Από την Penny Spiliotopoulos
Όταν η Πέρι Φρίντμαν αποφοίτησε από το κολέγιο τον Μάιο του 2024, είχε ήδη βρει ένα διαμέρισμα στην κομψή Upper West Side της Νέας Υόρκης. Δεν είχε δουλειά, αλλά το πατρικό της ήταν ένα από εκείνα τα προπολεμικά αρχοντικά κτίρια, κρυμμένο ανάμεσα στα δέντρα ενός ήσυχου παράδρομου. Η Πέρι είχε καταφέρει να εξασφαλίσει μια θέση σε μια από τις πιο επιθυμητές γειτονιές μιας από τις πιο περιζήτητες πόλεις του κόσμου.
Ωστόσο, ως 23χρονη που βρισκόταν σε μια φάση που οι ψυχολόγοι αποκαλούν «παράταση της εφηβείας» ή «μεταβατική ενηλικίωση», η κατάστασή της δεν ήταν και η καλύτερη δυνατή. «Δεν θα έπρεπε να ζω στο σπίτι με τη μαμά μου», εξομολογείται. «Επίσης, δεν κάνω σεξ».
Η Πέρι δεν είναι η μόνη. Ένας αριθμός ρεκόρ νέων από 18 έως 34 ετών ζει τώρα με τους γονείς του. Αν και για τα ελληνικά δεδομένα η διαμονή στο πατρικό είναι μια γνώριμη πραγματικότητα, στην άλλη πλευρά του Ατλαντικού η τάση αυτή εξελίσσεται σε μια πρωτόγνωρη κρίση, η οποία αποδίδεται σε μεγάλο βαθμό στην οικονομική αστάθεια, τα φοιτητικά δάνεια και τα αστρονομικά κόστη στέγασης. Τι συμβαίνει, όμως, στη ζωή των νέων ανθρώπων όσον αφορά τις σχέσεις και το σεξ όταν το παιδικό τους υπνοδωμάτιο γίνεται και πάλι η κύρια κατοικία τους;
Η άποψη των ειδικών:
«Δεν είναι ένα νέο φαινόμενο», εξηγεί ο Jeffrey Jensen Arnett, καθηγητής ψυχολογίας στο Πανεπιστήμιο Clark. «Αλλά το ποσοστό αυξάνεται καθώς οι άνθρωποι αναβάλλουν άλλες μεταβάσεις για αργότερα. Παραμένουν στην εκπαίδευση για περισσότερο χρόνο. Χρειάζονται περισσότερο χρόνο για να βρουν την πρώτη τους δουλειά, αλλά και για να βρουν σύντροφο και να παντρευτούν. Μπορούμε να πούμε με βεβαιότητα ότι τα τριάντα είναι τα νέα είκοσι».
Τα στοιχεία το επιβεβαιώνουν. Σύμφωνα με μελέτη του Pew Research Center, μεταξύ των νέων 18 έως 24 ετών, μόνο το 7% ήταν παντρεμένοι το 2023, σε σύγκριση με το 18% τρεις δεκαετίες νωρίτερα. Στις ηλικίες 25 έως 29 ετών, το ποσοστό των παντρεμένων έπεσε στο 29% το 2023, από 50% που ήταν το 1993.
Ωστόσο, ο έρωτας και η εργασία παραμένουν οι δύο βασικοί πυλώνες για τη διαμόρφωση της ταυτότητας σε αυτό το στάδιο. Αν ο έρωτας «παγώσει» ή παρεμποδιστεί σοβαρά, αυτή η απογοήτευση έχει βαρύ τίμημα.
Η ψευδαίσθηση της οπισθοδρόμησης
Η επιστροφή στο πατρικό μπορεί να διαταράξει σοβαρά την προσωπική ζωή. Για πολλές νέες γυναίκες, η μετακόμιση στο σπίτι των γονιών τους αντιπροσωπεύει κάτι περισσότερο από μια απλή αναποδιά· μιλούν για μια έντονη αίσθηση ότι γυρίζουν πίσω στο παρελθόν, γεγονός που μπλοκάρει τη σεξουαλική τους αυτονομία και εκμηδενίζει την ιδιωτικότητα.
Το πολιτισμικό σκηνικό γύρω από το σεξ και τις σχέσεις έχει αλλάξει ανεπανόρθωτα. Οι σημερινοί εικοσάρηδες ενηλικιώθηκαν μέσα από ανοιχτές συζητήσεις για τη συναίνεση, το casual dating και την ορολογία της ψυχοθεραπείας (όπως τα “όρια” και το “toxic”). Εν τω μεταξύ, οι γονείς τους, πολλοί από τους οποίους βίωσαν τις συνέπειες της σεξουαλικής επανάστασης, είναι συχνά πιο ανοιχτόμυαλοι από τις προηγούμενες γενιές.
«Σήμερα, οι διάλογοι μεταξύ γονέων και παιδιών είναι διαφορετικοί», επισημαίνει η Δρ. Joanne Davila, καθηγήτρια Ψυχολογίας στο Πανεπιστήμιο Stony Brook. «Οι γονείς των σημερινών εικοσάρηδων μεγάλωσαν σε μια γενιά που τους επέτρεψε να είναι πιο ανοιχτοί και ευέλικτοι». Η κοινωνική ψυχολόγος Δρ. Susan Newman, συμπληρίζει: «Ολόκληρος ο κόσμος των ραντεβού έχει αλλάξει. Η φιλική έξοδος με άτομα του αντίθετου φύλου δεν έχει πλέον απαραίτητα σεξουαλικό υπονοούμενο. Το σεξ δεν μας καθορίζει πια, όπως συνέβαινε στο παρελθόν».
Ωστόσο, η επιστροφή στη βάση προκαλεί κρίση ταυτότητας. Η πραγματική ενηλικίωση δεν έχει να κάνει τόσο με τυπικά γεγονότα (όπως ένας γάμος ή ένα συμβόλαιο), όσο με ψυχολογικά ορόσημα: την αποδοχή της ευθύνης για τον εαυτό σου, τη λήψη αποφάσεων και την οικονομική ανεξαρτησία. Αν δεν πληρώνεις ενοίκιο και δεν διαχειρίζεσαι τους λογαριασμούς του σπιτιού, είναι πολύ πιο δύσκολο να νιώσεις αυτόνομος.
«Φοβάμαι να φέρω κάποιον στο σπίτι»
Και η αυτονομία είναι βαθιά συνυφασμένη με τη σεξουαλικότητα. Επιστρέφοντας στο πατρικό, οι νέοι δεν μπορούν πλέον να ζήσουν την οικειότητα με τους δικούς τους όρους.
«Φοβάμαι πολύ να φέρω κάποιον στο σπίτι», παραδέχεται η Πέρι. «Δεν θέλω να τον συστήσω στη μαμά μου. Και δεν μπορώ να γυρίζω ξημερώματα· η μαμά ήδη με θεωρεί τρελή». Αντίθετα, αναγκάζεται να χειρίζεται τις ερωτικές της περιπέτειες με βάση το τι επιτρέπεται στο σπίτι και, κυρίως, το πότε αυτό είναι άδειο.
«Αυτή η κατάσταση μπορεί να κόψει απότομα τη φυσική ροή μιας σχέσης», προειδοποιεί η Δρ Galena Rhoades, κλινική ψυχολόγος στο Πανεπιστήμιο του Ντένβερ. «Είναι πιο δύσκολο να πάρεις συνειδητές αποφάσεις και πιο εύκολο να παρασυρθείς από τις περιστάσεις».
Έπειτα, είναι και το θέμα της ιδιωτικότητας. Οι λεπτοί τοίχοι και τα τριζάτα πατώματα μπορούν να προδώσουν ακόμα και τις πιο μυστικές στιγμές. Αλλά το πρόβλημα είναι κυρίως συναισθηματικό.
Η Πέρι περιγράφει μια έντονη αίσθηση déjà vu: «Λόγω του COVID, νιώθω ήδη σαν να είμαι ξανά 16 ή 18 ετών. Μερικές φορές σκέφτομαι: “Γαμώτο, γύρισα πίσω στην παιδική μου ηλικία”».
Αυτή η πισωγύρισμα δεν είναι φανταστική. Σύμφωνα με την Δρ. Davila, η επιστροφή στο οικογενειακό σπίτι επανενεργοποιεί παλιά μοτίβα σχέσεων με εκπληκτική ταχύτητα – είναι η ίδια δυναμική που παρατηρείται ακόμα και όταν οι ενήλικες επιστρέφουν στο σπίτι απλώς για τις διακοπές των γιορτών. Οι γονείς τείνουν να βλέπουν τους εαυτούς τους πρώτα ως φροντιστές, ανεξάρτητα από την ηλικία του παιδιού τους.
Πώς ξαναγράφονται οι κανόνες
Οι ειδικοί ενθαρρύνουν τους γονείς να αναγνωρίσουν ότι ο νεαρός ενήλικας έχει ήδη ζήσει χρόνια ανεξαρτησίας και έχει μάθει να στέκεται στα πόδια του. Στο επίκεντρο μιας λειτουργικής συγκατοίκησης βρίσκεται η ανοιχτή συζήτηση για τους ρόλους και τις προσδοκίες. Ποιος πληρώνει τι; Επιτρέπεται να κοιμηθεί σύντροφος στο δωμάτιο; Πόσο νωρίτερα πρέπει να ενημερώνονται οι γονείς;
Μην πατάτε “pause” στη ζωή σας: Η κλινική ψυχολόγος Alexandra Solomon προτρέπει τους νέους να μην εγκαταλείψουν τον εαυτό τους: «Συνεχίστε να βγαίνετε ραντεβού. Αμφισβητήστε τις δικαιολογίες που εφευρίσκετε ότι δεν μπορείτε να έχετε προσωπική ζωή επειδή μένετε με τους γονείς σας. Να είστε δημιουργικοί. Το να ζείτε στο πατρικό σας δεν αναιρεί την επιθυμία».
Μπορεί να απαιτείται περισσότερος προγραμματισμός, επικοινωνία και διακριτικότητα, αλλά όχι παραίτηση. Υπάρχει μάλιστα και μια θετική πλευρά: η συγκατοίκηση αυτή μπορεί να γίνει καταλύτης για την ωρίμανση του ατόμου. Πώς καταφέρνεις να διατηρήσεις την αυτοπεποίθηση και τα όριά σου μέσα στην οικογενειακή δίνη;
Η Πέρι ακόμη ψάχνει την απάντηση. Υποβάλλει αιτήσεις για δουλειές, βγαίνει ραντεβού και προσπαθεί να διαπραγματευτεί ένα ωράριο επιστροφής που δεν θα θυμίζει μαθητή λυκείου. Μερικές νύχτες αισθάνεται ότι έχει κολλήσει. Άλλες, νιώθει απλώς τυχερή που απολαμβάνει ασφάλεια και υποστήριξη σε μια τόσο ανελέητη πόλη.
Η ενηλικίωση δεν ήταν ποτέ μια ευθεία γραμμή. Είναι οικονομικά ασταθής, γεμάτη πειραματισμούς και ψυχολογικά έντονη. Όπως μας υπενθυμίζουν οι ειδικοί, η ωριμότητα δεν απονέμεται με ένα μισθωτήριο συμβόλαιο ή μια βέρα. Χτίζεται μέσα από την ευθύνη, τις επιλογές και το θάρρος να ορίσεις τον εαυτό σου – ακόμη και μέσα στο ίδιο σπίτι όπου έμαθες για πρώτη φορά ποιος είσαι.
