Ήταν το 1932 όταν ο Aldous Huxley είχε κυκλοφορήσει τον «Θαυμαστό Καινούριο Κόσμο», συνεισφέροντας στην τέχνη του Μεσοπολέμου, που απηχούσε τις αγωνίες μιας Ευρώπης η οποία, με νωπές ακόμα τις μνήμες από τον Α’ Παγκόσμιο Πόλεμο, παρακολουθούσε το νεοσύστατο τότε ακόμα σοβιετικό κράτος αλλά και την άνοδο του ναζισμού στη Γερμανία.
Το δυστοπικό μυθιστόρημά του ξόρκιζε τις απειλές του ολοκληρωτισμού αλλά και της ήδη ραγδαία εξελισσόμενης τεχνολογίας. Ο Βρετανός συγγραφέας φαντάστηκε ένα μακρινό μέλλον όπου τα ανθρώπινα έμβρυα μεγαλώνουν εκτός μήτρας, σε μηχανήματα, και διαμορφώνονται από το καθεστώς έτσι ώστε να κουμπώνουν στις διαφορετικές κάστες μιας κοινωνίας που έχει εξαλείψει την αβεβαιότητα, τον πόνο, τον ατομικισμό, αλλά και την ελευθερία έκφρασης, τις στενές ανθρώπινες σχέσεις, την τέχνη. Κάθε υποψία αμφισβήτησης εξουδετερώνεται εν τη γενέση της από την επίπλαστη ικανοποίηση της κατανάλωσης υλικών αγαθών και της χρήσης μιας θεσμοθετημένης ναρκωτικής ουσίας.
Στη νέα, ομώνυμη παράσταση στο Θέατρο Δίπυλον, η σκηνοθέτρια Αικατερίνη Παπαγεωργίου πήρε το κείμενο του Huxley και επιχείρησε να αντλήσει το απόσταγμά του, αναδεικνύοντας ποικιλοτρόπως τη σύγκρουση ανάμεσα στους πιστούς υπηκόους του καθεστώτος και τους λεγόμενους άγριους, που ζουν ανυπότακτοι αλλά σε συνθήκες ανέχειας σε καταυλισμούς. Τυποποιημένα σλόγκαν που διδάσκονται διά της υπνοπαιδείας και φράσεις του Σαίξπηρ, ακραία στιλιζαρισμένες και ρεαλιστικές ερμηνείες, αψεγάδιαστα ρετροφουτουριστικά κοστούμια και κουρέλια, tribal κρουστά και ηλεκτρονική μουσική συνθέτουν ένα θέαμα γεμάτο αντιθέσεις, που υπογραμμίζει τα διαχρονικά ερωτήματα του έργου: Πόσο εύκολα αποδεχόμαστε μηχανισμούς ελέγχου στη ζωή μας; Υπάρχει ελπίδα να ξυπνήσουμε κάποτε ελεύθεροι από τον εφιάλτη μιας επιβεβλημένης ευτυχίας; Μπορούν οι ξεχασμένες τελετουργίες του παρελθόντος να λειτουργήσουν ως μνήμη και αντίσταση σε έναν κόσμο απόλυτης κανονικότητας;
Στο Θέατρο Δίπυλον, η σκηνοθέτρια Αικατερίνη Παπαγεωργίου πήρε το κείμενο του Huxley και επιχείρησε να αντλήσει το απόσταγμά του, αναδεικνύοντας ποικιλοτρόπως τη σύγκρουση ανάμεσα στους πιστούς υπηκόους του καθεστώτος και τους λεγόμενους άγριους, που ζουν ανυπότακτοι αλλά σε συνθήκες ανέχειας σε καταυλισμούς.
Αν και μια πιο πλούσια σκηνογραφία (έστω και video projection) θα πρόσφερε μια πιο ολοκληρωμένη θεατρική πρόταση, με τη νέα της σκηνοθεσία η Αικατερίνη Παπαγεωργίου –η οποία ήδη από τα πρώτα βήματα όχι μόνο της καλλιτεχνικής αλλά και της προσωπικής διαδρομής της ανέτρεψε πολλά στερεότυπα– επιβεβαιώνει τη θέση της ανάμεσα στις πιο ενδιαφέρουσες νεότερες φωνές του ελληνικού θεάτρου, που δεν φοβούνται να πειραματιστούν, ακόμα και με περιορισμένα μέσα, ακόμα και χωρίς την υποστήριξη μεγάλων οργανισμών και ιδρυμάτων, ώστε με αφετηρία γεγονότα και έργα του παρελθόντος να σχολιάσουν τα πιο φλέγοντα θέματα της εποχής.
Η επιλογή με τη θεατρική ομάδα της, The Young Quill, να αποκτήσουν τον δικό τους χώρο στην Πλάκα (Θέατρο Μπέλλος) πριν από λίγα χρόνια τούς έδωσε την ελευθερία, στα λίγα τετραγωνικά της σκηνής τους, να συστήσουν στο ελληνικό κοινό, μέσα από μια ματιά που ξεχώρισε ήδη από τις πρώτες τους δουλειές, κείμενα όπως «Η λέξη πρόοδος στο στόμα της μητέρας μου ηχούσε πολύ φάλτσα» του Ματέι Βίζνιεκ, «Μεμοράντουμ» του Βάτσλαβ Χάβελ, αλλά και δικά τους κείμενα, όπως «Η προσευχή της θάλασσας», «Απόψε κανείς δεν πεθαίνει» (και τα δύο παίζονται φέτος στο Θέατρο Μπέλλος, το δεύτερο για δεύτερη σεζόν).
Στον δικό τους καινούριο κόσμο η λέξη «θαυμαστός» χρησιμοποιείται με όλη την κυριολεκτική σημασία της, για να περιγράψει τα μικρά και μεγαλύτερα θαύματα που γεννιούνται από καλλιτέχνες που αγωνιούν για φαινόμενα όπως η άνοδος εκ νέου του φανατισμού και του ολοκληρωτισμού σε κάθε έκφανσή τους, η αλαζονεία της εξουσίας, η υπονόμευση της ελευθερίας με όλα τα πλάγια μέσα, οι Σειρήνες του πολέμου και οι εφιάλτες του που στοιχειώνουν ακόμα και τις επόμενες γενιές.
Στον δικό τους καινούριο κόσμο η λέξη «θαυμαστός» χρησιμοποιείται με όλη την κυριολεκτική σημασία της, για να περιγράψει τα μικρά και μεγαλύτερα θαύματα που γεννιούνται από καλλιτέχνες που αγωνιούν για φαινόμενα όπως η άνοδος εκ νέου του φανατισμού και του ολοκληρωτισμού σε κάθε έκφανσή τους, η αλαζονεία της εξουσίας.
Αν η Gen Z διαδηλώνει παγκοσμίως για τις παθογένειες του κόσμου που παραλαμβάνει από τις προηγούμενες γενιές, στην Ελλάδα οι πρεσβευτές της διοχετεύουν τον θυμό, τον φόβο, την απογοήτευση αλλά και τα όνειρά τους στην τέχνη, εν προκειμένω στο θεατρικό σανίδι, δοκιμάζοντας γενναία τα όρια ανάμεσα στην πιστή ερμηνεία και τη διασκευή ενός κειμένου, τον αυτοσχεδιασμό και τη φόρμα, τους κανόνες και την ανατροπή τους στα σκηνικά, τα κοστούμια, το μακιγιάζ, τη μουσική, τη σκηνοθεσία. Πετυχαίνουν κάτι που ονειρεύεται κάθε δημιουργός: να μας αφήνουν, στο τέλος της παράστασης, με ένα αίσθημα ευδαιμονίας και αισιοδοξίας ότι κάτι τελικά μπορεί να αλλάξει – ξεκινώντας από εμάς τους ίδιους.
Info
«Θαυμαστός Καινούριος Κόσμος», Θέατρο Δίπυλον, Σαμουήλ Καλογήρου 2, Θησείο, προπώληση www.more.com
«Η προσευχή της θάλασσας», προπώληση www.more.com και «Απόψε κανείς δεν πεθαίνει», προπώληση www.more.com, και τα δύο στο Θέατρο Μπέλλος, Κέκροπος 1, Αθήνα.
