Η παλαιοανθρωπολόγος Κατερίνα Χαρβάτη τιμάται με το Παγκόσμιο Βραβείο Επιστημών «Άλμπερτ Αϊνστάιν» 2026 για την πρωτοποριακή της έρευνα σχετικά με την εμφάνιση των ανατομικά σύγχρονων ανθρώπων. Τα ευρήματά της συμβάλλουν στην αποσαφήνιση των μεταναστευτικών διαδρομών των πρώιμων εκπροσώπων του Homo sapiens, στην τοποθέτησή τους σε εξελικτικό πλαίσιο και στη διάκρισή τους από τους Νεάντερταλ.
Η Κατερίνα Χαρβάτη μελετά την προσαρμοστικότητα και τη συμπεριφορά των προγόνων μας, καθώς και εκείνη συγγενών, πλέον εξαφανισμένων ανθρώπινων μορφών που εξελίχθηκαν τα τελευταία εκατομμύρια χρόνια. Ερευνά πώς οι περιβαλλοντικές συνθήκες, η συμπεριφορά και η ιστορία των πληθυσμών διαμόρφωσαν τη φυσική τους εμφάνιση. Για τον σκοπό αυτό, χρησιμοποιεί νέες τεχνικές, όπως η εικονική ανθρωπολογία και η γεωμετρική μορφομετρία, οι οποίες επιτρέπουν ποσοτικές συγκρίσεις και εικονικές ανακατασκευές με βάση απολιθωμένα θραύσματα.
Χρησιμοποιώντας το απολίθωμα «Απήδημα 1», που ανακαλύφθηκε στην Ελλάδα το 1978, η Χαρβάτη κατάφερε να αποδείξει ότι ο Homo sapiens εξερεύνησε την ευρωπαϊκή ήπειρο 150.000 χρόνια νωρίτερα από ό,τι είχε υποτεθεί προηγουμένως- η ηλικία των οστών εκτιμάται στα 210.000 χρόνια. Η ομάδα της ανακάλυψε επίσης στην Ελλάδα τα παλαιότερα μέχρι σήμερα γνωστά ξύλινα εργαλεία, τα οποία χρησιμοποιήθηκαν από τον άνθρωπο πριν από περίπου 430.000 χρόνια. Η παρουσία τους στην περιοχή μπορεί μάλιστα να χρονολογείται έως και 700.000 χρόνια πριν, όπως υποδηλώνουν αναλύσεις αρχαιολογικών χώρων.
Αυτά τα ευρήματα εγείρουν νέα ερωτήματα σχετικά με τη διασπορά του ανθρώπου κατά τη διάρκεια της αφιλόξενης φάσης του Πλειστόκαινου: Ποιες διαδρομές ακολούθησε ο Homo sapiens κατά την έξοδο του από την Αφρική; Ποιες περιοχές της Ευρασίας χρησίμευσαν ως καταφύγια; Πού συνάντησαν οι ανατομικά σύγχρονοι άνθρωποι τους Νεάντερταλ, οι οποίοι δεν ήταν καθόλου αφελείς — και τι συνέβη τότε;
Η Κατερίνα Χαρβάτη είναι καθηγήτρια Παλαιοανθρωπολογίας στο Πανεπιστήμιο του Τύμπινγκεν από το 2009 και, από το 2023, επίσης διευθύντρια του Κέντρου Ανθρώπινης Εξέλιξης και Παλαιοπεριβάλλοντος Senckenberg στο Τύμπινγκεν. Το 2021, της απονεμήθηκε το Βραβείο Γκότφριντ Βίλχελμ Λάιμπνιτς του Γερμανικού Ιδρύματος Έρευνας (DFG).
Το Παγκόσμιο Βραβείο Επιστημών «Άλμπερτ Αϊνστάιν» απονέμεται κάθε χρόνο από το 1984 από το Παγκόσμιο Πολιτιστικό Συμβούλιο, που ιδρύθηκε στο Μεξικό, σε έναν επιστήμονα των φυσικών επιστημών ή της μηχανικής. Η τελετή απονομής του βραβείου στην Κατερίνα Χαρβάτη θα πραγματοποιηθεί στις 2 Νοεμβρίου 2026 στο Εθνικό Πανεπιστήμιο της Κόρδοβα στην Αργεντινή.
