Ένα τρίχρονο αγόρι, ντυμένο με σεντόνια και πετσέτες που εκτελούν χρέη ιερατικών αμφίων, παριστάνει τον παπά. Ξέρει ήδη απ’ έξω τη Θεία Λειτουργία. Λίγα χρόνια αργότερα, ανακαλύπτει τη Μαρία Κάλλας και, προτού καλά καλά μάθει να διαβάζει, γνωρίζει τη σπαρακτική δύναμη της μουσικής του Πουτσίνι. Η όπερα θα γίνει η μεγάλη αγάπη της ζωής του.
Ξεχώρισα τον Μάριο Σαραντίδη μερικά χρόνια πριν στο απολαυστικά ανορθόδοξο Σπιρτόκουτο: The Musical του Γιάννη Νιάρρου στη Στέγη. Έκτοτε, κάθε φορά που τον βλέπω στη σκηνή επιβεβαιώνεται η πρώτη μου εντύπωση»: πρόκειται για έναν συναρπαστικό ερμηνευτή, για τον οποίο η υποκριτική είναι εξίσου σημαντική με το τραγούδι.
Ο χαρισματικός μπασοβαρύτονος, με σπουδές στο Μόναχο και ένα εντυπωσιακό ρεπερτόριο, μπορεί με την ίδια πειστικότητα να μας υποδέχεται στις πύλες του Κάτω Κόσμου, ως Χάροντας στον Ορφέα του Μοντεβέρντι, και να μας κάνει να ξεκαρδιζόμαστε με τις περιπέτειες της ακαταμάχητης Άγκατα στο Viva la mamma! του Ντονιτσέττι, στην ανατρεπτική παράσταση της Σοφίας Πάσχου στην Εναλλακτική Σκηνή της Εθνικής Λυρικής Σκηνής. Αστείος και επιβλητικός ταυτόχρονα, με εξαιρετική αίσθηση του κωμικού, καταφέρνει να απογειώσει την υπερβολή σε αυτή την ξεκαρδιστική παράσταση συνόλου με εξαιρετικό καστ (Δάφνη Δαυίδ, Χρήστος Κεχρής, Αποστόλης Ψυχράμης, Μαρίνος Ταρνανάς, Αλέξανδρος Χρυσανθόπουλος και ο Χρήστος Σακελλαρίδης στο πιάνο).

Με αφορμή τις επερχόμενες παραστάσεις του Viva la mamma!, συναντώ έναν καλλιτέχνη αφοπλιστικά ειλικρινή, που δεν φοβάται να παραδεχτεί τις φιλοδοξίες και τις ευαισθησίες του, μιλά με την ίδια συγκίνηση για τον πατέρα του και τη φωνή της Κάλλας, παίρνει δύναμη από τη μεγαλύτερή του θαυμάστρια, τη μητέρα του, και ονειρεύεται να τραγουδήσει μια μέρα τον Λεπορέλλο στον Ντον Τζοβάνι του Μότσαρτ.
Πότε κατάλαβες ότι ήθελες να ασχοληθείς επαγγελματικά με το λυρικό τραγούδι;
Πήγαινα σε ιδιωτικό σχολείο και ο δάσκαλός μου, ο Παναγιώτης Θεοδοσίου, με πήγε στους Πανελλήνιους Μαθητικούς Αγώνες. Πήραμε το πρώτο βραβείο στο λυρικό τραγούδι μαζί με έναν φίλο μου και το έπαθλο ήταν να τραγουδήσουμε στην κεντρική σκηνή του Μεγάρου Μουσικής. Ήμουν δεκαπέντε χρονών. Θυμάμαι ακόμη το άγχος μου, αλλά και μια τρομερή ανυπομονησία. Αυτό το συναίσθημα υπάρχει ακόμη κάθε φορά που ανεβαίνω στη σκηνή. Θα τα καταφέρω; Θα τα βγάλω πέρα; Γιατί στην όπερα βρίσκεσαι πάντα στα όρια.
Μόλις περιέγραψες την ηρωίδα που υποδύθηκες για πρώτη φορά πέρσι και ετοιμάζεσαι να επαναλάβεις φέτος, την Άγκατα του Viva la mamma!: μια γυναίκα στα όρια, αλλά και έτοιμη να κάνει τα πάντα για να βρεθεί στο επίκεντρο. Πόσο την καταλαβαίνεις ως καλλιτέχνης;
Την καταλαβαίνω πάρα πολύ καλά! Θεωρώ δήθεν και ψεύτικο όταν ακούω έναν καλλιτέχνη να λέει «εμένα δεν με νοιάζει, το κάνω μόνο για την τέχνη». Δεν υπάρχει αυτό. Σέβομαι την τέχνη, την υπηρετώ εκατό τοις εκατό, αλλά θέλω να φανώ. Θέλω να είμαι ο καλύτερος, να συμμετέχω σε καλές παραγωγές, να με χειροκροτήσει ο άλλος, να μιλάει για μένα. Απλώς νομίζω ότι πρέπει να υπάρχει ένα όριο. Εκεί κρίνεται αν είσαι ένας υγιής καλλιτέχνης ή αν γίνεσαι γραφικός… Δεν θέλω να αναπαράγω συνεχώς το κλισέ του ευαίσθητου καλλιτέχνη που βγάζει την ψυχή του στη σκηνή. Πολλές φορές λέω ότι δεν είναι μόνο η ψυχή, υπάρχει και η τεχνική. Η Άγκατα μπαίνει στην ιστορία του Viva la mamma! – επειδή καταλαβαίνει ότι παραγκωνίζουν την κόρη της. Φαντάζομαι ότι ίσως είχε κάποτε και η ίδια τη λαχτάρα να γίνει τραγουδίστρια, αλλά δεν τα κατάφερε. Ίσως επειδή έγινε μητέρα, ίσως επειδή κάποιος δεν την πίστεψε, ίσως επειδή της έκοψαν τα φτερά. Δεν ξέρουμε τι ακριβώς συνέβη στη ζωή της, αλλά όταν ξαφνικά οι άλλοι την έχουν ανάγκη και εκείνη βρίσκει την ευκαιρία να κάνει το ψώνιο της. Να λάμψει. Είναι η ώρα της!

Η Άγκατα είναι πληθωρική, αστεία, σχεδόν τρομακτική όταν θέλει. Πού βρίσκεται η λεπτή γραμμή ανάμεσα στην κωμική υπερβολή και την καρικατούρα;
Το ζητούμενο είναι το μέτρο. Η σκηνοθέτις μας, Σοφία Πάσχου δουλεύει πάρα πολύ ομαδικά, οπότε προσπαθούσαμε όλοι μαζί να βρούμε τις ισορροπίες. Στις πρόβες, όταν έβλεπα τους συναδέλφους να φτάνουν κάτι στην υπερβολή μέσα από τους ρόλους τους, παρασυρόμουν κι εγώ και τους ακολουθούσα. Και τότε μου έλεγε η Σοφία: «Εσύ, επειδή είσαι ήδη αυτή η φιγούρα, επειδή είσαι έτσι βαμμένος, επειδή φοράς όλο αυτό το πράγμα, δεν χρειάζεται να υπερβάλλεις». Ούτε στις κινήσεις ούτε στον τρόπο που εκφέρω τον λόγο. Για παράδειγμα, όταν η Άγκατα μιλάει, δεν σκέφτομαι ότι πρέπει να κάνω τη φωνή μου γυναικεία. Είμαι ο Μάριος. Εννοείται πως, όταν φοράω ένα φόρεμα, αυτό με επηρεάζει κάπως. Δεν μπορώ να μιλάω σαν ένας μάτσο βαρύτονος. Αλλά δεν χρειάζεται να το υπογραμμίσω. Πρέπει να αφήσω το χιούμορ να προκύψει από την ίδια την κατάσταση. Για μένα αυτό είναι πάντα ένα στοίχημα, γιατί και ως προσωπικότητα είμαι λίγο flamboyant. Με πιάνει μια τρέλα, θέλω να τα κάνω όλα πάνω στη σκηνή. Οπότε είναι πολύ δύσκολο να κρατήσω την ψυχραιμία και την ισορροπία μου. Σε άλλους ηθοποιούς λένε «δώσε παραπάνω». Εγώ πρέπει να κάνω το αντίθετο. Και πίστεψέ με, είναι εξίσου δύσκολο!
Η Σοφία Πάσχου αντιμετωπίζει το έργο με μια σχεδόν αναρχική διάθεση. Τι έχει προσθέσει στη δική της εκδοχή και πώς σε επηρέασε η προσέγγισή της;
Η ραχοκοκαλιά της ιστορίας παραμένει η ίδια. Είναι μια Ναπολιτάνα μαμά που εισβάλλει σε έναν θίασο, σε ένα μπουλούκι, και τα κάνει όλα άνω κάτω. Κάποιοι φεύγουν εξαιτίας της, πρέπει να αντικατασταθούν και τελικά ποιος τους αντικαθιστά; Η μαμά! Η Σοφία όμως έχει προσθέσει μονολόγους, έχει δημιουργήσει μια ολόκληρη διαδρομή. Είναι μια εξαιρετικά έξυπνη προσέγγιση, πολύ ουσιαστική. Μάλιστα, υπάρχει μια στιγμή στην παράσταση που κλαίω πραγματικά. Δεν θέλω να πούμε ποια, για να μην κάνουμε spoiler, αλλά είναι πάρα πολύ συγκινητική.
Δεν είμαι ο τυπικός τραγουδιστής όπερας και αυτό ήταν πάντοτε η δυσκολία μου, αλλά και η ευλογία μου. Υπάρχει αποδοχή, αναγνωρίζεται αυτό που κάνω. Αλλά όταν κάποιος θέλει να με μειώσει ή να με υποτιμήσει, μπορεί να χρησιμοποιήσει ακριβώς αυτό το στοιχείο εναντίον μου. Να με αντιμετωπίσει σαν κάτι διαφορετικό, σαν να μην ανήκω απολύτως στον χώρο

Το Viva la mamma! αποδεικνύει πόσο ανατρεπτική, τολμηρή και ξεκαρδιστική μπορεί να είναι η όπερα. Γιατί εξακολουθεί να αντιμετωπίζεται από ένα μέρος του ελληνικού κοινού ως τέχνη δύσκολη, απόμακρη ή ελιτίστικη; Τι φταίει;
Θα σου πω την προσωπική μου άποψη. Είμαστε μια χώρα που βρίσκεται ανάμεσα στην Ανατολή και τη Δύση, όχι μόνο γεωγραφικά αλλά και πολιτισμικά. Έχουμε δεχτεί επιρροές και από τις δύο πλευρές, αλλά νομίζω ότι η ανατολική μουσική παράδοση είναι πιο βαθιά ριζωμένη μέσα μας. Γι’ αυτό βλέπεις ότι υπάρχει μια πολύ φυσική ροπή προς το τσιφτετέλι, τον αμανέ. Δεν το λέω αξιολογικά. Δεν υπάρχει καλή και κακή μουσική με αυτή την έννοια. Απλώς είναι μέρος της κουλτούρας μας. Από την άλλη, η όπερα δεν έχει αποκτήσει την προβολή που θα μπορούσε να έχει στην ελληνική κοινωνία. Στην τηλεόραση, που παραμένει ένα πολύ ισχυρό μέσο, πόσο συχνά βλέπεις έναν άνθρωπο της όπερας να μιλάει για τη δουλειά του; Υπάρχουν Έλληνες λυρικοί τραγουδιστές που έχουν κάνει σπουδαία διεθνή καριέρα, έχουν διακριθεί στο εξωτερικό. Πόσοι από αυτούς έχουν πραγματικά προβληθεί από τα μεγάλα κανάλια; Νομίζω ότι υπάρχει και μια έλλειψη εξοικείωσης. Η όπερα έχει συνδεθεί με τη σοβαροφάνεια, με κάτι δύσκολο, που πρέπει να ξέρεις για να το παρακολουθήσεις.
Και βέβαια υπάρχει το θέμα της παιδείας. Γιατί να μην μπει η όπερα στο σχολείο; Να διαβάζουμε τα λιμπρέτα, να συζητάμε τις ιστορίες τους, να τα προσεγγίζουμε ακόμη και κοινωνιολογικά. Σκέψου, για παράδειγμα, τις γυναίκες στην όπερα. Πόσο συχνά είναι οι ρομαντικές ηρωίδες που πεθαίνουν και πόσο συχνά οι έξυπνες γυναίκες παρουσιάζονται ως κακές; Μπορείς να μιλήσεις για την πατριαρχία μέσα από την όπερα … Για να επιστρέψω, όμως, στο ερώτημά σου, η όπερα δεν είναι ακόμη αρκετά παρούσα στην ελληνική οικογένεια, στο σχολείο, στην καθημερινή μας ζωή. Κι έτσι παραμένει κάτι ξένο για πολλούς ανθρώπους.
Πιστεύεις ότι η Εθνική Λυρική Σκηνή έχει καταφέρει τα τελευταία χρόνια να αλλάξει αυτή τη σχέση με το κοινό;
Θεωρώ ότι ο Γιώργος Κουμεντάκης έχει κάνει πολύ σημαντική δουλειά προς αυτή την κατεύθυνση. Έχει φέρει νέους ανθρώπους στη Λυρική. Δεν μιλάω μόνο για τις παραγωγές και για το κοινό. Μιλάω και για τις δυνατότητες που έχουν δοθεί στους ίδιους τους τραγουδιστές, σε ανθρώπους που μέσα από ακροάσεις βρήκαν δουλειά, κάτι που παλιότερα ήταν πιο δύσκολο. Εγώ μπήκα στην Εθνική Λυρική Σκηνή επί Κουμεντάκη. Είχα επιστρέψει από τη Γερμανία και έχω παρακολουθήσει την εξέλιξη του οργανισμού όλα αυτά τα χρόνια, καθώς και τη δική του εξέλιξη ως διευθυντή, στον καλλιτεχνικό και στον οργανωτικό τομέα. Πιστεύω ότι έχει κάνει μια πάρα πολύ ωραία πορεία.

Στον Ορφέα του Μοντεβέρντι που μόλις ολοκλήρωσε τις παραστάσεις του υποδύθηκες τον Χάροντα, εκείνον που φυλάει το πέρασμα ανάμεσα στη ζωή και τον θάνατο, ενώ ο Ορφέας επιχειρεί να τον συγκινήσει με τη μουσική του. Πιστεύεις ότι η μουσική μπορεί πραγματικά να νικήσει τον φόβο, την απώλεια, ακόμη και τον θάνατο, έστω για μια στιγμή;
Στον Ορφέα, στις πρόβες, καθόμουν και παρακολουθούσα την πρώτη και τη δεύτερη πράξη και έκλαιγα με το κείμενο και τη μουσική. Κι ας είμαι τραγουδιστής, κι ας γνωρίζω πώς λειτουργεί όλο αυτό, κι ας υπάρχει αναπόφευκτα μια απομυθοποίηση όταν κάνεις αυτή τη δουλειά. Η συγκίνηση παραμένει. Είναι τρομερή η δύναμη της μουσικής. Κι όταν συνδυάζεται με ένα ωραίο λιμπρέτο, που μιλάει για τόσο πανανθρώπινα πράγματα, δεν μπορείς να μείνεις ασυγκίνητος.
Ποιοι καλλιτέχνες σε διαμόρφωσαν;
Εκείνοι που μου έδωσαν το έναυσμα να αγαπήσω την όπερα. Πρώτος είναι ο Παβαρότι, που τον λατρεύω. Τον ακούω ακόμη και κλαίω κάθε φορά. Για μένα δεν υπάρχει πιο ωραία φωνή, ούτε πιο ωραίο romantic story από τη ζωή του. Ένας άνθρωπος από τη Μόντενα της Ιταλίας, από μια φτωχή οικογένεια, που ήθελε να γίνει ποδοσφαιριστής και τελικά έγινε ο μεγαλύτερος τενόρος του κόσμου. Και δεν έμεινε μόνο στην όπερα. Έγινε και ποπ, με την έννοια ότι απέκτησε μια παγκόσμια απήχηση που ξεπερνούσε κατά πολύ τον χώρο του λυρικού τραγουδιού. Παρατηρώ ότι όλοι οι καλλιτέχνες που αγαπώ είχαν και μια ιδιαίτερη ζωή, μια ισχυρή προσωπικότητα, όχι μόνο μια ωραία φωνή. Με έχουν διαμορφώσει όμως και οι δάσκαλοί μου. Η Δάφνη Ευαγγελάτου (θεία της Κατερίνας Ευαγγελάτου), που ήταν διευθύντρια στην Ακαδημία του Μονάχου: Ένας σπάνιος άνθρωπος, πραγματική καλλιτέχνις. Και βέβαια ο Δημήτρης Καβράκος, ο σημερινός μου δάσκαλος, που είναι κάτι πολύ περισσότερο από ένα δάσκαλο τραγουδιού. Είναι παιδαγωγός. Με βοήθησε να αποκτήσω μια ολόκληρη κουλτούρα γύρω από το τραγούδι.

Η όπερα δεν έχει αποκτήσει την προβολή που θα μπορούσε στην ελληνική κοινωνία. Στην τηλεόραση, που παραμένει ένα πολύ ισχυρό μέσο, πόσο συχνά βλέπεις έναν άνθρωπο της όπερας να μιλάει για τη δουλειά του; Νομίζω ότι υπάρχει και μια έλλειψη εξοικείωσης. Η όπερα έχει συνδεθεί με τη σοβαροφάνεια, με κάτι δύσκολο, που πρέπει να ξέρεις για να το παρακολουθήσεις.
Έζησες και εργάστηκες επί επτά χρόνια στη Γερμανία. Τι σου έμαθε αυτή η εμπειρία και γιατί αποφάσισες τελικά να επιστρέψεις στην Ελλάδα;
Σπούδασα στην Ακαδημία του Μονάχου και έμεινα στη Γερμανία επτά χρόνια. Έτσι γνώρισα πολύ καλά τον τρόπο με τον οποίο λειτουργεί το σύστημα εκεί, ειδικά στον χώρο μας. Είναι ένα εξαιρετικά οργανωμένο σύστημα, αλλά κατά τη γνώμη μου, σε μεγάλο βαθμό, άψυχο. Δεν ξέρω πώς αλλιώς να το περιγράψω. Δεν αισθανόμουν ότι υπήρχε αυτή η ερωτική διάθεση απέναντι στην τέχνη. Ήταν όλα όπως πρέπει, αλλά νιώθεις ότι βρίσκεσαι μέσα σε ένα μεγάλο εργοστάσιο τέχνης. Έτσι το ένιωθα εγώ, τουλάχιστον. Και το οξύμωρο είναι πως, αν δεν είχα κάνει αυτή τη διαδρομή, δεν θα ήμουν σήμερα ο ίδιος καλλιτέχνης. Από τη μία αισθανόμουν ότι έλειπε η ψυχή, από την άλλη έμαθα τρομερά πράγματα. Μπήκα σε ένα καλούπι επαγγελματισμού. Έμαθα τι σημαίνει να πηγαίνεις εκατό τοις εκατό προετοιμασμένος στη δουλειά σου, πώς να συμπεριφέρεσαι στην πρόβα.
Έχω την αίσθηση ότι δεν είσαι ο τυπικός λυρικός τραγουδιστής. Η θεατρικότητά σου είναι εξίσου έντονη με τη φωνητική σου παρουσία. Πώς το αντιμετωπίζει αυτό ο κόσμος της όπερας;
Δεν είμαι ο τυπικός τραγουδιστής όπερας και αυτό ήταν πάντοτε η δυσκολία μου, αλλά και η ευλογία μου. Υπάρχει αποδοχή, αναγνωρίζεται αυτό που κάνω. Αλλά όταν κάποιος θέλει να με μειώσει ή να με υποτιμήσει, μπορεί να χρησιμοποιήσει ακριβώς αυτό το στοιχείο εναντίον μου. Να με αντιμετωπίσει σαν κάτι διαφορετικό, σαν να μην ανήκω απολύτως στον χώρο. Εμένα, όμως, με ενδιαφέρει πάρα πολύ και το θέατρο. Θα ήθελα να παίξω ακόμη και στην αρχαία τραγωδία. Το 2027 θα κυκλοφορήσει η ταινία του Γιάννη Χαριτίδη, Παράδοξη Αϋπνία, στην οποία συμμετέχω. Το γεγονός ότι είμαι είμαι λυρικός τραγουδιστής δεν σημαίνει ότι πρέπει να περιοριστώ αποκλειστικά σε αυτό.

Σε θυμάμαι χαρακτηριστικά στο Σπιρτόκουτο: The Musical, στον ρόλο του Γιώργου. Τι έμαθες από αυτή τη συνάντηση με τον κόσμο του Οικονομίδη και του Νιάρρου;
Ήταν ένα όνειρο! Ο Γιάννης Νιάρρος ήθελε έναν τραγουδιστή όπερας που να μπορεί να παίξει πολύ καλά. Όταν συναντηθήκαμε και άκουσα τα πρώτα τραγούδια θέλησα αμέσως να το κάνω γιατί συνειδητοποίησα ότι αποκλείεται να τα βαρεθώ. Πρόζα και τραγούδι, δεν έχω καλύτερο. Είναι το είδος που με ενθουσιάζει γιατί μπορώ να δείξω ποιος είμαι. Ήμουν πολύ τυχερός, ήταν από τις πιο επιτυχημένες συνεργασίες: υπήρχε διάχυτη ευφορία, καλλιτεχνική αγάπη και μεγάλη εμπιστοσύνη.
Η όπερα έχει την υπερβολή στο DNA της. Μεγάλες φωνές, μεγάλους έρωτες, τεράστια σκηνικά, θανάτους, πάθη. Αυτό είναι μέρος της γοητείας της;
Ναι, αν και δεν υπάρχει πάντοτε αυτή η υπερβολή. Οι σύγχρονες σκηνοθεσίες φέρνουν πολλές φορές την όπερα πιο κοντά στην εποχή και την καθημερινότητά μας. Αλλά η όπερα έχει ένα μεγαλείο που δημιουργεί από μόνο του μια υπερβολή, και το λέω με την καλή έννοια: Έχεις μια ορχήστρα με εξήντα έως ογδόντα μουσικούς, μια χορωδία με σαράντα έως εξήντα ανθρώπους, επιπλέον ερμηνευτές, τεράστια και επιβλητικά σκηνικά, κοστούμια που μπορεί να σε κάνουν να μοιάζεις με βασιλιά. Εμένα όλο αυτό μου αρέσει πάρα πολύ, γιατί σε βγάζει από τη μονοτονία της καθημερινότητας όπου όλα είναι ίδια, άχρωμα, κάπως άσπρα και μαύρα.
Νομίζω ότι κάποιες ρομαντικές ψυχές, όπως εγώ, καίγονται από χαρά στην όπερα! Βλέπεις ανθρώπους να πεθαίνουν από έρωτα. Όλα είναι υπερβολικά. Σκέψου τη Μιμή στην Μποέμ, την ένταση αυτών που λέει πριν πεθάνει. Υπάρχουν βέβαια και λιμπρέτα που είναι πάρα πολύ αστεία, ακόμη και απλοϊκά. Ή γνωρίζονται δύο άνθρωποι πριν από πέντε λεπτά και ξαφνικά πεθαίνουν από έρωτα. Και λες, παιδιά, μην πεθαίνετε ακόμη! Αλλά για μένα η μουσική είναι πάνω απ’ όλα. La musica e poi le parole. Αυτό λέει η δική μου εμπειρία.



