Οι καλοκαιρινές διακοπές των εφηβικών σου χρόνων μπορεί να ξεκινήσουν μια σχέση ζωής με έναν προορισμό ακόμα και αν δεν είναι ο τόπος καταγωγής σου. Αυτό συνέβη τουλάχιστον με τον Βασίλη Κ. Καραμητσάνη, ο οποίος επισκέφτηκε για πρώτη φορά τη Σύρο στην εφηβεία του, μαζί με τη μητέρα του και την κολλητή της, η οποία «είχε σπίτι στις εξοχές της». Συνέχισε να τη συνοδεύει στη Σύρο, για τα επόμενα δύο, τρία χρόνια, και μέχρι σήμερα έχει να λέει για εκείνα τα χρόνια που νοίκιαζε μηχανάκι και όργωνε το νησί.
Από τότε η Σύρος είναι για τον Βασίλη «η προσωπική μου εφηβική απελευθέρωση». Χρόνια αργότερα, με τη φίλη και συνάδελφό του (είναι και οι δύο δικηγόροι) Μαρία Ανεστοπούλου ένιωσαν ότι είχε έρθει η ώρα να κλείσει ο κύκλος του κινηματογραφικού φεστιβάλ Platforma Video, που είχαν συνδιοργανώσει από το 2003 έως το 2008 με pop up προβολές σε αθηναϊκές ταράτσες, και να ανοίξει ένας νέος, ενός φεστιβάλ animation. Όταν αποφάσισαν να το οργανώσουν στην περιφέρεια, και ως μια αφορμή απόδρασης από την Αθήνα όπου ζούσαν την επαγγελματική καθημερινότητά τους, επικράτησε στις υποψηφιότητες το νησί-εφηβικός έρωτάς του.
Εκείνη την εποχή, θυμάται ο Βασίλης -ενώ συζητάμε σε ένα καφέ στην Πλατεία Μιαούλη, απέναντι από το εμβληματικό Δημαρχείο της Ερμούπολης, αρχιτεκτονικό έργο του Ερνέστου Τσίλλερ-, δηλαδή το 2008, το ελληνικό animation ήταν στα σπάργανα. «Υπήρχαν καλοί δημιουργοί αλλά ήταν πολύ εσωστρεφείς». Το ευρύ κοινό, στο μεταξύ, το θεωρούσε «μίκι μάους για τα παιδιά». Με τη Μαρία όμως ήδη έβλεπαν ότι «υπήρχε μια έκρηξη παγκοσμίως. Δεν ήμασταν μάντεις, αλλά το animation ήταν πάνω στο άρμα της τεχνολογίας, που από τότε κάλπαζε».
Η διοργάνωση του πρώτου φεστιβάλ έμελλε να συνδεθεί και με έναν ακόμα τρόπο με την οικογενειακή ιστορία του, αυτή τη φορά χωρίς να το έχει επιλέξει ο ίδιος. «Δύο μήνες πριν να γίνει, πέθανε ξαφνικά ο πατέρας μου». Σκέφτηκαν να το αναβάλουν, αλλά «κάπως βρήκαμε τη δύναμη να συνεχίσουμε, γιατί ο πατέρας μου πίστευε σε αυτό. Ότι όταν κάποιος φεύγει, όλοι οι άλλοι πρέπει να συνεχίζουν». Το θεώρησε λοιπόν «την καλύτερη απόδοση τιμής στη μνήμη του». Ήταν σε δύσκολη ψυχολογική κατάσταση, αλλά εκ των υστέρων πιστεύει ότι το Animasyros «πήρε τη δύναμη ενός ανθρώπου που χάσαμε και θέλουμε να κρατήσουμε ζωντανό μέσα μας».
Μια τέτοια δύναμη μπορεί να γίνει ορμητική. Ο πρώτος τους κατάλογος, λέει χαρακτηριστικά, «ήταν σαν φυλλάδιο, 50 σελίδες». Σήμερα, στο 19ο Διεθνές Φεστιβάλ Κινουμένων Σχεδίων Animasyros, σχεδόν 50 σελίδες είναι μόνο το ωρολόγιο πρόγραμμά του. Ο κατάλογος αγγίζει τις 300 σελίδες.
Το 2026, στη 19η διοργάνωσή του, πολύ περισσότεροι πλέον κατανοούν ότι το animation δεν έχει ηλικία. Ότι εκτός από τις παιδικές και οικογενειακές ταινίες κινουμένων σχεδίων υπάρχουν και εκείνες για ενήλικες – κάποιες μάλιστα αξιολογούνται ως ακατάλληλες για ανηλίκους.
Το 2026 η διεθνής παραγωγή animation -όσο απίστευτα κοπιαστική κι αν είναι η δημιουργία έστω και μιας ολιγόλεπτης ταινίας, το συνειδητοποίησα σε ένα εργαστήριο του Animasyros όπου έλαβα μέρος- είναι απολαυστικά πλούσια. Το φετινό φεστιβάλ κάλυψε επτά ολόκληρες ημέρες, με το μεγαλύτερο και πλουσιότερο πρόγραμμα από ποτέ, με 280 ταινίες, την αφρόκρεμα του παγκόσμιου animation, κορυφαίους καλεσμένους από όλο τον κόσμο, επτά διαγωνιστικά τμήματα, έξι αφιερώματα (Ιρλανδία, Freedom 250 με κλασικές ταινίες της Disney, Royal College of Art, Λίβανος, Αρμενία, Νέες φωνές του γερμανικού animation) και πολλές ακόμα δράσεις, από συζητήσεις και εκθέσεις μέχρι πάρτι.
Το 2026 οι δημιουργοί του animation αγγίζουν όλο και πιο αιχμηρά θέματα, παρατηρεί ο Βασίλης. Όπως τη μοναξιά, «την άνιση κατανομή του πλούτου, τον ρατσισμό, την ξενοφοβία».
Επίσης το 2026 η συμμετοχή των γυναικών είναι πολύ μεγαλύτερη. Σε κάθε τομέα. «Βλέπεις γυναίκες σκηνοθέτριες, διευθύντριες παραγωγής, οπερατέρ», αναφέρει ενδεικτικά ο Βασίλης. Στην ομάδα διοργάνωσης του φεστιβάλ, η εκπροσώπησή τους αγγίζει πλέον το 70%, αρχής γενομένης από την καλλιτεχνική διεύθυνση της Μαρίας Ανεστοπούλου. «Αυτό το καμαρώνουμε, δεν ήταν πάντα έτσι» σχολιάζει ο Βασίλης. «Είχαμε βάλει στρατηγικό στόχο την ισορροπημένη συμμετοχή [των φύλων] μέχρι την 20η έκδοση, που είναι του χρόνου, και ήδη οι γυναίκες είναι περισσότερες από τους άντρες». Ο Βασίλης πιστεύει ότι επειδή «υπάρχει όλη αυτή η ιστορία καταπίεσης των γυναικών, για κάποια χρόνια πρέπει να γίνονται θετικά βήματα για την πρόσθετη συμμετοχή τους, ακόμα και αν φτάσουμε σε σημείο να ανατραπούν οι ισορροπίες σε βάρος των αντρών».
Ο Βασίλης Κ. Καραμητσάνης πιστεύει ότι επειδή «υπάρχει όλη αυτή η ιστορία καταπίεσης των γυναικών, για κάποια χρόνια πρέπει να γίνονται θετικά βήματα για την πρόσθετη συμμετοχή τους, ακόμα και αν φτάσουμε σε σημείο να ανατραπούν οι ισορροπίες σε βάρος των αντρών».
Γυναίκα ήταν και η σκηνοθέτρια που τιμήθηκε με το Grand Prize του Animasyros, το βραβείο του Διεθνούς Διαγωνιστικού: η ελληνικής καταγωγής Anna Mantzaris, με έδρα τη Σουηδία, για το animation της «Please», μια αστεία και τρυφερή ταινία μικρού μήκους για την επιτακτική ανάγκη μας να αγαπάμε και να αγαπιόμαστε. Στη συνέντευξη που είχε δώσει στο Marie Claire Greece πριν από το Animasyros, η Anna είχε πει ότι δεν έχει αντιμετωπίσει «ακραία» έμφυλα στερεότυπα στον χώρο, αφού «γενικά το animation είναι μια πολύ φιλική και ταπεινή βιομηχανία. Αλλά αισθάνομαι ότι, ειδικά στην αρχή της καριέρας μου, έχει χρειαστεί να “αποδείξω” τον εαυτό μου περισσότερο από άντρες σκηνοθέτες σε παρόμοια θέση. Πιστεύω ότι υπάρχει η τάση να εμπιστευόμαστε πιο αυθόρμητα τις ικανότητες των αντρών, ενώ οι γυναίκες χρειάζεται κάποιες φορές να κερδίσουμε αυτή την εμπιστοσύνη ή να αποδείξουμε ότι την αξίζουμε. Έχω συναντήσει ανθρώπους που αμφιβάλλουν για αυτό για το οποίο μιλάω ή για ό,τι κάνω. Αλλά η αλήθεια είναι ότι σε ποσοστό 95% έχω πολύ καλές εμπειρίες».
Τα έμφυλα ζητήματα απασχόλησαν και το Διαγωνιστικό Τμήμα Τηλεοπτικές & Κατά Παραγγελία Ταινίες, όπου προβλήθηκαν animation όπως το βίντεο κλιπ του Βίκτωρα Μελίστα για το τραγούδι «Ερμιόνη» των Someone Who Isn’t Me, που δημιουργήθηκε μετά τη συνέντευξη μιας επιζήσασας βιασμού ώστε να προβάλλει τη βία κατά των γυναικών όχι μόνο από τους δράστες αλλά και εντός των θεσμικών και κοινωνικών πλαισίων. Ή το «Φαιναρέτη – Περιγεννητική έμφυλη βία» των Γιάννη Ζουμάκη και Μάνου Γερογιάννη, για την έμφυλη βία που εμφανίζεται στη διάρκεια της εγκυμοσύνης ή της λοχείας.
Αλματώδης είναι η πρόοδος και στην εκπροσώπηση του ελληνικού animation, το οποίο, από τότε που ξεκίνησε το Animasyros, έχει εξελιχθεί από κάθε άποψη. Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι η ταινία που βραβεύτηκε στο Εθνικό Διαγωνιστικό, «The Dog» του Κωνσταντίνου Δέμη, που είχε συζητηθεί ήδη στο Φεστιβάλ Δράμας και τιμηθεί με το βραβείο sound design: μια αλληγορία για την αποκτήνωση του ανθρώπου κάτω από συνθήκες που τον απογυμνώνουν από κάθε ίχνος αξιοπρέπειας.
Η μύηση στο animation μέσα από το Animasyros αρχίζει από πολύ μικρή ηλικία. Το πρωί του Σαββάτου, της ημέρας της τελετής λήξης, παρακολουθούμε με τον 11χρονο γιο μου ένα διαδικτυακό εργαστήριο, στο πλαίσιο του φεστιβάλ, για την ασφαλή πλοήγηση στο διαδίκτυο, που εμπνέει ακόμα και τα πιο «ντροπαλά» παιδιά να σηκώσουν το χέρι τους για να συμμετέχουν. Αμέσως μετά, βυθιζόμαστε για δύο ώρες σε προβολές παιδικών animation, η μία καλύτερη από την άλλη, όπως ο «Συννεφοβοσκός» του Aidan McAteer, ένα κινηματογραφικό ποίημα που καταπιάνεται με θέματα όπως η κλιματική αλλαγή αλλά και η αυτοθυσία, και η «Αλεπού της Πόλης» του Mikael Lindskov Jacobsen, με ηρωίδα μια περίεργη αλεπού που με αφετηρία ένα παιδικό βιβλίο για τον πλανήτη Γη ξεκινάει ένα ταξίδι που ανοίγει το μυαλό της περισσότερο από όσο θα μπορούσε να φανταστεί.
Τις καθημερινές, το φεστιβάλ διοργανώνει σχολικές προβολές και εκπαιδευτικά προγράμματα που τους αγκαλιάζουν όλους, από παιδιά 4 ετών μέχρι τα μέλη του ΚΑΠΗ της Ερμούπολης. Στην τελετή λήξης παρακολουθούμε βίντεο που δημιουργήθηκαν με το Ειδικό Δημοτικό Σχολείο Σύρου Ερμούπολης. Στο τέλος ανεβαίνουν στη σκηνή όλοι οι μαθητές του που συμμετείχαν. Ένας από αυτούς, χαμογελώντας πλατιά, παρακινεί με χειρονομίες το κοινό να χειροκροτήσει με όλη του τη δύναμη. Και μόνο για αυτή τη στιγμή, σκέφτομαι, αξίζει να δώσεις την ψυχή σου για ένα φεστιβάλ.
Οι δράσεις του Animasyros απλώνονται σε ολόκληρη την Ερμούπολη, που φέτος γιορτάζει την επέτειο 200 χρόνων από την ονοματοδοσία της (1826). Μαζί τους γνωρίζουμε και την πανέμορφη πόλη των Κυκλάδων, που ισορροπεί πατώντας με το ένα πόδι δίπλα στη θάλασσα, στο αστικό παρελθόν της, και με το άλλο στην πανοραμικά χτισμένη Άνω Σύρα, στις λαϊκές καταβολές της.
Εξερευνούμε το Δημαρχείο με οδηγούς τους μικρούς ξεναγούς της Ερμούπολης. Αναζητούμε σε διάφορα σημεία της πόλης τις φωτογραφίες του Frederic Murarotto, σε μια έκθεση-ερωτική εξομολόγηση του Γάλλου φωτογράφου και κινηματογραφικού ρεπόρτερ προς τη Σύρο, που αρχίζει από τον τίτλο της («Je t’ aime Syros»).
Ζούμε την ατμόσφαιρα του Θεάτρου Απόλλων ηλικίας 162 ετών, με σχεδιασμό εμπνευσμένο και από τη Σκάλα του Μιλάνου, σε προβολές και στην τελετή λήξης και απονομής των βραβείων. Δοκιμάζουμε λουκούμια και κρασί από τοπικούς παραγωγούς.
Ταξιδεύουμε σε ολόκληρη την ιστορία της Ερμούπολης, από τη γέννησή της ως πόλης προσφύγων μετά την Επανάσταση του ‘21, παρακολουθώντας το ντοκιμαντέρ «Ερμούπολη», μια συμπαραγωγή του φεστιβάλ με τη MagentaTV, από τη σειρά Οι Τόποι του Ελληνισμού, στο πλαίσιο του αφιερώματος «200 χρόνια Ερμούπολη».
Δεν είναι τυχαία βέβαια η καθιέρωση του Animasyros ως θεσμού. Όχι μόνο κάλυψε ένα κενό στα κινηματογραφικά φεστιβάλ, διακρίνοντας τις προοπτικές εξέλιξης στο animation σε μια εποχή που για πολλούς στη χώρα μας ήταν ακόμα άγνωστη λέξη, αλλά και έχτισε γέφυρες με τον τόπο που το φιλοξενεί. Έγινε όχι απλώς η αφορμή αλλά ένας ακόμα λόγος να επισκεφτείς τη Σύρο – και να δώσεις στον εαυτό σου την υπόσχεση να επιστρέφεις ξανά και ξανά.
Δείτε το τρέιλερ του Animasyros 2026:
Info
