Μπορείτε να φάτε ένα τρόφιμο που έπεσε στο πάτωμα αν το σηκώσετε αμέσως; Παρά τη δημοφιλή πεποίθηση, ο περίφημος «κανόνας των τριών δευτερολέπτων» δεν είναι τίποτα περισσότερο από ένας μύθος. Και η επιστήμη έχει εξηγήσει το γιατί.
Μια ομάδα ερευνητών από το Νιου Τζέρσεϊ πραγματοποίησε 2.560 πειράματα, αφήνοντας διάφορα τρόφιμα να πέσουν σε τέσσερις διαφορετικές επιφάνειες. Στόχος τους ήταν να εξετάσουν αν τα βακτήρια χρειάζονται πράγματι χρόνο για να μεταφερθούν από το πάτωμα στο φαγητό. Το συμπέρασμα ήταν ξεκάθαρο: η μεταφορά βακτηρίων μπορεί να συμβεί σε λιγότερο από ένα δευτερόλεπτο.
Η εικόνα είναι γνώριμη σε όλους: ένα μπισκότο πέφτει στο πάτωμα, κάποιος το σηκώνει γρήγορα και επικαλείται τον «κανόνα των τριών δευτερολέπτων» πριν το φάει. Η ιδέα ότι τα μικρόβια δεν προλαβαίνουν να προσκολληθούν στο τρόφιμο μέσα σε τόσο σύντομο χρονικό διάστημα έχει περάσει από γενιά σε γενιά και έχει σχεδόν αποκτήσει τη μορφή οικογενειακής σοφίας.
Στην πραγματικότητα, όμως, όπως επισημαίνουν οι ειδικοί στη διατροφή, τα βακτήρια δεν λειτουργούν με χρονόμετρο. Ακόμη και η πιο σύντομη επαφή με μια μολυσμένη επιφάνεια μπορεί να οδηγήσει σε επιμόλυνση. Αν συνήθως δεν συμβαίνει κάτι σοβαρό, αυτό οφείλεται κυρίως στο γεγονός ότι η ποσότητα των μικροοργανισμών είναι μικρή και το ανοσοποιητικό σύστημα ενός υγιούς ενήλικα μπορεί να την αντιμετωπίσει.
Τι έδειξε η επιστημονική έρευνα
Η πιο γνωστή μελέτη δημοσιεύθηκε το 2016 από ερευνητές του Πανεπιστημίου Rutgers στο Νιου Τζέρσεϊ. Οι επιστήμονες δοκίμασαν τέσσερις διαφορετικές επιφάνειες: ανοξείδωτο ατσάλι, πλακάκι, ξύλο και μοκέτα, καθώς και τέσσερα είδη τροφίμων: καρπούζι, ψωμί, ψωμί με βούτυρο και ζελεδάκια.
Τα τρόφιμα παρέμειναν σε επαφή με τις επιφάνειες για λιγότερο από ένα δευτερόλεπτο, για 5, 30 και 300 δευτερόλεπτα. Συνολικά πραγματοποιήθηκαν 2.560 δοκιμές, με τη χρήση ενός βακτηρίου παρόμοιου με τη σαλμονέλα.
Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι η επιμόλυνση μπορεί να συμβεί σχεδόν ακαριαία, ιδιαίτερα όταν πρόκειται για τρόφιμα με υψηλή περιεκτικότητα σε υγρασία. Το καρπούζι αποδείχθηκε το πιο ευάλωτο στη μεταφορά βακτηρίων, ενώ τα ζελεδάκια παρουσίασαν τη μεγαλύτερη ανθεκτικότητα. Ενδιαφέρον είναι το γεγονός ότι η μοκέτα μετέφερε λιγότερα βακτήρια σε σχέση με το ατσάλι και το πλακάκι, πιθανότατα επειδή οι ίνες της παγιδεύουν μέρος των μικροοργανισμών.
Παρόλα αυτά, οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι όσο περισσότερο παραμένει ένα τρόφιμο στο πάτωμα, τόσο αυξάνεται η ποσότητα βακτηρίων που μεταφέρεται σε αυτό.
Οι παράγοντες που επηρεάζουν πραγματικά τον κίνδυνο
Ο χρόνος επαφής δεν είναι ο μοναδικός ούτε ο σημαντικότερος παράγοντας. Πολύ μεγαλύτερο ρόλο παίζουν:
Το είδος του τροφίμου: Όσο πιο υγρό ή κολλώδες είναι ένα τρόφιμο, τόσο ευκολότερα προσκολλώνται σε αυτό βακτήρια. Κομμένα φρούτα, τυριά, αλλαντικά ή ψωμί με μαρμελάδα είναι πιο ευάλωτα από ένα ξηρό μπισκότο ή ένα κράκερ.
Η επιφάνεια: Δάπεδα σε δημόσιους χώρους, μπάνια, μέσα μαζικής μεταφοράς ή πεζοδρόμια θεωρούνται ιδιαίτερα επιβαρυμένα. Ακόμη και το πάτωμα του σπιτιού δεν είναι αποστειρωμένο, καθώς έρχεται καθημερινά σε επαφή με παπούτσια, σκόνη και κατοικίδια.
Η διάρκεια επαφής: Αν και τα βακτήρια μεταφέρονται σχεδόν αμέσως, η παραμονή του τροφίμου για μεγαλύτερο χρονικό διάστημα αυξάνει τον βαθμό επιμόλυνσης.
Ποιοι πρέπει να είναι ιδιαίτερα προσεκτικοί
Για τα μικρά παιδιά, τις εγκύους, τους ηλικιωμένους και τα άτομα με εξασθενημένο ανοσοποιητικό σύστημα, οι ειδικοί είναι κατηγορηματικοί: τρόφιμα που έχουν πέσει στο πάτωμα καλό είναι να απορρίπτονται. Οι ομάδες αυτές είναι πιο ευάλωτες σε λοιμώξεις από βακτήρια όπως η σαλμονέλα ή το E. coli, που μπορούν να προκαλέσουν γαστρεντερικά προβλήματα, πυρετό και αφυδάτωση.
Τι να κάνετε όταν σας πέσει φαγητό
Την επόμενη φορά που ένα κομμάτι πίτσα ή ένα μπισκότο βρεθεί στο πάτωμα, κάντε τρεις απλές ερωτήσεις:
Ποιος πρόκειται να το φάει;
Πού ακριβώς έπεσε;
Τι είδους τρόφιμο είναι;
Αν πρόκειται για ευπαθή ή υγρά τρόφιμα, ή αν θα τα καταναλώσει κάποιος που ανήκει σε ευάλωτη ομάδα, η ασφαλέστερη επιλογή είναι να τα πετάξετε. Αντίθετα, ένα ξηρό τρόφιμο που έπεσε στιγμιαία σε καθαρό οικιακό δάπεδο ενέχει μικρότερο κίνδυνο, χωρίς όμως αυτό να σημαίνει ότι είναι απολύτως ασφαλές.
Το μόνο βέβαιο είναι ότι ο «κανόνας των 5 δευτερολέπτων» δεν προσφέρει καμία επιστημονική εγγύηση. Και όταν υπάρχει αμφιβολία, η πιο συνετή επιλογή είναι να προτιμήσετε ένα καινούργιο σνακ.
