Εννέα στα δέκα μυθιστορήματα που είναι αυτή την εβδομάδα στη βρετανική λίστα των μπεστ σέλερ έχουν ένα κοινό: τη δολοφονία μιας γυναίκας, παρόλο που προέρχονται από διαφορετικά είδη, από το ιστορικό μυθιστόρημα μέχρι το κλασικό νουάρ. Πρόκειται, συγκεκριμένα, για τα «The Secret of Secrets», «The Divorce», «The Names», «The Family Friend», «The Widow», «The Impossible Fortune», «The Hallmarked Man», «My Husband’s Wife» και «Boleyn Traitor».
Την ενδιαφέρουσα αυτή τάση επισήμανε η συγγραφέας Wendy Jones σε μια ανάρτησή της στο Instagram: «Επομένως, το 84% των βιβλίων που αγόρασε και διάβασε ο κόσμος στη Βρετανία αυτή την εβδομάδα περιλαμβάνει μια γυναίκα που δολοφονείται για ψυχαγωγικούς σκοπούς. Τι συμβαίνει εδώ;».
Στην πραγματικότητα, όπως γράφει η πολιτιστική συντάκτρια της Guardian Nadia Khomami, το φαινόμενο δεν είναι καινούριο: η εμμονή με τις δολοφονίες γυναικών συναντάται από τις γοτθικές ιστορίες της Daphne du Maurier μέχρι τα ψυχολογικά θρίλερ της Gillian Flynn. Τα τελευταία, με το «Κορίτσι που εξαφανίστηκε» να πρωτοστατεί, γνώρισαν τόσο μεγάλη εμπορική επιτυχία ώστε ώθησαν τους εκδότες να αρχίσουν να αναζητούν το επόμενο μυστήριο με πρωταγωνιστές κορίτσια.
«Οι κριτικοί υποστηρίζουν ότι όταν μετατρέπουμε επανειλημμένα τις γυναίκες σε θύματα υπάρχει ο κίνδυνος να κανονικοποιήσουμε τη βία σε βάρος τους», γράφει η Khomami. «Από την άλλη, το παράδοξο του είδους είναι ότι οι γυναίκες αποτελούν και τους βασικούς αναγνώστες του, με κάποιους να προτείνουν ότι είναι ένας τρόπος να διαχειρίζονται τους αληθινούς φόβους τους».
«Οι κριτικοί υποστηρίζουν ότι όταν μετατρέπουμε επανειλημμένα τις γυναίκες σε θύματα υπάρχει ο κίνδυνος να κανονικοποιήσουμε τη βία σε βάρος τους. Από την άλλη, το παράδοξο του είδους είναι ότι οι γυναίκες αποτελούν και τους βασικούς αναγνώστες του, με κάποιους να προτείνουν ότι είναι ένας τρόπος να διαχειρίζονται τους αληθινούς φόβους τους».
Η συγγραφέας αστυνομικών βιβλίων και κριτικός Laura Wilson εστιάζει στα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά των γυναικοκτονιών: «Οι γυναίκες που πέφτουν θύματα είναι πιθανότερο να δολοφονηθούν από ανθρώπους που γνωρίζουν, όπως συντρόφους ή συγγενείς, ενώ οι άντρες θύματα είναι πολύ πιο πιθανό να πεθάνουν στα χέρια ενός αγνώστου. Και κάθε έρευνα δείχνει ότι η πλειοψηφία των αναγνωστών των αστυνομικών βιβλίων είναι γυναίκες».
Η συγγραφέας Denise Mina ανατρέχει στην κληρονομιά των μπεστ σέλερ του 18ου αιώνα, όπου ιδιαίτερα δημοφιλή ήταν τα αστυνομικά με θύματα που είχαν συγκεκριμένα χαρακτηριστικά: «Η υπόθεση μιας νεκρής γυναίκας, ιδιαίτερα μιας νέας, όμορφης, λευκής ενάρετης γυναίκας, πουλάει εδώ και αιώνες. Οι ιστορίες μυθοπλασίας σχεδόν πάντα παρουσιάζουν αυτό το θύμα».
Η συγγραφέας Denise Mina ανατρέχει στην κληρονομιά των μπεστ σέλερ του 18ου αιώνα, όπου ιδιαίτερα δημοφιλή ήταν τα αστυνομικά με θύματα που είχαν συγκεκριμένα χαρακτηριστικά: «Η υπόθεση μιας νεκρής γυναίκας, ιδιαίτερα μιας νέας, όμορφης, λευκής ενάρετης γυναίκας, πουλάει εδώ και αιώνες. Οι ιστορίες μυθοπλασίας σχεδόν πάντα παρουσιάζουν αυτό το θύμα».
Η ίδια θεωρεί ότι δεν πρέπει να νιώθουμε ενοχές αν μας ελκύουν τέτοια αναγνώσματα. Αυτό μπορεί να συμβαίνει «όχι γιατί θέλουμε να κάνουμε κακό σε τέτοιους χαρακτήρες, αλλά μάλλον γιατί θα θέλαμε να τους σώσουμε. Η παρόρμηση για ανάγνωση λειτουργεί μόνο όταν μας ενδιαφέρει βαθιά ό,τι διαβάζουμε».
Ο Αμερικανός εγκληματολόγος Scott Bonn παραθέτει τις μαρτυρίες πολλών γυναικών με τις οποίες έχει μιλήσει, σύμφωνα με τις οποίες στρέφονται σε αληθινές ιστορίες εγκλημάτων σε podcast και ντοκιμαντέρ αναζητώντας «συμβουλές για να προστατευτούν από μια επίθεση από αγνώστους» αλλά και για να «εντοπίσουν τα σημάδια ενός κοινωνιοπαθή άντρα».
«Τα αστυνομικά μυθιστορήματα είναι τα κοινωνικά μυθιστορήματα της εποχής μας», συμπληρώνει η συγγραφέας Lori Rader-Day. «Παρόλο που τα βίαια εγκλήματα σημειώνουν ιστορικό χαμηλό σήμερα, αυτά τα βιβλία δίνουν μια ασφαλή διέξοδο στο άγχος που έχουμε για την κατάσταση του κόσμου».
Υπήρξαν και αντιδράσεις σε αυτή την τάση, όπως το βραβείο Staunch, που καθιερώθηκε από τη συγγραφέα Bridget Lawless για να τιμά τα θρίλερ όπου «καμία γυναίκα δεν πέφτει θύμα βίας, παρακολούθησης, σεξουαλικής εκμετάλλευσης, βιασμού ή δολοφονίας». Αλλά όπως επισημαίνει μια άλλη αρθρογράφος της Guardian, η συγγραφέας αστυνομικών βιβλίων Sophie Hannah, το να γράφεις για τη βία είναι διαφορετικό από το να την ασκείς. «Αν δεν μπορούμε να σταματήσουμε τον άνθρωπο από το να κάνει κακό ο ένας στον άλλο, πρέπει να μπορούμε να γράφουμε ιστορίες όπου αυτό το κακό υποβάλλεται σε εξονυχιστικό ψυχολογικό και ηθικό έλεγχο και τιμωρείται».
