Πριν από μερικά χρόνια, η εξάρτησή μας από το κινητό μας είχε κάνει την εμφάνισή της και η συνεχής παρουσία μας στα social media μέσα από φωτογραφίες και βίντεο που απαθανάτιζαν κάθε στιγμή, από πάρτυ και διακοπές μέχρι το μεσημεριανό μας γεύμα είχαν οδηγήσει σε μια αίσθηση πως «αν δεν το φωτογραφίσεις είναι σαν να μην έγινε». Έμοιαζε απίθανο να ζούμε χωρίς αυτή την ενασχόληση παρότι οι αρνητικές επιπτώσεις μιας ζωής χρονίως online δεν ήταν κρυφές. Κι όμως, σε μια εποχή που όλα φαίνονται να περιστρέφονται γύρω από το Instagram και τα TikTok trends, μια νέα τάση κάνει σιγά-σιγά αισθητή την παρουσία της: η γοητεία του να είσαι offline. Δεν είναι πλέον απλώς «κουλ» να μην ποστάρεις φωτογραφίες από κάθε σου δραστηριότητα· είναι μια δήλωση αυτονομίας και ψυχικής ηρεμίας.
View this post on Instagram
Στος νεότερους χρήστες, παρατηρείται μια νέα συμπεριφορά: λογαριασμοί χωρίς φωτογραφίες ή stories, όπου οι χρήστες απλώς καταναλώνουν περιεχόμενο και ανταλλάσσουν μηνύματα. Η απουσία δραστηριότητας δεν σημαίνει απουσία επιρροών αφού ακόμη και όσοι δεν ποστάρουν βιώνουν τα αρνητικά αποτελέσματα των social media, όπως τον διαρκή φόβο της κρίσης, την ψυχολογική κόπωση από το αέναο scrolling και την αίσθηση ότι πάντα παρακολουθούνται. Μάλιστα, πολλές φορές ο λόγος που δεν μοιράζονται εικόνες είναι ακριβώς αυτός ο φόβος ότι θα κριθούν, αλλά η διαγραφή της εφαρμογής πάει χέρι-χέρι με έναν άλλο φόβο, αυτόν του να είναι εκτός εξελίξεων (FOMO). Ακούγεται σαν μια συνθήκη lose-lose.
View this post on Instagram
Δεν μιλάμε όμως για αυτό. Μιλάμε για την συνειδητοποίηση ότι η ζωή υπάρχει, και είναι καλύτερη εκτός δικτύου. Μαζί με την αύρα μυστηρίου που φέρνει μια αποχή από τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, φέρνει και ψυχική ηρεμία όταν πραγματικά δεν τα ανοίγουμε σε κάθε αντανακλαστική μας κίνηση. Η πολιτική χωρίς τηλέφωνο σε shows μόδας όπως το The Row με σκοπό η παρουσία να είναι ενεργή και προσεκτική αλλά και η ιδέα της «αναλογικής ζωής» που απομακρύνεται από την ψηφιακή κουλτούρα λόγω όχι μόνο της διαρκούς αποσυντόνισης αλλά, βασικά, της κόπωσης, καθρεφτίζουν αυτή την ανάγκη να ξανακερδίσουμε τις ζωές μας και να μην έχουμε συνεχώς στο πίσω μέρος του μυαλού μας ένα πλασματικό κοινό. Στο White Lotus στην τρίτη σεζόν, οι επισκέπτες πλήρωσαν αδρά τη διαμονή τους σε ένα πολυτελές resort για να κληθούν να παραδώσουν το τηλέφωνό τους στις διακοπές. Βρίσκονταν στον παράδεισο, αλλά μάλλον δεν χρειαζόταν να το δείξουν (ή αυτός ήταν ο σκοπός, η αποτοξίνωση). Τέτοια παραδείγματα αποδεικνύουν ότι η απόσυρση από την online παρουσία έχει γίνει statement. Στην ουσία, το να μην είσαι δούλος του τηλεφώνου ή της διαδικτυακής σου εικόνας θεωρείται πια flex, μια «διακριτική πολυτέλεια» στην εποχή των μέσων κοινωνικής δικτύωσης. Το Business Insider ανακηρύσσει το offline ως τη νέα πολυτέλεια και προβλέπει ότι ίσως υπάρξει και ταξική χροιά στο ζήτημα, με τους πλουσιότερους να παρατούν πρώτοι τα μέσα και τα κινητά τους προκειμένου να είναι παρόντες (άλλωστε, αν πηγαίνεις συχνά στην Ταϋλάνδη, ίσως δεν σου είναι τόσο αξιομνημόνευτο). Το Esquire αναφέρει πως τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης παραμορφώνουν την αίσθηση που έχουμε για τον κόσμο και λέει ευγενικά ότι μας κάνει πιο χαζούς και πιο επιρρεπείς σε προπαγάνδα και ψέματα πολιτικών. «Αν το να είσαι offline είναι πλέον η φιλοδοξία, το να είσαι online είναι σχεδόν… φθηνιάρικο» τολμά να ξεστομίσει.
View this post on Instagram
Το The New Yorker δημοσίευσε κείμενο με τίτλο «Το να μην έχεις ακόλουθους είναι πλέον κουλ», κάτι σε πλήρη αντίθεση με την προηγούμενη δεκαετία όπου αριθμός ακολούθων ισούταν με κύρος και αυθεντία σε τέτοιο βαθμό που πολλοί τους αγόραζαν (ναι ναι, κι όμως). Το να δίνεις έμφαση σε κομμάτια της πραγματικής ζωής, σε δεξιότητες και αναγνώριση εκτός του ψηφιακού πεδίου αντανακλά ένα επίπεδο καλαισθησίας, κομψότητας και ελεύθερης βούλησης.
Ίσως θα πρέπει να προσεγγίζουμε αυτή την στροφή όχι ως «τάση» που υποδηλώνει κάτι το εφήμερο (και κάτι που ίσως θα υπονοήσουμε μέσα από την διαδικτυακή μας persona) αν θέλουμε όντως να το πάρουμε στα σοβαρά. Η πραγματική πολυτέλεια είναι να το κάνουμε επειδή πραγματικά έχουμε απελευθερωθεί από αυτήν την persona, και όποιος μας μιλήσει εκτός διαδικτύου μπορεί να το μάθει. Προστατεύουμε την ιδιωτικότητά μας ενώ ταυτόχρονα φυλάσσουμε το μυαλό και τον εαυτό μας από την ακαταλόγιστη ροή πληροφοριών και εικόνων που δεν μας αφορούν πραγματικά και μας κλέβουν χρόνο και προσοχή.
Ξέρουμε πια καλά τις συνέπειες της αλόγιστης χρήσης της τεχνολογίας. Γιατί το κάνουμε αυτό στους εαυτούς μας;
