Στο Σαντιάγο, πρωτεύουσα του βασιλείου της Χιλής, τη στιγμή ακριβώς του μεγάλου σεισμού του έτους 1647, στον οποίο πολλές χιλιάδες άνθρωποι έχασαν τη ζωή τους, ένας νεαρός Ισπανός με τ’ όνομα Χερώνυμο Ρουγκέρα, κατηγορούμενος για κάποιο έγκλημα, στεκόταν μπροστά σ’ ένα στύλο της φυλακής όπου τον είχαν κλείσει και ήθελε να κρεμαστεί.
Με αυτή την αφετηρία, το διήγημα του Χάινριχ φον Κλάιστ «Ο σεισμός στη Χιλή» σε μετάφραση του Θοδωρή Δασκαρόλη, ο Δημήτρης Σταυρόπουλος σκηνοθετεί την ομώνυμη παράσταση του ΔΗΠΕΘΕ Καβάλας που, αφού παρουσιάστηκε στο 69ο Φεστιβάλ Φιλίππων, έρχεται στην Εναλλακτική Σκηνή της Εθνικής Λυρικής Σκηνής (στις 18, 19 και 20 Σεπτεμβρίου), στο πλαίσιο της συνεργασίας της ΕΛΣ με το Δημοτικό Περιφερειακό Θέατρο Καβάλας που συνεχίζεται για δεύτερη χρονιά.
Την ώρα ενός καταποντισμού, η φύση τα τοποθετεί όλα στο πραγματικό τους μέγεθος. Όταν όλα τα κατασκευάσματα του ανθρώπου καταρρέουν, αυτό που τον κρατάει κοντά στον πολιτισμό του είναι κάτι άυλο. Ίσως είναι η πίστη, στον θεό ή στους άλλους. Η ελπίδα ότι όλα μπορούν να ξαναγίνουν από την αρχή. Η βεβαιότητα μιας αγκαλιάς, που μοιάζει το μόνο στέρεο. Για τους μηχανισμούς επιβίωσης της ηρωίδας που υποδύεται στην παράσταση μάς μιλάει η Εριέττα Μανούρη, μια από τους ηθοποιούς νεότερης γενιάς που μετά την αποφοίτησή της από τη Δραματική Σχολή του Εθνικού Θεάτρου καταφέρνει να ισορροπήσει ανάμεσα στο θεατρικό σανίδι («Μήδεια», «Ηλέκτρα») και τα τηλεοπτικά στούντιο («Άγριες Μέλισσες», «Σασμός») ενώ αξιοποιεί κάθε ευκαιρία να μιλήσει για τα έμφυλα κλισέ που επιμένουν στον χώρο της υποκριτικής και σε κάθε χώρο.
«Στην παράσταση υποδύομαι κατά κύριο λόγο τη Γιοζέφα, μια νεαρή γυναίκα που ο έρωτας την οδήγησε στην πορεία προς το θάνατο της, αλλά η αφηγηματική φύση του έργου μάς οδηγεί και τους τέσσερις ηθοποιούς να περνάμε από διαφορετικούς ρόλους», λέει στη νέα συνέντευξή της στο Marie Claire. «Για τη Γιοζέφα, ο βασικός της μηχανισμός επιβίωσης είναι η ανάγκη της να κρατηθεί από τη ζωή, από την αγάπη και από την ελπίδα μιας άλλης ζωής, αυτής του παιδιού της, ακόμη κι όταν όλα γύρω της καταρρέουν. Μέσα από την εναλλαγή των ρόλων βλέπεις πόσο διαφορετικά μπορεί να αντιδράσει ο κάθε άνθρωπος όταν ξαφνικά χάνει όλα όσα θεωρούσε δεδομένα. Άλλος θα προσπαθήσει να προστατεύσει, άλλος να αγαπήσει, άλλος να επιβληθεί, άλλος να βρει κάπου να ανήκει. Και ίσως εκεί βρίσκεται ένα από τα πιο ενδιαφέροντα στοιχεία του έργου: όταν όλα τα εξωτερικά στηρίγματα καταρρέουν, ο άνθρωπος αποκαλύπτεται. Ο σεισμός είναι ένας τρόπος να δούμε τι απομένει από τον καθένα μας όταν ο κόσμος που γνωρίζαμε παύει να υπάρχει».
«Μέσα από την εναλλαγή των ρόλων βλέπεις πόσο διαφορετικά μπορεί να αντιδράσει ο κάθε άνθρωπος όταν ξαφνικά χάνει όλα όσα θεωρούσε δεδομένα. Άλλος θα προσπαθήσει να προστατεύσει, άλλος να αγαπήσει, άλλος να επιβληθεί, άλλος να βρει κάπου να ανήκει».
Ποιο είναι το πιο κοντινό γεγονός στον «Σεισμό της Χιλής» που έχουμε ζήσει στην Ελλάδα, και χρονικά και από άποψη χαρακτηριστικών – όπου δηλαδή νιώσαμε σαν να γκρεμίστηκε ο κόσμος μας και να έπρεπε να τον ξαναχτίσουμε;
«Από πού να ξεκινήσω; Από τις πλημμύρες, τις φωτιές, τις γυναικοκτονίες, τις εθνικές τραγωδίες; Δυστυχώς, σε αυτή τη χώρα δεν χρειάζεται να ψάξουμε πολύ για να βρούμε στιγμές που μας έκαναν να νιώσουμε ότι γκρεμίστηκε ο κόσμος μας. Η πιο πρόσφατη και ακόμα νωπή πληγή είναι τα Τέμπη. Γιατί δεν ήταν μόνο μια ανείπωτη τραγωδία· ήταν μια στιγμή που για πολλούς από εμάς γκρέμισε την αίσθηση ότι ζούμε σε μια χώρα όπου η ανθρώπινη ζωή προστατεύεται όπως θα έπρεπε. Και μετά ήρθε το εξίσου σκληρό κομμάτι: να προσπαθήσουμε να ξαναχτίσουμε την εμπιστοσύνη μας, ενώ ακόμη ψάχνουμε ποιος πραγματικά είναι υπεύθυνος, ακόμη αναζητούμε την απόδοση δικαιοσύνης».
Ο «Σεισμός της Χιλής», και κάθε κατακλυσμιαίο γεγονός, μπορεί, τελικά, να μας διδάξει κάτι ουσιαστικά, να μας παρακινήσει να αλλάξουμε τρόπο σκέψης και ζωής;
«Θα έπρεπε να μας διδάσκει. Το ερώτημα είναι αν εμείς θέλουμε πραγματικά να μάθουμε. Γιατί κάθε φορά που συμβαίνει μια καταστροφή, συγκλονιζόμαστε, πενθούμε, θυμώνουμε, λέμε “ποτέ ξανά” και μετά, όταν περάσει ο θόρυβος, επιστρέφουμε στην ίδια κανονικότητα. Ο “Σεισμός στη Χιλή” μιλάει ακριβώς γι’ αυτό: τι κάνουμε όταν γκρεμίζεται ο κόσμος μας; Τον ξαναχτίζουμε όπως ήταν ή αποφασίζουμε να τον χτίσουμε αλλιώς; Νομίζω πως εκεί βρίσκεται και η πραγματική ευθύνη μας».
«Η πιο πρόσφατη και ακόμα νωπή πληγή είναι τα Τέμπη. Γιατί δεν ήταν μόνο μια ανείπωτη τραγωδία· ήταν μια στιγμή που για πολλούς από εμάς γκρέμισε την αίσθηση ότι ζούμε σε μια χώρα όπου η ανθρώπινη ζωή προστατεύεται όπως θα έπρεπε».
Ποιες είναι οι προκλήσεις της μετάβασης της παράστασης από το Φεστιβάλ Φιλίππων στην ΕΛΣ;
«Χαίρομαι πολύ που πρώτα πήγαμε εκτός Αθήνας, γιατί είναι σημαντικό οι παραστάσεις να φτάνουν και σε ανθρώπους που δεν έχουν καθημερινά την ίδια πρόσβαση στο θέατρο που έχουμε εμείς εδώ. Τώρα στην ΕΛΣ αλλάζει ο χώρος, αλλάζει και το κοινό, οπότε έχει ενδιαφέρον να δούμε πώς θα συναντηθεί η ίδια παράσταση με αυτή τη διαφορετική συνθήκη. Η παράσταση είναι ζωντανός οργανισμός, οπότε στην ουσία πέρα από τις τεχνικές παραμέτρους, που φυσικά αλλάζουν, σημασία έχει το να επικοινωνήσουμε την ιστορία μας με το κοινό με την ίδια ζέση που συνέβη και στην Καβάλα».
Με αφορμή μια παλαιότερη, τηλεοπτική συνέντευξή σας όπου σχολιάζατε το γεγονός ότι έχετε υποδυθεί κάποιους χαρακτήρες «κακών»: Το κοινό έχει την τάση να αποδίδει στον ηθοποιό τα χαρακτηριστικά του ρόλου που υποδύεται – ειδικά αν πρόκειται για τον ρόλο ενός «κακού»; Σας έχουν αντιμετωπίσει ποτέ με προκατάληψη επειδή υποδυθήκατε μια αντιπαθή γυναίκα;
«Νομίζω ότι συμβαίνει καμιά φορά, ειδικά όταν ένας ρόλος είναι πολύ έντονος ή αντιπαθής, αλλά προσωπικά έχω σταθεί πολύ τυχερή. Ακόμα και όταν έχω αναλάβει τέτοιους ρόλους, τα αρνητικά σχόλια που έχω δεχτεί είναι κυρίως στο πλαίσιο του αστείου και της αγάπης που έχει ο κόσμος για τους χαρακτήρες. Και, για να πω την αλήθεια, χαίρομαι όταν κάποιος με αντιπαθεί για έναν ρόλο, γιατί σημαίνει ότι κάπως κατάφερα να τον κάνω να τον πιστέψει».
Πρόσφατα είχατε παίξει και στη «Linda» της Πενέλοπε Σκίνερ (το χρονικό της πτώσης μιας γυναίκας μέσης ηλικίας). Θεωρείτε ότι έχουμε κάνει κάποια πρόοδο στο θέμα του ageism που υφίστανται ειδικά οι γυναίκες και ακόμα περισσότερο στον λεγόμενο κόσμο του θεάματος;
«Δεν είμαι σίγουρη ότι έχουμε κάνει τόση πρόοδο όση θέλουμε να πιστεύουμε. Νομίζω ότι έχουμε γίνει πολύ καλύτεροι στο να μιλάμε για το ageism, αλλά όχι απαραίτητα στο να το αλλάζουμε. Ειδικά στον χώρο του θεάματος, μια γυναίκα μεγαλώνοντας πρέπει συχνά να αποδείξει ξανά ότι αξίζει να βρίσκεται εκεί, ενώ για έναν άντρα η ηλικία μπορεί να λειτουργεί ακριβώς αντίστροφα, να του προσθέτει κύρος και γοητεία. Και αυτό με ενοχλεί, γιατί η ηλικία μιας γυναίκας δεν θα έπρεπε να περιορίζει τη φαντασία των άλλων για το τι μπορεί να παίξει, πώς μπορεί να είναι ή πόσο ενδιαφέρουσα μπορεί να γίνει. Δεν θέλω να φτάσουμε στο σημείο να θεωρούμε πρόοδο το ότι απλώς επιτρέπουμε στις γυναίκες να μεγαλώνουν μπροστά μας».
«Δεν θέλω να φτάσουμε στο σημείο να θεωρούμε πρόοδο το ότι απλώς επιτρέπουμε στις γυναίκες να μεγαλώνουν μπροστά μας».
Ποια έμφυλα στερεότυπα θα θέλατε να δούμε σιγά σιγά να μένουν πίσω στο παρελθόν – με τα οποία έχετε έρθει σε επαφή, για παράδειγμα, μέσα από τις προτάσεις που σας έχουν γίνει για ρόλους, τις συνεντεύξεις σας στα media, ίσως ακόμα και την καθημερινή ζωή σας;
«Θα ήθελα να αφήσουμε πίσω την ιδέα ότι μια γυναίκα πρέπει να είναι όμορφη, ευχάριστη, γλυκιά και να δείχνει πάντα νεότερη απ’ την ηλικία της. Θα ήθελα επίσης να πάψουμε να θεωρούμε φυσιολογικό ότι ένας άντρας, μόνο και μόνο επειδή είναι άντρας, μπορεί να αμείβεται καλύτερα στον ίδιο χώρο.
»Ακόμα και στις συνεντεύξεις βλέπεις αυτή τη διαφορά. Μια γυναίκα πολύ πιο εύκολα θα ερωτηθεί για τον γάμο, τα παιδιά, την προσωπική της ζωή, πράγματα που συχνά δεν θεωρούνται εξίσου σημαντικά όταν απέναντί σου έχεις έναν άντρα. Επίσης βλέπουμε πολύ συχνά, ειδικά στις δραματικές σειρές, τις γυναίκες να παρουσιάζονται ως αδίστακτες, να κάνουν τα πάντα για έναν άντρα ή για τα χρήματα. Νομίζω ότι έχουμε ανάγκη από πιο σύνθετες γυναικείες ηρωίδες, που δεν χρειάζεται ούτε να είναι “καλές” για να τις αγαπήσουμε ούτε “κακές” για να έχουν δύναμη».
Δεδομένου ότι έχετε ασχοληθεί με τον αθλητισμό σε αγωνιστικό επίπεδο, ποια είναι τα κοινά του με την υποκριτική; Ο αθλητισμός σάς βοήθησε, με κάποιον τρόπο, να εξελιχθείτε ως ηθοποιός;
«Μέσα από το βόλεϊ έμαθα κυρίως τι σημαίνει να λειτουργείς μέσα σε μια ομάδα. Μπορεί ο καθένας να έχει τον δικό του ρόλο και τη δική του στιγμή, αλλά το αποτέλεσμα εξαρτάται από το πώς θα συνδεθείς με τους ανθρώπους γύρω σου. Και αυτό είναι κάτι που συναντάω καθημερινά και στο θέατρο. Πρέπει να ακούς τον άλλον, να αντιδράς σε αυτό που σου δίνει και να χτίζεις μαζί του, γιατί η σκηνή δεν λειτουργεί ποτέ μόνο από έναν άνθρωπο. Φυσικά βασικός συνδετικός κρίκος του αθλητισμού και της υποκριτικής είναι η διαχείριση της πίεσης και της αποτυχίας ή της επιτυχίας. Μια ήττα σ’ έναν αγώνα μπορεί να είναι μια απόρριψη σ’ ένα κάστινγκ. Κοιτάς πάντα τον επόμενο αγώνα!».
Έχετε μιλήσει για μια συνεργασία σας η οποία ήταν κακοποιητική αλλά με έμμεσο τρόπο, συνοδευόταν από «χαμόγελα». Ποια είναι η μεγαλύτερη δυσκολία όταν έρχεσαι αντιμέτωπος με μια κακοποιητική συμπεριφορά η οποία όμως δεν είναι απόλυτα ξεκάθαρη;
«Δεν θα ήθελα να μείνω τόσο στο συγκεκριμένο περιστατικό, όσο σε αυτό που μου άφησε ως εμπειρία. Με έκανε πολύ πιο σίγουρη στο να αναγνωρίζω μια συμπεριφορά που δεν μου κάνει καλό και να την αντιμετωπίζω από την αρχή, πριν προλάβει να με βλάψει. Η κακοποίηση, οποιασδήποτε μορφής, σε καμία περίπτωση δεν πρέπει να κανονικοποιείται ή να δικαιολογείται. Γι’ αυτό πλέον, όταν επιλέγω μια δουλειά, έχει για μένα τεράστια σημασία και το ποιοι είναι οι άνθρωποι που την απαρτίζουν».
«Πλέον, όταν επιλέγω μια δουλειά, έχει για μένα τεράστια σημασία και το ποιοι είναι οι άνθρωποι που την απαρτίζουν».
Ποια είναι τα σχέδιά σας μετά τον «Σεισμό στη Χιλή»;
«Για πρώτη φορά αποφάσισα να πάρω λίγο χρόνο για τον εαυτό μου. Να κάνω κάποια ταξίδια. Ως βαθιά εργασιομανής άνθρωπος πιστεύω ότι θα είναι τρομαχτική εμπειρία αλλά σίγουρα απαραίτητη. Το Δεκέμβρη ξεκινάω πρόβες για το έργο “Ψευδαισθήσεις” του Ιβάν Βιριπάγιεφ σε σκηνοθεσία Χρήστου Σουγάρη και ανυπομονώ!».
Info
Εναλλακτική Σκηνή της Εθνικής Λυρικής Σκηνής, 18,19,20 Σεπτεμβρίου. Ώρα έναρξης: 19.00 (18/9), 21.15 (19/9), 15.30 (20/9). Προπώληση εισιτηρίων: www.ticketservices.gr
«Ο σεισμός στη Χιλή» του Χάινριχ Φον Κλάιστ. ΔΗΠΕΘΕ Καβάλας. Μετάφραση: Θοδωρής Δασκαρόλης. Σκηνοθεσία: Δημήτρης Σταυρόπουλος. Σκηνογραφία – Σχεδιασμός Φωτισμού: Βασίλης Αποστολάτος. Μουσική – Ηχητικός Σχεδιασμός: Δήμος Βρύζας. Ενδυματολογία: Αλεξάνδρα – Αναστασία Φτούλη. Κινησιολογία – Βοηθός Σκηνοθέτη: Λούκια Κονιδάρη. Φωτογραφίες: Μαίρη Λεονάρδου. Εκτέλεση παραγωγής: Light in the box Ο.Ε. Παίζουν: Μαργαρίτα Αλεξιάδη, Αναστάσης Γεωργούλας, Εριέττα Μανούρη, Γιώργος Φασουλάς
