Η πανδημία και η καραντίνα τη βρήκαν στο Λονδίνο. Τότε, που «τόσο πολλά μεταφέρθηκαν στο διαδίκτυο», η Anna Mantzaris παρατήρησε ότι «γίναμε πιο εμμονικοί με την αυτοεικόνα μας, καθώς βλέπαμε όλη μέρα τον εαυτό μας στην οθόνη, σε zoom calls. Παράλληλα, απομακρυνθήκαμε από τους άλλους». Εκείνη την περίοδο άρχισε να αναπτύσσεται στο μυαλό της μια ιδέα που κυοφορούσε για πολύ καιρό: της νέας της ταινίας animation μικρού μήκους «Please».
«Ανέκαθεν με ενδιέφεραν τα συναισθήματα που όλοι μοιραζόμαστε αλλά προσπαθούμε να μη δείχνουμε. Όπως το ότι νιώθουμε να έχουμε ανάγκη τον άλλο ή θέλουμε απελπισμένα να μας συμπαθούν» προσθέτει η ελληνικής καταγωγής δημιουργός με έδρα τη Σουηδία. «Όλοι προσπαθούμε να φαινόμαστε άνετοι, αλλά κάποιες φορές έχουμε αυτά τα ευάλωτα συναισθήματα. Ήθελα οι χαρακτήρες της ταινίας να βγουν εκτός εαυτού: αν δεν τολμάμε να το κάνουμε εμείς, να το κάνουν εκείνοι για εμάς. Να προσπαθήσουν να βγουν από αυτή τη φούσκα, να απλώσουν το χέρι τους και να δείξουν τη λαχτάρα τους, αν και με έναν όχι τόσο τέλειο τρόπο».
«Ανέκαθεν με ενδιέφεραν τα συναισθήματα που όλοι μοιραζόμαστε αλλά προσπαθούμε να μη δείχνουμε. Όπως το ότι νιώθουμε να έχουμε ανάγκη τον άλλο ή θέλουμε απελπισμένα να μας συμπαθούν»
Οι χαρακτήρες του «Please», όπως και των προηγούμενων ταινιών της, κάπως αδέξιοι, παράταιροι στο σύνολο και, όχι απαραίτητα με τη θέλησή τους, αρκετά αστείοι, ζωντανεύουν μέσα από την ήδη αναγνωρίσιμη stop-motion αισθητική της Anna, με τις στρουμπουλές κούκλες, και εκφράζουν τη βαθιά ανάγκη να αγαπήσουν και να αγαπηθούν. Και ποιος δεν ταυτίζεται με αυτό; Πάντως οι θεατές του φεστιβάλ Animafest Zagreb, όπου η ταινία έκανε παγκόσμια πρεμιέρα, ταυτίστηκαν τόσο ώστε να της απονείμουν το Βραβείο Κοινού.
Αλλά αυτό το έργο έχει και άσσους στο μανίκι του: τον Stellan Skarsgård, που δίνει τη φωνή του σε έναν από τους ήρωες, τον «Winston». Η Anna ήρθε σε επαφή με τον πολυβραβευμένο -μεταξύ άλλων, με δύο Χρυσές Σφαίρες και υποψήφιο για Όσκαρ- Σουηδό ηθοποιό μέσω του παραγωγού της, που «του έστειλε το σενάριο. Του άρεσε πραγματικά και απάντησε θετικά».
Δεν είναι αυτή η πρώτη ονομαστή συνεργασία της: έχει συμμετάσχει και στη δημιουργία του «Isle of Dogs» του Wes Anderson. Κυρίως, έχει διαγράψει τη δική της πορεία, με σπουδές σε διακεκριμένα ιδρύματα όπως το λονδρέζικο Royal College of Art και με μια φιλμογραφία με δεκάδες βραβεία, όπως το Emmy που της απονεμήθηκε για το σποτ της για την Apple, «Fuzzy Feelings», ένα σχόλιο για τις άπειρες αποχρώσεις ακόμα και των ανθρώπων που εκ πρώτης όψης θυμίζουν τον Σκρουτζ του Κάρολου Ντίκενς. Και οι προσωπικές ταινίες και οι εμπορικές αναθέσεις της πραγματεύονται, με μαύρο χιούμορ, τρυφερότητα και έμπνευση, θέματα όπως η μοναξιά, το άγχος, ο λεγόμενος «φόρος μητρότητας» που πληρώνουν οι γυναίκες στην αγορά εργασίας (οι κυρώσεις που υφίστανται επειδή τόλμησαν να γίνουν μητέρες), η άγνοια που ακόμα επικρατεί για θέματα έμμηνου ρύσης.
Αυτές τις μέρες η Anna βάζει πλώρη για Σύρο, για το Διεθνές Φεστιβάλ Κινουμένων Σχεδίων Animasyros 2026 (21-27/09), όπου θα συμμετάσχει με το «Please» και, στο πλαίσιο ενός αφιερώματος, με την προηγούμενη ταινία της, «Enough» – επίσης πολυβραβευμένη, μιλάει για τις παρορμήσεις στις οποίες δεν τολμάμε να ενδώσουμε. Λίγο πριν, μίλησε στο Marie Claire για τις ελληνικές ρίζες της, τα όχι πάντα προφανή έμφυλα στερεότυπα και τη χαρά του να συνδυάζεις το storytelling με τη χειροτεχνία.
Ποια οικογενειακή ιστορία σου συνέδεσε την Ελλάδα με τη Σουηδία;
«Ο πατέρας μου είναι Έλληνας, ήρθε στη Σουηδία στη δεκαετία του ‘70. Δεν σκόπευε να μείνει για πάντα αλλά, όπως τα έφερε η ζωή, εδώ γνώρισε τη μαμά μου. Εγώ γεννήθηκα στη Σουηδία. Μεγαλώνοντας, πέρασα ολόκληρα καλοκαίρια στην Ελλάδα, με την ελληνική πλευρά της οικογένειάς μου. Ένιωθα ότι ανήκα και στις δύο κουλτούρες. Είμαι ιδιαίτερα ευγνώμων που τις έζησα από μέσα, γιατί έτσι αποκτάς δύο οπτικές, ανάμεσα στις οποίες μπορείς να ελίσσεσαι. Αυτό με βοήθησε ιδιαίτερα και στη δημιουργία ταινιών. Είχα την ευκαιρία να εξασκηθώ στο να παρατηρώ τα πράγματα “απέξω”, από κάποια απόσταση».
«Ο πατέρας μου είναι Έλληνας, ήρθε στη Σουηδία στη δεκαετία του ‘70. Δεν σκόπευε να μείνει για πάντα αλλά, όπως τα έφερε η ζωή, εδώ γνώρισε τη μαμά μου. Εγώ γεννήθηκα στη Σουηδία. Μεγαλώνοντας, περνούσα ολόκληρα καλοκαίρια στην Ελλάδα, με την ελληνική πλευρά της οικογένειάς μου. Ένιωθα ότι ανήκα και στις δύο κουλτούρες».
Ανέκαθεν ονειρευόσουν να ασχοληθείς με το animation;
«Πάντα αγαπούσα τις κατασκευές και τη ζωγραφική και ήθελα να τις κρατήσω, με έναν τρόπο, στη ζωή μου. Δεν σχεδίαζα όμως από μικρή να ασχοληθώ με το animation. Το ένα έφερε το άλλο. Μετά από σπουδές τέχνης, η ιδέα του animation άρχισε να με ιντριγκάρει ιδιαίτερα, καθώς συνδυάζει την τέχνη με τις χειροτεχνίες, το storytelling και την ομαδική εργασία».
Τι σε γοήτευσε συγκεκριμένα στο stop-motion; Και ποιες είναι οι πηγές έμπνευσής σου στον σχεδιασμό και στην κατασκευή της κούκλας;
«Αγαπώ πάρα πολύ την όλη διαδικασία. Να δουλεύω με τα χέρια, με διαφορετικά υλικά και με εκπληκτικούς επαγγελματίες: μακετίστες, διευθυντές φωτογραφίας, animators, μουσικούς κ.λπ. Μου δίνει ιδιαίτερη ικανοποίηση το να αφήνω τον υπολογιστή μου και να φτιάχνω υλικά πράγματα. Από την αρχή μέχρι το τέλος. Ακόμα και όταν η δουλειά είναι δύσκολη, είναι μια πραγματική χαρά και αισθάνομαι τυχερή που βιοπορίζομαι από αυτό. Με εμπνέουν πολλά: καταστάσεις της πραγματικής ζωής, ταινίες live action, φωτογραφίες, άλλα animation και μορφές τέχνης».
Μέσα από ταινίες που αποτελούν εμπορικές αναθέσεις αισθάνεσαι ελεύθερη να σχολιάσεις θέματα όπως τα ταμπού της έμμηνου ρύσης ή ο λεγόμενος «φόρος μητρότητας» στη δουλειά; Μπορεί μια διαφήμιση να γίνει μέσο καλλιτεχνικής έκφρασης;
«Σε μια ανάθεση, σημασία έχει το μήνυμα της ταινίας, όχι το δικό μου μήνυμα μιας δικής μου ατζέντας. Ωστόσο έχω σταθεί αρκετά τυχερή ώστε να δεχτώ προτάσεις για έργα που μου αρέσουν πραγματικά και που συμφωνώ με το μήνυμά τους. Με έναν τρόπο, με έχουν βρει πολλές ταινίες με σπουδαία μηνύματα. Νομίζω ότι αυτό έχει να κάνει, σε μεγάλο βαθμό, με το στυλ μου, που εστιάζει περισσότερο στον άνθρωπο, με σάρκα και οστά, με ευαλωτότητα. Πιστεύω γενικά ότι το animation είναι ένα πολύ καλό εργαλείο για κοινωνικά μηνύματα και για να μιλήσουμε για θέματα που αποτελούν ταμπού ή είναι περίπλοκα. Χάρη στην ελευθερία του, μπορείς να απλοποιήσεις ένα μήνυμα, να το συμβολίσεις και να κρατήσεις την ουσία του».
«Πιστεύω γενικά ότι το animation είναι ένα πολύ καλό εργαλείο για κοινωνικά μηνύματα και για να μιλήσουμε για θέματα που αποτελούν ταμπού ή είναι περίπλοκα. Χάρη στην ελευθερία του, μπορείς να απλοποιήσεις ένα μήνυμα, να το συμβολίσεις και να κρατήσεις την ουσία του».
Ως νέα γυναίκα δημιουργός έχεις έρθει ποτέ αντιμέτωπη με έμφυλα στερεότυπα;
«Όχι κάτι ακραίο, γενικά το animation είναι μια πολύ φιλική και ταπεινή βιομηχανία. Αλλά αισθάνομαι ότι, ειδικά στην αρχή της καριέρας μου, έχει χρειαστεί να “αποδείξω” τον εαυτό μου περισσότερο από άντρες σκηνοθέτες σε παρόμοια θέση. Πιστεύω ότι υπάρχει η τάση να εμπιστευόμαστε πιο αυθόρμητα τις ικανότητες των αντρών, ενώ οι γυναίκες χρειάζεται κάποιες φορές να κερδίσουμε αυτή την εμπιστοσύνη ή να αποδείξουμε ότι την αξίζουμε. Έχω συναντήσει ανθρώπους που αμφιβάλλουν για αυτό για το οποίο μιλάω ή για ό,τι κάνω. Αλλά η αλήθεια είναι ότι σε ποσοστό 95% έχω πολύ καλές εμπειρίες».
Πώς σε έχει βοηθήσει το μαύρο χιούμορ, που χρησιμοποιείς στις ταινίες σου, να τα βγάλεις πέρα στη ζωή σου; Έχεις νιώσει ποτέ αδέξια, σαν τους χαρακτήρες σου;
«Νομίζω ότι ανέκαθεν έβλεπα τα πράγματα από διαφορετικές οπτικές, ότι μπορώ να δω το αστείο ή το παράλογο ακόμα και σε σκοτεινές καταστάσεις. Πιστεύω ότι έτσι είναι η ζωή, ένας συνδυασμός των πάντων, δεν είναι ποτέ ένα μόνο είδος, είναι δράμα, κωμωδία και τραγωδία μαζί. Ναι, κάποιες φορές νιώθω αδέξια σαν τους χαρακτήρες μου κι αυτό κάνει ακόμα πιο ικανοποιητικό το να σκιαγραφώ αυτές τις συμπεριφορές».
«Νομίζω ότι ανέκαθεν έβλεπα τα πράγματα από διαφορετικές οπτικές, ότι μπορώ να δω το αστείο ή το παράλογο ακόμα και σε σκοτεινές καταστάσεις. Πιστεύω ότι έτσι είναι η ζωή, ένας συνδυασμός των πάντων, δεν είναι ποτέ ένα μόνο είδος, είναι δράμα, κωμωδία και τραγωδία μαζί».
Όταν συμμετείχες στη δημιουργία του «Isle of Dogs» του Wes Anderson τι απόλαυσες περισσότερο; Και τι μας λέει το γεγονός ότι ο Anderson γύρισε ένα animation μεγάλου μήκους για την εξέλιξη και την αναγνώριση του είδους στην κινηματογραφική βιομηχανία της Δύσης;
«Το απόλαυσα ιδιαίτερα γιατί μου επέτρεψε να βρεθώ σε ένα δημιουργικό περιβάλλον, να παρακολουθήσω όλες αυτές τις κατασκευές και όλους εκείνους τους ταλαντούχους ανθρώπους να δουλεύουν μαζί. Αγάπησα το στυλ της ταινίας και, παρακολουθώντας από μέσα ολόκληρη τη διαδικασία δημιουργίας, προσπάθησα να απορροφήσω όλη τη γνώση και να μάθω από αυτήν. Μου έδωσε πολλή έμπνευση.
»Όντως, πιστεύω ότι και οι stop motion ταινίες του και οι άλλες έχουν δείξει καταρχάς ότι το animation δεν είναι μόνο για παιδιά, είναι τεχνική και όχι είδος. Δεύτερον, έχουν δείξει ότι το κοινό πάντα συναρπάζεται από το χειροποίητο, το αυθεντικό, αυτό που φτιάχνεται από ανθρώπους, και το επιζητά».
Πώς σε επηρεάζουν οι βραβεύσεις, ειδικά οι πλέον διακεκριμένες; Για παράδειγμα, λειτουργούν για σένα ως κίνητρο ή ασκούν πίεση, λόγω των προσδοκιών που δημιουργούν;
«Τα κάνουν όλα αυτά μαζί. Με κινητοποιούν να συνεχίσω να δημιουργώ, να εμπιστεύομαι τον εαυτό μου και να προχωρώ. Επίσης όμως με πιέζουν η επόμενη δουλειά μου να είναι εξίσου καλή. Θέλω να αρέσει εξίσου στον κόσμο».
Είναι η πρώτη φορά που έρχεσαι στο Animasyros;
«Ναι, είναι η πρώτη φορά στο Animasyros, αν και θέλω να έρθω εδώ και χρόνια. Η ταινία “Please” προβάλλεται στο διαγωνιστικό μικρού μήκους. Επιπλέον, η προηγούμενη ταινία μου, “Enough” , προβάλλεται σε ένα πρόγραμμα αφιερωμένο στο Royal College of Art. Θα έρθω με την οικογένειά μου, με τα τεσσάρων ετών δίδυμά μου. Είναι η πρώτη φορά που πηγαίνουν σε φεστιβάλ animation και ανυπομονώ.
Ποια είναι η σχέση σου με την Ελλάδα τα τελευταία χρόνια;
»Κατά μία έννοια, η Ελλάδα είναι το δεύτερο σπίτι μου. Έχω πολλά χρόνια να ταξιδέψω στα νησιά, οπότε ανυπομονώ και γι’ αυτό».
Info
Δείτε το πλήρες πρόγραμμα του Animasyros 2026 εδώ και περισσότερα για την Anna Mantzaris εδώ.
Δείτε το τρέιλερ της ταινίας «Please»:
