Η Anthea Sylbert είχε ακούσει το «καλύτερο κομπλιμέντο της ζωής της ως ενδυματολόγου», σύμφωνα με τη δική της περιγραφή, από τον Jack Nicholson, τον οποίο έντυσε σε τέσσερις ταινίες («Η γνωριμία της σάρκας», 1971, «Chinatown», 1974, «Οι προικοθήρες», 1975, «Ο τελευταίος των μεγιστάνων», 1976): «Όταν κάνει τα ρούχα σου η Ant [το παρατσούκλι που της είχε δώσει], δεν χρειάζεται να προσπαθήσεις τόσο με την ερμηνεία». Για το «Chinatown», μάλιστα, είχε αποσπάσει την πρώτη υποψηφιότητά της για Όσκαρ Κοστουμιών – για να ακολουθήσει μια δεύτερη, με το «Τζούλια» (1977).
Και αυτές δεν είναι οι μοναδικές αναγνωρίσεις της ελληνικής καταγωγής ενδυματολόγου, που αργότερα εξελίχθηκε σε παραγωγό του Χόλιγουντ. «Σπουδαίοι σκηνοθέτες όπως ο Roman Polanski και ο Mike Nichols, αλλά και ηθοποιοί όπως ο Jack Nicholson, ο Warren Beatty, δεν ζητούσαν τη γνώμη της μόνο για τα κοστούμια αλλά συζητούσαν συχνά μαζί της ζητήματα που αφορούσαν συνολικά την ταινία, τους χαρακτήρες, ακόμα και την ίδια την παραγωγή», εξηγεί ο Σάκης Λάλας, σκηνοθέτης του νέου ντοκιμαντέρ «Anthea Sylbert: My Life in 3 Acts» της The Dark Candy*, που θα προβληθεί στην Ελλάδα και την Κύπρο στις 13/06 από την Cosmote TV. «Την αντιμετώπιζαν ως ισότιμη συνεργάτιδα, ως μια δημιουργό της οποίας η κρίση και η αντίληψη ξεπερνούσαν κατά πολύ τα όρια της ειδικότητάς της». Το 2005 η συνολική συνεισφορά της στον κινηματογράφο επισφραγίστηκε με το βραβείο Career Achievement Award της Ένωσης Ενδυματολόγων (Costume Designers Guild).
Η ζωή της ήταν εξίσου συναρπαστική με τις ταινίες που έντυνε και, αργότερα, παρήγε. Γεννήθηκε το 1939 στο Μπρούκλιν, με το όνομα Anthea Giannakouros, σε μια «δεμένη ελληνική οικογένεια», όπως γράφει η Laura L. S. Bauer στο βιβλίο της «Hollywood Heroines: The Most Influential Women in Film History» («Ηρωίδες του Χόλιγουντ: Οι γυναίκες με τη μεγαλύτερη επιρροή στην ιστορία του κινηματογράφου»). «Στα πρώτα χρόνια της ζωής της προσπάθησε περισσότερο να ενταχθεί πλήρως στην αμερικανική κοινωνία παρά να αναδείξει την ελληνική ταυτότητά της», λέει ο Σάκης, σε μια ερώτηση για τη σχέση της με τις ρίζες της. «Ωστόσο οι γονείς της -και κυρίως η γιαγιά της, η οποία έπαιξε καθοριστικό ρόλο στην ανατροφή της- της μετέδωσαν αξίες, τρόπους σκέψης και χαρακτηριστικά που κουβαλούσαν έντονα το ελληνικό στοιχείο».
«Στα πρώτα χρόνια της ζωής της προσπάθησε περισσότερο να ενταχθεί πλήρως στην αμερικανική κοινωνία παρά να αναδείξει την ελληνική ταυτότητά της. Ωστόσο οι γονείς της -και κυρίως η γιαγιά της, η οποία έπαιξε καθοριστικό ρόλο στην ανατροφή της- της μετέδωσαν αξίες, τρόπους σκέψης και χαρακτηριστικά που κουβαλούσαν έντονα το ελληνικό στοιχείο», Σάκης Λάλας, σκηνοθέτης
Ένα από αυτά τα χαρακτηριστικά, όπως είχε παρατηρήσει ο δεύτερος σύζυγός της και εκείνος που έμεινε μαζί της μέχρι τέλους, ο ηθοποιός Richard Romanus (γνωστός μέσα από ρόλους όπως στην ταινία του 1973 «Κακόφημοι δρόμοι» και την τηλεοπτική σειρά «The Sopranos»), ήταν ό,τι αποκαλεί «σιγά-σιγά»: «Όχι ως έκφραση αδράνειας -διευκρινίζει ο Σάκης- αλλά ως μια στάση ζωής που βασίζεται στην υπομονή, την επιμονή και τη σταθερότητα. Η Anthea εφάρμοζε αυτή τη φιλοσοφία σχεδόν μεθοδικά σε κάθε πτυχή της δουλειάς της και, σε συνδυασμό με τον εξαιρετικά δυναμικό χαρακτήρα της, κατάφερνε να φτάνει σταθερά εκεί που ήθελε. Ίσως τελικά αυτό να ήταν ένα από τα πιο βαθιά ελληνικά στοιχεία της προσωπικότητάς της».
H Anthea σπούδασε Ιστορία της Τέχνης στο Κολέγιο Μπάρναρντ και Μόδα στο Parsons School of Design. Η ικανότητά της να συνδυάζει το διαχρονικό στυλ με την κομψότητα και τη λειτουργικότητα φανερώθηκε από τα πρώτα βήματά της. «Μετά τις σπουδές της στο Parsons, η πρώτη επαγγελματική εμπειρία της ήταν στην Capezio, τη θρυλική εταιρεία υποδημάτων χορού. Εκεί σχεδίασε ένα παπούτσι για τανγκό που ξεπέρασε τα όρια του χορευτικού κόσμου και εξελίχθηκε σε ένα από τα πιο δημοφιλή και αναγνωρίσιμα μοντέλα της εταιρείας. Το συγκεκριμένο σχέδιο έγινε ιδιαίτερα περιζήτητο από τις γυναίκες της εποχής, ακόμα και από όσες δεν είχαν καμία σχέση με τον χορό».
Το 1965 παντρεύτηκε τον βραβευμένο με Όσκαρ σκηνογράφο Paul Sylbert και ξεκίνησε συνεργασία τόσο μαζί του όσο και με τον δίδυμο αδερφό του, τον επίσης βραβευμένο με Όσκαρ παραγωγό Richard Sylbert.
Πολλά χρόνια μετά, το 1993, η Anthea, που δεν μασούσε ποτέ τα λόγια της, θα έλεγε σε μια συνέντευξή της στον δημοσιογράφο Peter Biskind: «O Paul είναι ο πιο πικρόχολος, ο πιο θυμωμένος από τους δύο. Κάποιος, κάποτε, το έθεσε έτσι: ο Dick [Richard] είναι πιο διπλωμάτης. Θα σε μαχαιρώσει πισώπλατα και δεν θα είσαι βέβαιος, θα νιώσεις ένα γαργαλητό. Ενώ ο Paul θα σε κοιτάει και θα σε μαχαιρώνει στην κοιλιά. Ανέκαθεν πίστευα ότι αν τους βάλεις μαζί, φτιάχνεις τον τέλειο άνθρωπο».
«O Paul είναι ο πιο πικρόχολος, ο πιο θυμωμένος από τους δύο. Κάποιος, κάποτε, το έθεσε έτσι: ο Dick [Richard] είναι πιο διπλωμάτης. Θα σε μαχαιρώσει πισώπλατα και δεν θα είσαι βέβαιος, θα νιώσεις ένα γαργαλητό. Ενώ ο Paul θα σε κοιτάει και θα σε μαχαιρώνει στην κοιλιά. Ανέκαθεν πίστευα ότι αν τους βάλεις μαζί, φτιάχνεις τον τέλειο άνθρωπο», Anthea Sylbert
Ο Richard Sylbert ήταν εκείνος που τη σύστησε, στην Ευρώπη, στον Roman Polanski, με τον οποίο θα συνεργαζόταν ως ενδυματολόγος στο «Μωρό της Ρόζμαρι» (1968) με τη Mia Farrow να υποδύεται την αφελή έγκυο η οποία καταλήγει να συνειδητοποιήσει ότι οι γείτονές της είναι μέλη μιας σατανικής αίρεσης. «[O Polanski] ήθελε τα πάντα να φαίνονται φυσιολογικά» θυμόταν η Anthea στο βιβλίο «Designing Movies: Portrait of a Hollywood Artist» («Σχεδιάζοντας Ταινίες: Πορτρέτο ενός Καλλιτέχνη του Χόλιγουντ») των Richard Sylbert και Sylvia Townsend. «Τίποτα στην ταινία να μη δείχνει δυσοίωνο».
Με τον Polanski συνεργάστηκε και στο «Chinatown», «μια ταινία-σταθμό, όχι μόνο κινηματογραφικά αλλά και αισθητικά» όπως σχολιάζει ο Σάκης. «Κατάφερε να αντλήσει έμπνευση από ολόκληρο το οπτικό σύμπαν των φιλμ νουάρ της δεκαετίας του ‘40 και να του δώσει μια σύγχρονη, εκλεπτυσμένη και σχεδόν υψηλής μόδας διάσταση. Οι χαρακτήρες της ταινίας μοιάζουν σαν να έχουν ξεπηδήσει από τις σελίδες ενός περιοδικού μόδας, χωρίς όμως να χάνουν ούτε στιγμή την αλήθεια και την κινηματογραφική τους υπόσταση.
»Το πιο εντυπωσιακό είναι ότι η ίδια δεν αντλούσε την έμπνευσή της από τη μόδα», προσθέτει ο σκηνοθέτης. Η ίδια με το χαρακτηριστικό χιούμορ της είχε πει στο Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης το 2019 ότι στην έρευνά της δεν χρησιμοποιούσε ποτέ περιοδικά μόδας, γιατί «ξέρετε κανέναν να ντύνεται όπως στις σελίδες των περιοδικών μόδας; Όχι. Και αν ξέρετε, καλό είναι να τον ξεφορτωθείτε».
Mε το χαρακτηριστικό χιούμορ της είχε πει στο Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης το 2019 ότι στην έρευνά της δεν χρησιμοποιούσε ποτέ περιοδικά μόδας, γιατί «ξέρετε κανέναν να ντύνεται όπως στις σελίδες των περιοδικών μόδας; Όχι. Και αν ξέρετε, καλό είναι να τον ξεφορτωθείτε».
Η έρευνά της, επιβεβαιώνει ο Σάκης, «βασιζόταν κυρίως σε πηγές της εποχής που αναπαριστούσε: εφημερίδες, περιοδικά επικαιρότητας, φωτογραφίες πραγματικών ανθρώπων, ακόμα και οικογενειακά άλμπουμ συγγενών και φίλων».
Όπως συνεχίζει: «Δεν ακολουθούσε τάσεις ούτε ενδιαφερόταν να αναπαράγει ό,τι ήταν επίκαιρο. Διέθετε, όμως, εξαιρετικά ανεπτυγμένο αισθητικό ένστικτο και μοναδική αίσθηση του στυλ. Είχε την ικανότητα να κατανοεί βαθιά τους χαρακτήρες και, μέσα από τα κοστούμια, να τους προσδίδει διαχρονικότητα, κομψότητα και ταυτότητα. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η Faye Dunaway στο “Chinatown”. Για τη δημιουργία της εμβληματικής εικόνας της, η Anthea εμπνεύστηκε σε μεγάλο βαθμό από τον τρόπο που ντυνόταν η ίδια της η μητέρα. Αυτή η προσωπική και βιωματική προσέγγιση είναι που χάριζε αυθεντικότητα και βάθος στις δημιουργίες της. Αυτός είναι και ένας από τους λόγους που το έργο της παραμένει τόσο σύγχρονο και επιδραστικό μέχρι σήμερα».
Η διαδρομή της ως ενδυματολόγου υπήρξε σχετικά σύντομη: ολοκληρώθηκε με την «Πυγμή» (1978). Η Anthea συνέχισε όμως να παίζει καθοριστικό ρόλο στον κινηματογράφο, πλέον ως παραγωγός. «Υπήρξε μια από τις ελάχιστες γυναίκες της εποχής του Νέου Χόλιγουντ που κατάφεραν να περάσουν από τη δημιουργική πλευρά του κινηματογράφου στη διοικητική» εξηγεί ο σκηνοθέτης. «Διετέλεσε υψηλόβαθμο στέλεχος στα στούντιο της Warner Bros και αργότερα της United Artists, ενώ στη συνέχεια συνίδρυσε την εταιρεία παραγωγής Sylbert-Hawn Film Productions μαζί με τη στενή της φίλη, την ηθοποιό Goldie Hawn». Ο ίδιος είναι πεπεισμένος ότι «διέθετε τη συνολική αντίληψη, την εμπειρία και το κύρος που απαιτούσαν αυτοί οι ρόλοι». Χαρακτηριζόταν, επίσης, από «δυσανεξία στους συμβιβασμούς και αφοσίωση στην αλήθεια. Έλεγε πάντα αυτό που πίστευε, ακόμα και όταν δεν ήταν βολικό ή ευχάριστο για τους άλλους. Κι αυτό είναι ένα σπάνιο γνώρισμα, ιδιαίτερα στο Χόλιγουντ».
«Υπήρξε μια από τις ελάχιστες γυναίκες της εποχής του Νέου Χόλιγουντ που κατάφεραν να περάσουν από τη δημιουργική πλευρά του κινηματογράφου στη διοικητική», Σάκης Λάλας
Το 1984 χώρισε από τον Paul Sylbert. Την επόμενη χρονιά, παντρεύτηκε τον Richard Romanus. «Παράλληλα με την επαγγελματική της επιτυχία, κατάφερε να χτίσει και μια βαθιά ισορροπημένη προσωπική ζωή» σύμφωνα με τον Σάκη. «Υπήρξε αφοσιωμένη σύντροφος και σύζυγος, αλλά και μια σημαντική μητρική παρουσία για τον θετό της γιο, Robert Romanus, τον γιο του Richard».
Η τελευταία της παραγωγή ήταν για την τηλεταινία «If You Believe», το 1999, στην οποία συνεργάστηκε με τον σύζυγό της. Ακολούθησε το μεγαλύτερο plot twist: Το 2000 το ζευγάρι μετακόμισε μόνιμα στη Σκιάθο, όπου έγιναν επίτιμοι πολίτες και ξεκίνησαν την «τρίτη πράξη» της ζωής τους, σύμφωνα με τον τίτλο του ντοκιμαντέρ.
Ο Σάκης Λάλας ανακάλυψε την Anthea Sylbert ενώ βρισκόταν με τη σύζυγό του -Ιταλίδα σεναριογράφο και συνεργάτιδά του σε όλα σχεδόν τα πρότζεκτ- Valentina De Giorgi στα γυρίσματα μιας σειράς ντοκιμαντέρ («Meet the Hollywood Costume Designers») «που παρουσιάζει πορτρέτα μερικών από τους σημαντικότερους ενδυματολόγους του Χόλιγουντ. Σχεδόν όλοι όσοι συναντούσαμε μάς μιλούσαν για μια θρυλική μορφή του χώρου, την Anthea».
Αλλά όταν αποφάσισαν να την αναζητήσουν, «κανένας δεν μπορούσε να μας πει με βεβαιότητα πού ζούσε. Ξεκίνησα λοιπόν μια μακρά έρευνα. Ένιωθα λίγο σαν τον J. J. Jake Gittes, τον εμβληματικό ιδιωτικό ντετέκτιβ που υποδύθηκε ο Jack Nickolson στο “Chinatown”. Την αναζήτησα σε ολόκληρες τις Ηνωμένες Πολιτείες και τελικά τη βρήκα πολύ πιο κοντά από όσο φανταζόμουν: στη Σκιάθο. Από την πρώτη μας συνάντηση κατάλαβα ότι είχα απέναντί μου μια ξεχωριστή προσωπικότητα. Ήταν μια μικρόσωμη γυναίκα, αλλά ταυτόχρονα ένας πραγματικός γίγαντας. Όπως θα έλεγε αργότερα ο θετός γιος της, ένα “next-level ανθρώπινο ον”».
«Από την πρώτη μας συνάντηση κατάλαβα ότι είχα απέναντί μου μια ξεχωριστή προσωπικότητα. Ήταν μια μικρόσωμη γυναίκα, αλλά ταυτόχρονα ένας πραγματικός γίγαντας. Όπως θα έλεγε αργότερα ο θετός γιος της, ένα “next-level ανθρώπινο ον”», Σάκης Λάλας
Με την κάμερά τους, ακολούθησαν τα ίχνη της στους τόπους «που σημάδεψαν τη ζωή και την πορεία της. Γι’ αυτό και το ντοκιμαντέρ ξεκινά από το Λος Άντζελες και ολοκληρώνεται στη Σκιάθο, δημιουργώντας έναν διάλογο ανάμεσα στους δύο κόσμους». Και η ίδια έγινε, κατά κάποιον τρόπο, γέφυρα μεταξύ τους. «Ήταν εκείνη που σύστησε στην Goldie Hawn, τον Kurt Russell και την οικογένειά τους τη Σκιάθο, ένα μέρος που κι αυτοί αγάπησαν ιδιαίτερα. Μέχρι σήμερα επισκέπτονται το νησί σχεδόν κάθε καλοκαίρι και μοιράζονται συχνά στιγμές στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης».
Στην άλλη άκρη του Ατλαντικού, το συνεργείο του ντοκιμαντέρ υποδέχτηκαν η Goldie Hawn, η οποία «είχαμε την ιδιαίτερη τιμή να μας ανοίξει τις πόρτες του σπιτιού της στο Pacific Palisades, πριν από τις πυρκαγιές, και να μοιραστεί μαζί μας προσωπικές αναμνήσεις από τη φιλία και συνεργασία τους», και η Deborah Nadoolman Landis, «μια από τις σημαντικότερες μορφές στην ενδυματολογία και σύζυγος του θρυλικού σκηνοθέτη John Landis. Μας υποδέχτηκε στο γραφείο της στο UCLA, όπου διδάσκει σήμερα».
Δυστυχώς, η Anthea δεν πρόλαβε να δει το ντοκιμαντέρ ολοκληρωμένο. Πέθανε το 2024. «Ωστόσο, νιώθω βαθιά ευγνωμοσύνη που ήμασταν οι πρώτοι -και τελικά οι τελευταίοι- που είχαμε την ευκαιρία να καταγράψουμε τη συναρπαστική ιστορία της ζωής της με τα δικά της λόγια.
»Αν υπάρχει ένα μάθημα ζωής που θα κρατήσω από εκείνη, είναι η αφοσίωσή της στην ακεραιότητα. Δεν μπορούσε να κάνει συμβιβασμούς όταν αυτοί συγκρούονταν με τις αξίες και τις πεποιθήσεις της, ακόμα κι αν αυτό σήμαινε ότι θα έχανε επαγγελματικές ευκαιρίες ή σημαντικές συνεργασίες. Αυτή η στάση συχνά τής κόστιζε βραχυπρόθεσμα, μακροπρόθεσμα όμως τής χάρισε τον σεβασμό, την αξιοπιστία και τις ευκαιρίες που καθόρισαν την πορεία της».
«Ήταν εκείνη που σύστησε στην Goldie Hawn, τον Kurt Russell και την οικογένειά τους τη Σκιάθο, ένα μέρος που κι αυτοί αγάπησαν ιδιαίτερα. Μέχρι σήμερα επισκέπτονται το νησί σχεδόν κάθε καλοκαίρι και μοιράζονται συχνά στιγμές στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης», Σάκης Λάλας
Ποια ήταν η μεγαλύτερη καλλιτεχνική καινοτομία της;
«Ήταν βαθιά προσηλωμένη στον ρεαλισμό. Αντιμετώπιζε τα κοστούμια όχι απλώς ως ένα αισθητικό στοιχείο, αλλά ως ένα εργαλείο που βοηθούσε τον ηθοποιό να χτίσει τον χαρακτήρα του από μέσα προς τα έξω. Συχνά τα εμπλούτιζε με λεπτομέρειες που το κοινό δεν μπορούσε να δει στην οθόνη, οι οποίες όμως συνέβαλαν καθοριστικά στο να κατοικήσει ο ηθοποιός τον ρόλο. Για παράδειγμα, αν εκείνος υποδυόταν έναν εύπορο επιχειρηματία, αντί για την τυπική ετικέτα στο πουκάμισο φρόντιζε τα αρχικά του να είναι κεντημένα στο εσωτερικό του γιακά, όπως και στην πραγματική ζωή. Αντίστοιχα, όταν ο χαρακτήρας ήταν υπάλληλος γραφείου, γέμιζε τις εσωτερικές τσέπες του σακακιού με συνδετήρες ή άλλα μικροαντικείμενα της καθημερινότητάς του».
*Και η (σχεδόν κινηματογραφική) ιστορία της The Dark Candy, του Σάκη και της Valentina
«Γεννήθηκα και μεγάλωσα στην Ελλάδα, αλλά τα τελευταία είκοσι χρόνια ζω κυρίως στο Μιλάνο, όπου εργάστηκα ως φωτογράφος για σημαντικά περιοδικά μόδας, όπως το αμερικανικό WWD» λέει ο Σάκης Λάλας. «Η Valentina ασχολήθηκε επί πολλά χρόνια με τη δημοσιογραφία μόδας, γράφοντας για αντίστοιχα ιταλικά έντυπα. Σε αυτό το δημιουργικό υπόβαθρο προσθέσαμε τη μεγάλη μου αγάπη για τον κινηματογράφο, που ξεκινά από τα παιδικά μου χρόνια και ιδιαίτερα από το κλασικό χολιγουντιανό σινεμά». Έτσι γεννήθηκε η The Dark Candy, που συνδυάζει ενδυματολογία και κινηματογράφο αν και «δεν περιοριζόμαστε σε μία θεματολογία: μας ενδιαφέρει κάθε ιστορία που αξίζει να ειπωθεί».
Πώς προέκυψε το όνομα; «Ανάμεσα στο σοβαρό και το αστείο, σε μια συζήτηση με φίλους. Και εγώ και η Valentina ντυνόμαστε σχεδόν αποκλειστικά στα μαύρα, έχουμε ιδιαίτερη αδυναμία στο συγκεκριμένο χρώμα, και κάποιοι φίλοι μάς χαρακτήριζαν χαριτολογώντας λίγο “dark”. Το “candy” προστέθηκε ακριβώς για να ισορροπήσει αυτή την εικόνα, σαν μια υπενθύμιση ότι δεν παίρνουμε και τόσο στα σοβαρά στον εαυτό μας, ότι πάντα υπάρχει και η πιο παιχνιδιάρικη πλευρά μας».
Αυτή την περίοδο δουλεύουν ένα νέο ντοκιμαντέρ, «το οποίο βρίσκεται ακόμα στο στάδιο της συγγραφής και της αναζήτησης συμπαραγωγών. Ο προσωρινός τίτλος του είναι στα ιταλικά “Vestire il Cinema” [«Ντύνοντας τον Κινηματογράφο»]. Θέλουμε να αφηγηθούμε ιστορίες σημαντικών Ιταλών ενδυματολόγων και να εξερευνήσουμε τη συμβολή τους στον παγκόσμιο κινηματογράφο: από την εποχή του “Hollywood στον Τίβερη” και τη χρυσή εποχή της Dolce Vita, μέχρι τις μεγάλες διεθνείς και ιταλοαμερικανικές παραγωγές του σήμερα».
Δείτε το τρέιλερ του ντοκιμαντέρ:
Info
Το ντοκιμαντέρ «Anthea Sylbert: My Life in 3 Acts» στην Ελλάδα και στην Κύπρο θα προβληθεί το Σάββατο 13 Ιουνίου στις 21.00 αποκλειστικά από την Cosmote TV. Στη συνέχεια, θα παραμείνει διαθέσιμο στην πλατφόρμα του Cosmote TV History SVOD.
