανοήσουν πώς δημιουργείται ο δεσμός ανάμεσα σε ένα βρέφος και τη μητέρα του.
Δείτε αυτή τη δημοσίευση στο Instagram.
Ο ψυχολόγος απομάκρυνε νεογέννητους πιθήκους ρέζους από τις μητέρες τους και τους τοποθέτησε σε κλουβιά όπου υπήρχαν δύο «υποκατάστατες μητέρες». Η μία ήταν φτιαγμένη από σύρμα και είχε επάνω της ένα μπιμπερό με γάλα. Η άλλη ήταν μια ξύλινη κατασκευή καλυμμένη με μαλακό ύφασμα. Την πρώτη την ονόμασε «μητέρα που ταΐζει» και τη δεύτερη «υφασμάτινη μητέρα».
Τα αποτελέσματα ήταν εντυπωσιακά. Παρότι το γάλα βρισκόταν στη συρμάτινη κατασκευή, τα μικρά περνούσαν το μεγαλύτερο μέρος της ημέρας αγκαλιά με την «υφασμάτινη μητέρα». Πλησίαζαν τη συρμάτινη μόνο για να τραφούν και αμέσως μετά επέστρεφαν στο ύφασμα. Όταν ο Harlow τοποθετούσε στο κλουβί ένα άγνωστο ή τρομακτικό αντικείμενο, τα μικρά έτρεχαν στη μαλακή κατασκευή για προστασία και, αφού ηρεμούσαν, τολμούσαν να εξερευνήσουν το περιβάλλον.
Αντίθετα, οι πίθηκοι που είχαν μόνο τη συρμάτινη «μητέρα» αντιδρούσαν πολύ διαφορετικά. Παρότι τρέφονταν κανονικά και αναπτύσσονταν σωματικά, δεν έβρισκαν καμία συναισθηματική ασφάλεια. Σε αγχωτικές καταστάσεις δεν αγκάλιαζαν τη συρμάτινη κατασκευή, αλλά κουλουριάζονταν μόνοι τους, κουνιούνταν νευρικά ή έμεναν ακίνητοι.
Ο ψυχολόγος κατέληξε ότι η σωματική επαφή και η αίσθηση της ασφάλειας είναι πιο σημαντικές για την ψυχολογική ανάπτυξη από την ίδια τη σίτιση. Με άλλα λόγια, ο δεσμός ανάμεσα σε μητέρα και βρέφος δεν δημιουργείται μόνο επειδή η μητέρα παρέχει τροφή, αλλά επειδή προσφέρει άγγιγμα, παρηγοριά και προστασία.
Σε επόμενα πειράματα, ο ψυχολόγος προχώρησε ακόμη περισσότερο, μεγαλώνοντας ορισμένους πιθήκους σε πλήρη απομόνωση. Τα ζώα αυτά εμφάνισαν σοβαρά προβλήματα συμπεριφοράς: φόβο απέναντι στους άλλους πιθήκους, επιθετικότητα, δυσκολία κοινωνικής αλληλεπίδρασης και αυτοκαταστροφικές συμπεριφορές, όπως το να τραβούν τις τρίχες τους ή να δαγκώνουν τον εαυτό τους. Ακόμη και όταν μεγάλωσαν, πολλά δεν μπόρεσαν ποτέ να δημιουργήσουν φυσιολογικούς κοινωνικούς δεσμούς.
Δείτε αυτή τη δημοσίευση στο Instagram.
Τα πειράματα του Harlow προκάλεσαν έντονες ηθικές αντιδράσεις, όμως επηρέασαν βαθιά την κατανόηση της προσκόλλησης και της παιδικής ανάπτυξης. Ανέδειξαν πόσο κρίσιμη είναι η συναισθηματική φροντίδα στα πρώτα στάδια της ζωής και βοήθησαν κοινωνικούς λειτουργούς και επιστήμονες να κατανοήσουν καλύτερα τις συνέπειες της παραμέλησης και της έλλειψης φροντίδας στα παιδιά.
Η εικόνα του μικρού Punch που κρατά σφιχτά το λούτρινο αρκουδάκι του μοιάζει να επιβεβαιώνει αυτό που έδειξαν και τα πειράματα πριν από δεκαετίες: η ανάγκη για επαφή, ασφάλεια και τρυφερότητα είναι βαθιά ριζωμένη σε κάθε ζωντανό οργανισμό.
Πλέον, ο μακάκος μοιάζει να έχει ανεξαρτητοποιηθεί και να μην χρειάζεται τόσο τη «λούτρινη μητέρα του». Μάλιστα, video που κυκλοφόρησαν τον δείχνουν να κοινωνικοποιείται και να παίζει με άλλους μακάκους, αφήνοντας στην άκρη το υποκατάστατο της αγάπης και της φροντίδας που του έλειψε.
