Το πρώτο της ολοκληρωμένο θεατρικό έργο, οι «Αριστερόχειρες» (2020), ήταν εμπνευσμένο από τον Ελληνικό Εμφύλιο. Η «Κακούργα Πεθερά» (2023), από το λεγόμενο Έγκλημα της Χαροκόπου, που είχε συνταράξει την Ελλάδα στις αρχές του 20ου αιώνα. Φέτος δύο ακόμα έργα της επιστρέφουν, στο Σύγχρονο Θέατρο: τα «αθανασία» (13/10), για δεύτερη σεζόν, εμπνευσμένο από την «Αγία» Αθανασία του Αιγάλεω, και «Σπυριδούλες» (10/12), για τέταρτη σεζόν μετά την παραγωγή του από το Φεστιβάλ Αθηνών Επιδαύρου 2023, εμπνευσμένο από τη Σπυριδούλα Ράπτη, την ψυχοκόρη της δεκαετίας του ‘50 που είχε πέσει θύμα βασανισμού από τους εργοδότες της.
Η Νεφέλη Μαϊστράλη, απόφοιτος της Δραματικής Σχολής του Ωδείου Αθηνών, ηθοποιός από το 2011, που έχει συνεργαστεί, μεταξύ πολλών άλλων, με τους Στάθη Λιβαθινό, Οδυσσέα Παπασπηλιόπουλο, Γιώργο Τσουρή, Λυδία Κονιόρδου, τα τελευταία χρόνια μάς έχει συστηθεί και ως δραματουργός, σε παραστάσεις που έχουν αγαπηθεί από κοινό και κριτικούς και αναγνωριστεί με βραβεία όπως το Ελευθερία Σαπουντζή (2023), αλλά και η υποψηφιότητά της για το «Μελίνα Μερκούρη» του 2024.
Η Νεφέλη πιστεύει ότι «η ζωή λέει τις καλύτερες ιστορίες», σύμφωνα με τη νέα συνέντευξή της στο Marie Claire. Αυτό που την κινεί να τις κάνει θέατρο είναι «το βάθος και οι συγκινήσεις που προσφέρουν τα αληθινά πρόσωπα. Δεν μεταφέρω στη σκηνή αυτούσια τα γεγονότα», διευκρινίζει, «η ιστορική αλήθεια και η δημοσιογραφική έρευνα με αφορά μέχρι το σημείο όπου τα άτομα γίνονται σύμβολα και οι δράσεις τους, πράξεις με θεατρικό αποτύπωμα. Από ‘κει και πέρα, στόχος μου είναι να δημιουργήσω στο χαρτί ένα νέο σύμπαν, όπου τα πρόσωπα αυτά θα αποκτήσουν φωνή και μέγεθος. Πηγή έμπνευσης είναι η αληθινή ιστορία ενός ανθρώπου που υπερέβη εαυτόν και έκανε κάτι πρωτοφανές, κάτι που, αν δεν ξέραμε ότι είναι αληθινό, θα ήμασταν εκατό τοις εκατό σίγουρες ότι είναι μυθοπλασία».
«Πηγή έμπνευσης είναι η αληθινή ιστορία ενός ανθρώπου που υπερέβη εαυτόν και έκανε κάτι πρωτοφανές, κάτι που, αν δεν ξέραμε ότι είναι αληθινό, θα ήμασταν εκατό τοις εκατό σίγουρες ότι είναι μυθοπλασία».
Πού έγκειται, κατά τη γνώμη σας, η δύναμη πειθούς της «Αγίας» Αθανασίας του Αιγάλεω και κάθε φερόμενου ως «Μεσσία» ή «γκουρού», ακόμα και όταν δεν παρουσιάζει τον εαυτό του σαν εκπρόσωπο του Θεού, ας πούμε, αλλά σαν γνώστη της «κβαντικής ιατρικής» (για να το συνδέσουμε και με τα πρόσφατα γεγονότα); Γιατί έχουμε την τάση να πιστεύουμε σε παράλογα ή έστω αβάσιμα πράγματα, θέτοντας ακόμα και σε κίνδυνο τη ζωή μας;
«Έχουμε ανάγκη να πιστέψουμε σε κάτι έξω από εμάς, για να αντέξουμε τις δυσκολίες της ζωής, να μείνουμε όρθιες. Από πάντα, το άτομο δημιουργεί θεούς που του μοιάζουν και προστρέχει σ’ αυτούς για να παρακαλέσει, να ευχαριστήσει, να απαιτήσει, να εξομολογηθεί. Το πρόβλημα έγκειται στην εκμετάλλευση αυτού του συναισθήματος από εκείνους που το παίζουν θεοί».
Πώς μπορεί ένας δημιουργός να απευθυνθεί στους θρησκευόμενους θεατές ώστε να ακουστεί χωρίς να ενεργοποιήσει αυτομάτως τις άμυνές τους;
«Στην “αθανασία” δεν θίγουμε το θρησκευτικό αίσθημα των πιστών. Το έργο δεν κατακρίνει την πίστη ως ανάγκη ή κοινωνικό φαινόμενο, ίσα-ίσα τη σέβεται και τη διερευνά. Η κριτική αφορά τους οργανωμένους θρησκευτικούς μηχανισμούς που εκμεταλλεύονται αυτό το πανανθρώπινο αίσθημα με σκοπό το κέρδος».
Λίγο πριν να επιστρέψουν και οι «Σπυριδούλες» στη σκηνή, γιατί, θεωρείτε, το θέμα της ψυχοκόρης αποσιωπήθηκε σε τόσο μεγάλο βαθμό, μέχρι πολύ πρόσφατα, στην ελληνική ιστορία αλλα και τέχνη (με κάποιες εξαιρέσεις φυσικά, όπως στα έργα του Ξενόπουλου);
«Είναι ένα ευρέως διαδεδομένο κοινωνικό φαινόμενο που στις περισσότερες περιπτώσεις καταδεικνύει τη “βρώμικη” πλευρά της ελληνικής κοινωνίας. Αφορά την αποδοχή της παιδικής εργασίας από την πλειονότητα του κόσμου, που το βίωσε σαν αυτονόητο. Τόσο αυτονόητο δε, που δεν αναρωτήθηκε πόσο οδυνηρό μπορεί να είναι για ένα μικρό κορίτσι να περνά τη ζωή του σαν περιουσιακό στοιχείο ενός μεσοαστικού ή μεγαλοαστικού σπιτιού.
»Η περίπτωση της νεαρής Σπυριδούλας ήταν αυτή που τάραξε τα νερά και έκανε τον πολύ κόσμο να σκεφτεί εκείνα τα χιλιάδες κορίτσια στα σπίτια. Ενδεικτικές είναι οι παλιές ταινίες του ελληνικού κινηματογράφου, που παρουσιάζουν τις εσωτερικές οικιακές εργάτριες σαν αφελείς, περιχαρείς και πεταχτούλες. Αυτός ήταν ο τύπος της ψυχοκόρης που είχε περάσει στο συλλογικό ασυνείδητο, μέχρι που στάθηκε απέναντι η Σπυριδούλα».
«Το θέμα της ψυχοκόρης αφορά την αποδοχή της παιδικής εργασίας από την πλειονότητα του κόσμου, που το βίωσε σαν αυτονόητο. Τόσο αυτονόητο δε, που δεν αναρωτήθηκε πόσο οδυνηρό μπορεί να είναι για ένα μικρό κορίτσι να περνά τη ζωή του σαν περιουσιακό στοιχείο ενός μεσοαστικού ή μεγαλοαστικού σπιτιού».
Αν οι ψυχοκόρες ούτως ή άλλως εξέφραζαν μια κοινωνία μεγάλης ανισότητας από το παρελθόν, το φύλο τους από ποια άποψη έκανε ακόμα πιο δύσκολη, ενδεχομένως και τραγική, τη θέση τους;
«Η σύνδεση του φύλου με την οικιακή εργασία από μόνη της δημιουργεί προβλήματα. Στη περίπτωση αυτών των κοριτσιών, που ήταν αβοήθητες από όλες τις μεριές, η σεξουαλική κακοποίηση από τα αφεντικά ήταν συχνό φαινόμενο και μάλιστα χωρίς να θεωρείται εγκληματική ενέργεια. Ήταν κι αυτό στην κατηγορία του αυτονόητου».
Πόση απόσταση έχουμε διανύσει από τις ψυχοκόρες του τότε μέχρι τις -γυναίκες, κατά κανόνα- οικιακές βοηθούς του σήμερα; Ποια είναι τα κοινά τους, σύμφωνα με την έρευνά σας;
«Έχουν γίνει βήματα όσον αφορά στα όρια ηλικίας και εν γένει στις εργασιακές συνθήκες. Ωστόσο, το θέμα της οικιακής εργάτριας συνεχίζει να έχει σκοτεινά σημεία, ειδικά όσον αφορά γυναίκες μετανάστριες που δεν έχουν επιλογή. Πρόκειται για μια αρρύθμιστη και, τις περισσότερες φορές, ανασφάλιστη εργασία, που υπερβαίνει τους όποιους εργατικούς νόμους και προσαρμόζεται στις απαιτήσεις των εκάστοτε αφεντικών».
«Η σύνδεση του φύλου με την οικιακή εργασία από μόνη της δημιουργεί προβλήματα. Στη περίπτωση αυτών των κοριτσιών, που ήταν αβοήθητες από όλες τις μεριές, η σεξουαλική κακοποίηση από τα αφεντικά ήταν συχνό φαινόμενο και μάλιστα χωρίς να θεωρείται εγκληματική ενέργεια. Ήταν κι αυτό στην κατηγορία του αυτονόητου».
Η εμπειρία σας ως ηθοποιού πώς επηρέασε τη συγγραφή θεατρικών κειμένων; Σας έχει βοηθήσει, για παράδειγμα, να χτίζετε πιο ολοκληρωμένους χαρακτήρες στο χαρτί;
«Ξεκίνησα να γράφω ως ηθοποιός και έτσι πάει μέχρι σήμερα. Θαυμάζω και αγαπώ τους συναδέλφους. Το καλύτερό μου είναι να παίρνουν το κείμενο στα χέρια τους και να αισθάνονται ότι κάποιος τους έχει φροντίσει, γράφοντας γι’ αυτούς κάτι που θέλουν να παίξουν, που τους προκαλεί. Ευχής έργον είναι αυτό. Γράφω αυτά που θα ήθελα να παίξω. Τα βασικά δραματουργικά εργαλεία τα έχω αντλήσει από τη δουλειά μου ως ηθοποιός και την τριβή με τα θεατρικά κείμενα».
Θα μπορούσατε να μοιραστείτε κάτι από τα συναισθήματα που σας προκαλεί το να βλέπετε τους χάρτινους χαρακτήρες σας να ζωντανεύουν στη σκηνή από τους ηθοποιούς και τα υπόλοιπα μέλη μιας θεατρικής ομάδας;
«Όταν γράφεις, ακούς στο κεφάλι σου φωνές – ό,τι κι αν σημαίνει αυτό. Φαντάζεσαι κόσμους. Το ευτυχές είναι τα όσα γράφεις να βρίσκουν τον δρόμο τους και να είναι λειτουργικά για τον καλλιτέχνη από σκηνής. Να του δημιουργούν τις κατάλληλες συνθήκες και το πλαίσιο για να ανθίσει και να νιώσει εξίσου δημιουργικός. Η μεγάλη μου χαρά είναι όταν συνάδελφοι ηθοποιοί συνδέονται πυρηνικά με τα γραμμένα. Εκείνες οι στιγμές είναι μαγικές».
Από την ανταπόκριση του κόσμου στην «αθανασία» και στις «Σπυριδούλες» στα ανεβάσματα των προηγούμενων σεζόν, υπάρχει κάποια αντίδραση, κάποιο σχόλιο που σας αποτυπώθηκε πιο έντονα στη μνήμη – για παράδειγμα, από ανθρώπους που είχαν ζήσει από κοντά, με έναν τρόπο, τα αληθινά γεγονότα;
«Και στα δυο έργα έχουν έρθει θεατές που υπήρξαν κοντά στα αληθινά γεγονότα και οι εμπειρίες που μας μετέφεραν ήταν μοναδικές. Συγκεκριμένα, στην περίπτωση της “αθανασίας” μάς έχει πλησιάσει θεατής και μας έχει εκμυστηρευτεί ότι όλη του η οικογενειακή περιουσία κατασπαταλήθηκε στο ίδρυμα της Αθανασίας του Αιγάλεω από μέλος της οικογένειάς του. Τα παιδιά του, που είναι μικρά, δεν το ξέρουν. Οπότε η παράσταση ίσως είναι μια καλή αφορμή για να τα εισάγει στο θέμα. Νομίζω ότι ξανάρθε με τα παιδιά του. Κι αν όχι, ίσως έρθει φέτος».
«Στην περίπτωση της “αθανασίας” μάς έχει πλησιάσει θεατής και μας έχει εκμυστηρευτεί ότι όλη του η οικογενειακή περιουσία κατασπαταλήθηκε στο ίδρυμα της Αθανασίας του Αιγάλεω από μέλος της οικογένειάς του»
Ως νέα γυναίκα θεατρική συγγραφέας και ηθοποιός, έχετε έρθει αντιμέτωπη με διακρίσεις και έμφυλα στερεότυπα στη διάρκεια σας διαδρομής σας;
«Δεν θέλω να περιοριστώ στις ιδιότητες. Έχω έρθει αντιμέτωπη με έμφυλα στερεότυπα σε όλες τις εκφάνσεις της ζωής διότι η ριζωμένη πατριαρχία έχει πολλά ποδάρια και, δυστυχώς, υπάρχουν παντού. Προσπαθώ να αποκτώ τα εργαλεία, να τα αναγνωρίζω και να τα παλεύω, μέρα τη μέρα».
Info
«αθανασία», από 13/10 στο Σύγχρονο Θέατρο, Ευμολπιδών 45, τηλ. 210 3464380, www.sychronotheatro.gr. Κάθε Δευτέρα και Τρίτη στις 21:00. Προπώληση εισιτηρίων: www.ticketservices.gr
Κείμενο-Στίχοι: Νεφέλη Μαϊστράλη. Σκηνοθεσία: Θανάσης Ζερίτης. Παίζουν: Θανάσης Βλαβιανός, Ελισαίος Βλάχος, Ειρήνη Μπούνταλη, Γιώργος Νούσης, Τζίνη Παπαδοπούλου, Έλλη Τρίγγου
«Σπυριδούλες», από 10/12 στο Σύγχρονο Θέατρο, Τετάρτη 21.15, Πέμπτη 21.00, Σάββατο 21.15 και Κυριακή 21.00. Προπώληση εισιτηρίων: www.ticketservices.gr
Κείμενο-Στίχοι: Νεφέλη Μαϊστράλη. Σκηνοθεσία: Θανάσης Ζερίτης, Χάρης Κρεμμύδας. Παίζουν: Αργυρώ Θεοδωράκη, Κατερίνα Λάττα, Αριστέα Σταφυλαράκη, Ελένη Τσιμπρικίδου κ.ά.
