«Η ιστορία ενός παιδιού χωρίς πατέρα, που προσπαθεί να αναγνωρίσει τον εαυτό του ως θεϊκό, ανεβαίνει στο άρμα του Ήλιου και το οδηγεί στην καταστροφή. Η πορεία του καίει το σύμπαν. Η πτώση του αφήνει πίσω της καμένη γη. Μια εικόνα πτήσης και πτώσης, παιδικού τραύματος, αλαζονείας και τιμωρίας. Ο μύθος του Φαέθοντα ξαναγράφεται μέσα από μια γλώσσα που ενώνει τη μπαρόκ όπερα με τη σύγχρονη ποίηση»: Έτσι μάς συστήνει η Σοφία Αντωνίου την παράσταση «Φαέθων» σε καλλιτεχνική επιμέλεια της Ομάδας Μουσικού Θεάτρου Ραφή, που σηματοδοτεί το σκηνοθετικό ντεμπούτο της στην όπερα και τη νέα δημιουργική συνεργασία της Εναλλακτικής Σκηνής της Εθνικής Λυρικής Σκηνής με το ΔΗΠΕΘΕ Καβάλας που άνοιξε τον δρόμο για την επιστροφή της ΕΛΣ στο Αρχαίο Θέατρο Φιλίππων μετά από 25 χρόνια.
Η Σοφία Αντωνίου είναι ένας από τους νέους δημιουργούς που ό,τι αγγίζουν γίνεται χρυσός. Μετά τη συνεργασία της ως ηθοποιού με πολιτιστικούς οργανισμούς όπως το Εθνικό Θέατρο, κάθισε στην καρέκλα του σκηνοθέτη, από την οποία έχει δώσει ενδιαφέροντα δείγματα δουλειάς όπως «Η ζωή, τα γηρατειά και ο θάνατος μιας γυναίκας του λαού» του Ντιντιέ Εριμπόν στο πρόγραμμα Grape του Φεστιβάλ Αθηνών 2025 ή, πιο πρόσφατα, το «Άμλετ (machine)» στο Θέατρο Πορεία.
Ο «Φαέθων», ένα από τα σημαντικότερα έργα του Γάλλου μπαρόκ μουσουργού J. B. Lully, σε λιμπρέτο του Philippe Quinault, αντλεί έμπνευση από τις «Μεταμορφώσεις» του Οβιδίου. Η παράσταση τοποθετεί την πράξη της μεταμόρφωσης στο κέντρο της, παρουσιάζοντας τους ήρωες να μεταμορφώνονται διαρκώς σε ζώα, πουλιά και θαλασσινά τέρατα και συνθέτοντας ένα καλειδοσκοπικό σύμπαν μουσικοθεατρικού πλούτου, που την είχε κάνει ιδιαίτερα δημοφιλή, καθιερώνοντάς την ως την «Όπερα του λαού». Διασκευάστηκε και κάνει πρεμιέρα στο Φεστιβάλ Φιλίππων, για να συνεχίσει το ταξίδι του το φθινόπωρο στην Εναλλακτική Σκηνή της ΕΛΣ.
Πώς προέκυψε η σκηνοθεσία της πρώτης σας όπερας;
«Η όπερα είναι ένα είδος που αγαπώ και θαυμάζω πολύ. Όταν λοιπόν το ΔΗΠΕΘΕ Καβάλας και συγκεκριμένα η Εύα Οικονόμου Βαμβακά μού έκαναν αυτή την πρόταση, την αποδέχτηκα με μεγάλη χαρά. Το δεύτερο βήμα ήταν να γνωρίσω την Ομάδα Ραφή, ένα από τα πιο δραστήρια και αναγνωρισμένα ανεξάρτητα σχήματα λυρικού θεάτρου στην Ελλάδα. Η Αναστασία Κότσαλη και η Λητώ Μεσσήνη, που υπογράφουν τη δημιουργική σύλληψη και την καλλιτεχνική επιμέλεια της παράστασης, μου ενέπνευσαν εμπιστοσύνη από την πρώτη στιγμή. Από την πρώτη κιόλας συνάντησή μας ένιωσα μεγάλη ασφάλεια. Υπήρχε μια κοινή γλώσσα, μια διάθεση για ουσιαστική συνεργασία και δημιουργικό διάλογο, που με έκανε να ανυπομονώ να ξεκινήσει αυτή η δουλειά».
Γιατί ο «Φαέθων» κάνει πρεμιέρα στους Φιλίππους; Πώς συνδέεται το έργο με την ταυτότητα του Φεστιβάλ;
«Η φετινή ταυτότητα του Φεστιβάλ έχει ως κεντρικό άξονα τις “Μεταμορφώσεις” και ολόκληρο το έργο περιστρέφεται γύρω από αυτή την έννοια. Τα μοναδικά κοστούμια της Ελένης Καββάδα, ο σχεδόν σεληνιακός σκηνικός κόσμος της Μαριλένας Καλαϊτζαντωνάκη και οι εντυπωσιακοί φωτισμοί του Βασίλη Αποστολάτου συνθέτουν ένα σύμπαν όπου τίποτα δεν μένει σταθερό».
Ποιες σκηνοθετικές προκλήσεις ενέχει το ανέβασμα του έργου σε αρχαίο ελληνικό θέατρο και ποιες η μεταφορά του στην ΕΛΣ το φθινόπωρο;
«Και οι δύο χώροι αποτελούν για μένα μια πρόκληση, καθώς είναι η πρώτη φορά που σκηνοθετώ τόσο σε αρχαίο θέατρο όσο και στην Εναλλακτική Σκηνή της ΕΛΣ. Το Αρχαίο Θέατρο των Φιλίππων δίνει στην όπερα το μέγεθος και την αίσθηση τελετουργίας που της ταιριάζει. Η μεγαλύτερη πρόκληση είναι να καταφέρουμε να το γεμίσουμε με την ενέργειά μας και να επικοινωνήσουμε ουσιαστικά με ένα τόσο μεγάλο κοινό. Από την άλλη, η Εναλλακτική Σκηνή, ως κλειστός και πιο ελεγχόμενος χώρος, επιτρέπει μεγαλύτερη ακρίβεια και πιο άμεση σχέση με τον θεατή. Νομίζω ότι κάθε χώρος θα αναδείξει διαφορετικές πλευρές της παράστασης».
Με αφετηρία τον «Φαέθωνα», τι μπορεί να οδηγήσει ένα παιδί στην αλαζονεία και στο να κάψει τον κόσμο γύρω του ή και τον εαυτό του;
«Νομίζω ότι ένα παιδί μπορεί να οδηγηθεί στην αλαζονεία όταν μεγαλώνει μέσα σε ένα περιβάλλον χωρίς αγάπη, χωρίς όρια και χωρίς να μάθει ποτέ τι σημαίνει να αναλαμβάνει την ευθύνη των πράξεών του. Πιστεύω βαθιά ότι ο άνθρωπος δεν χρειάζεται πολλά πράγματα για να είναι ευτυχισμένος. Κι όμως, προσπαθούμε διαρκώς να αποδείξουμε ότι είμαστε κάτι ανώτερο, ότι είμαστε θεοί. Θέλουμε συνεχώς περισσότερα, δεν χορταίνουμε ποτέ, και συχνά αυτή η αχόρταγη ανάγκη κρύβει κάποιο τραύμα, μια έλλειψη.
«Νομίζω ότι ένα παιδί μπορεί να οδηγηθεί στην αλαζονεία όταν μεγαλώνει μέσα σε ένα περιβάλλον χωρίς αγάπη, χωρίς όρια και χωρίς να μάθει ποτέ τι σημαίνει να αναλαμβάνει την ευθύνη των πράξεών του. Πιστεύω βαθιά ότι ο άνθρωπος δεν χρειάζεται πολλά πράγματα για να είναι ευτυχισμένος».
»Υπάρχουν στιγμές που κι εγώ νιώθω την ανάγκη να αποδείξω την αξία μου, να προβαίνω σε πράξεις επειδή πιστεύω ότι μόνο έτσι θα νιώσω πως είμαι αρκετή. Κάποιες φορές ταυτίζομαι με τον Φαέθοντα. Δεν τον βλέπω μόνο ως έναν αλαζόνα νέο που τιμωρήθηκε αλλά ως έναν άνθρωπο που αναζητά την αναγνώριση, την ταυτότητα και την αγάπη. Ίσως γι’ αυτό αισθάνομαι την ανάγκη να τον κατανοήσω· γιατί προσπαθώ να καταλάβω κάτι και για τον εαυτό μου.
»Ταυτόχρονα, ο μύθος μού θυμίζει ότι καμία πράξη δεν αφορά μόνο εμάς. Οι επιλογές μας έχουν συνέπειες και όσο μεγαλύτερη είναι η δύναμη που αποκτούμε τόσο μεγαλύτερη είναι και η ευθύνη που έχουμε απέναντι στους άλλους. Στην περίπτωση του Φαέθοντα υπάρχει και μια ακόμη διάσταση: πρόκειται για ένα ήδη προνομιούχο παιδί, γιο ενός θεού, που ανήκει στην ανώτερη τάξη. Αυτό δείχνει ότι η αλαζονεία δεν γεννιέται μόνο από τη στέρηση αλλά μπορεί να καλλιεργηθεί και μέσα από την υπερβολή των προνομίων, όταν αυτά δεν συνοδεύονται από σωστή καθοδήγηση, όρια και αίσθημα ευθύνης απέναντι στους άλλους. Όταν κάποιος μεγαλώνει πιστεύοντας ότι όλα του ανήκουν, χωρίς να μαθαίνει να νοιάζεται για τους ανθρώπους, τη φύση και τις συνέπειες των πράξεών του, είναι πολύ εύκολο να χρησιμοποιήσει τη δύναμή του με τρόπο καταστροφικό».
Τι μπορεί να μας προστατεύσει από την αλαζονεία, ειδικά όταν αποκτούμε εξουσία και δύναμη;
«Αν γνωρίζαμε την απάντηση, ίσως να μην επαναλαμβάναμε τα ίδια λάθη εδώ και χιλιάδες χρόνια. Κάτι φαίνεται να μεταμορφώνει τον άνθρωπο, ιδιαίτερα όταν δεν είναι ισορροπημένος μέσα του.
»Ίσως όμως το πραγματικό ερώτημα να είναι άλλο: γιατί έχουμε αυτή την ανάγκη για δύναμη; Γιατί δεν μας αρκεί ποτέ αυτό που είμαστε και αυτό που έχουμε; Γιατί θέλουμε να εξουσιάζουμε τους άλλους; Είναι κάποιο ένστικτο, κάποια βαθύτερη ανασφάλεια, κάποια έλλειψη που προσπαθούμε να καλύψουμε;
»Ζούμε σε έναν πλανήτη που μας προσφέρει απλόχερα σχεδόν τα πάντα, κι όμως αδυνατούμε να συνυπάρξουμε ειρηνικά. Οι μεγαλύτεροι ηγέτες σήμερα είναι ψυχοπαθείς δολοφόνοι που αφανίζουν λαούς στο όνομα του χρήματος και της δύναμης, είναι τρομακτικό. Κι οι υπόλοιποι παρακολουθούμε ασάλευτοι αυτό το θρίλερ να εκτυλίσσεται μπροστά στα μάτια μας».
«Οι μεγαλύτεροι ηγέτες σήμερα είναι ψυχοπαθείς δολοφόνοι που αφανίζουν λαούς στο όνομα του χρήματος και της δύναμης, είναι τρομακτικό. Κι οι υπόλοιποι παρακολουθούμε ασάλευτοι αυτό το θρίλερ να εκτυλίσσεται μπροστά στα μάτια μας».
Η Όλγα Σελλά έγραψε ότι «κάνετε πολιτικό θέατρο χωρίς να το διαλαλείτε». Πού βρίσκονται τα όρια ανάμεσα στο εύληπτο και το υπερβολικά προφανές στην τέχνη;
«Είναι από τα πιο όμορφα σχόλια που έχουν γραφτεί για τη δουλειά της ομάδας μας, γιατί αγγίζει κάτι πολύ ουσιαστικό. Είναι πολύ εύκολο να κάνεις πολιτικό θέατρο επειδή είναι “της μόδας”, αλλά είναι εξίσου εύκολο να κάνεις ένα απολιτίκ θέατρο, γιατί δεν ενοχλεί κανέναν.
»Προσωπικά προσπαθώ να παίρνω μια καθαρή θέση μέσα από κάθε έργο, δημιουργώντας ερωτήματα και ανοίγοντας χώρο για διάλογο. Γιατί πιστεύω ότι όλες μας οι πράξεις είναι πολιτικές, όπως και η ίδια μας η ζωή. Οι καλλιτέχνες έχουμε τον χώρο και την ευθύνη να μιλάμε για όσα μας απασχολούν, να εστιάζουμε στον άνθρωπο και να προτείνουμε έναν διαφορετικό τρόπο θέασης των πραγμάτων, με ειλικρίνεια και καθαρή πρόθεση.
«Είναι πολύ εύκολο να κάνεις πολιτικό θέατρο επειδή είναι “της μόδας”, αλλά είναι εξίσου εύκολο να κάνεις ένα απολιτίκ θέατρο, γιατί δεν ενοχλεί κανέναν».
»Για μένα αυτή η πρόθεση συνδέεται άμεσα με το πώς στέκεσαι απέναντι στο έργο: όχι μόνο με το να παίρνεις θέση αλλά και με το πώς τη διατυπώνεις, ώστε να αφήνει χώρο στον θεατή να σκεφτεί. Να τον εμπιστεύεσαι ως ενεργό δέκτη, ικανό να επεξεργαστεί, να αμφισβητήσει και ακόμη και να διαφωνήσει. Γι’ αυτό έχει σημασία να απευθύνεσαι και σε όσους δεν συμφωνούν μαζί σου, όχι μόνο σε όσους σε επιβεβαιώνουν, κρατώντας ανοιχτό τον διάλογο.
»Η δική μου ανάγκη είναι να μιλήσω για όσα μας αφορούν και μας πονάνε, αλλά και να δώσω ελπίδα, έμπνευση και μια ανάγκη για το “μαζί”. Με αυτό κοιμάμαι και ξυπνάω, και εύχομαι να μην το χάσω ποτέ».
Ποιον ρόλο μπορεί να παίξει το πολιτικό θέατρο στις μέρες μας; Έχει τη δύναμη να φέρει κάποια ουσιαστική αλλαγή;
«Οι άνθρωποι που παρακολουθούν θέατρο, ως επί το πλείστον, ανήκουν σε ένα κοινό που έχει ενδιαφέρον για τον πολιτισμό αλλά και τη δυνατότητα πρόσβασης σε αυτόν· συχνά πρόκειται για ένα κοινωνικό και οικονομικό προνόμιο. Από την άλλη, υπάρχουν πολλοί που δεν έχουν αυτή τη δυνατότητα: είτε λόγω οικονομικών συνθηκών είτε λόγω γεωγραφικής απόστασης (όπως σε περιοχές της επαρχίας), είτε λόγω ηλικίας, κινητικών δυσκολιών ή αναπηρίας είτε επειδή προέρχονται από διαφορετικά πολιτισμικά ή γλωσσικά περιβάλλοντα, όπως στην περίπτωση μεταναστών και προσφύγων, που συχνά δυσκολεύονται να έρθουν σε επαφή με τον θεατρικό λόγο.
»Δεν μπορούμε, λοιπόν, να μιλάμε για καθολική αλλαγή όταν η συμπερίληψη παραμένει ελλιπής. Παρόλα αυτά, έχω δει ανθρώπους να αλλάζουν μέσα από τη βιωματική σχέση με το θέατρο. Έχω δει έναν απλό πολίτη να βρίσκει για πρώτη φορά έναν χώρο έκφρασης μέσα από την τέχνη, ένα παιδί που δεν είχε φωνή να αποκτά, αλλά κυρίως έχω δει ανθρώπους να μεταμορφώνονται μέσα από την εμπειρία του μαζί, της ομάδας. Κι εγώ αλλάζω μέσα σε αυτό, μαθαίνοντας διαρκώς πώς να συνδέομαι με τον κόσμο και με την εσωτερική μου φωνή.
»Για μένα το θέατρο δεν είναι διασκέδαση· είναι κάτι που χρειάζεται να μας πηγαίνει λίγο παραπέρα. Είναι ένα σπουδαίο εκπαιδευτικό και ψυχοθεραπευτικό εργαλείο για όλους, και χρειάζονται περισσότερες δράσεις και μέριμνα από το κράτος για ουσιαστικότερη συμπερίληψη».
«Για μένα το θέατρο δεν είναι διασκέδαση· είναι κάτι που χρειάζεται να μας πηγαίνει λίγο παραπέρα. Είναι ένα σπουδαίο εκπαιδευτικό και ψυχοθεραπευτικό εργαλείο για όλους, και χρειάζονται περισσότερες δράσεις και μέριμνα από το κράτος για ουσιαστικότερη συμπερίληψη».
Σε μια παράσταση μουσικοθεατρικού πλούτου όπως ο «Φαέθων», σε ποια στοιχεία δώσατε ιδιαίτερη προσοχή ώστε ο θεατής να μη χαθεί ανάμεσα στα διαφορετικά ερεθίσματά της; Ειδικά όταν μιλάμε για μια «όπερα του λαού»;
«Καταρχάς, να πω ότι πρόκειται για μια διασκευή. Η συνθέτρια Βασιλική Λεγάκη, σε συνεργασία με την Ομάδα Ραφή, επανέγραψαν τη γνωστή όπερα και την προσάρμοσαν για τέσσερις ερμηνευτές και τρεις μουσικούς.
»Η Βασιλική έχει ενορχηστρώσει εκ νέου τη μουσική του Lully και έχει προσθέσει δικές της ηλεκτρονικές συνθέσεις, δίνοντας στο έργο μια δική της ταυτότητα. Έχει κρατηθεί όμως ο βασικός κορμός του, με έμφαση στην πτώση του Φαέθοντα, στην έννοια της μεταμόρφωσης και στο σημείο όπου η Γη καίγεται και ζητά βοήθεια. Χωρίς περιττά στολίδια, με αμεσότητα αλλά και φαντασία, προσπαθούμε να μεταφέρουμε αυτή την ιστορία ως άνθρωποι του σήμερα.
»Στη δημιουργική ομάδα είναι και η νέα ποιήτρια Τώνια Τζιρίτα Ζαχαράτου, η οποία έχει συμβάλει με τον δικό της τρόπο με ποιήματα πάνω στον μύθο, που συνθέτουν αυτό το μωσαϊκό.
»Στο τέλος, είναι μια απλή ιστορία, ένα παραμύθι που θα μπορούσε ο καθένας να το παρακολουθήσει και να απολαύσει την υπέροχη μπαρόκ μουσική και τους ερμηνευτές μας μουσικούς (Κώστας Γιοβάνης, Κωνσταντίνος Ζιγκερίδης, Ελευθερία Τόγια) και λυρικούς τραγουδιστές (Πάρης Δημάτσας, Γιώργος Ιατρού, Αναστασία Κότσαλη, Λητώ Μεσσήνη)».
Ποια θέση έχει η όπερα στις νεότερες γενιές; Και, αν δεν έχει (πλέον) αυτή που της αναλογεί, τι θα μπορούσε να αλλάξει;
«Δυστυχώς, νομίζω ότι δεν έχει τη θέση που της αξίζει στις νεότερες γενιές. Αυτό που χρειάζεται είναι μεγαλύτερη στήριξη από το κράτος και από τους παραγωγούς. Όπως και ο χορός και το μουσικό θέατρο, έτσι και η όπερα φαίνεται συχνά σαν κάτι που αφορά “λίγους”. Χρειάζεται όμως μεγαλύτερη συμπερίληψη, γιατί δεν είναι μόνο το θέατρο που μπορεί να αφορά τον κόσμο.
»Παράλληλα, πιστεύω ότι χρειάζεται ουσιαστική στήριξη ώστε να μπορούν να δημιουργηθούν και να επιβιώσουν περισσότερες ανεξάρτητες ομάδες μουσικού θεάτρου, χωρίς να ανήκουν σε κάποιον μεγάλο θεσμό. Έτσι θα υπάρχει μεγαλύτερη καλλιτεχνική ελευθερία, περισσότερος πειραματισμός και περισσότερες ευκαιρίες για νέες φωνές και διαφορετικές αισθητικές προσεγγίσεις».
«Χρειάζεται ουσιαστική στήριξη ώστε να μπορούν να δημιουργηθούν και να επιβιώσουν περισσότερες ανεξάρτητες ομάδες μουσικού θεάτρου, χωρίς να ανήκουν σε κάποιον μεγάλο θεσμό. Έτσι θα υπάρχει μεγαλύτερη καλλιτεχνική ελευθερία, περισσότερος πειραματισμός και περισσότερες ευκαιρίες για νέες φωνές και διαφορετικές αισθητικές προσεγγίσεις».
Από τις αρχαίες ελληνικές τραγωδίες και τον Σαίξπηρ μέχρι τον Εριμπόν, υπάρχουν κοινά στα κείμενα που σας γοητεύουν αρκετά ώστε να επιλέξετε τα σκηνοθετήσετε;
«Όλα μιλούν για τον άνθρωπο, εξερευνώντας το ψυχικό μεγαλείο αλλά και τις αδυναμίες του. Σίγουρα τα ποιητικά κείμενα με τραβούν περισσότερο, τόσο τα κλασικά όσο και τα σύγχρονα.
»Αυτό που χρειάζομαι κυρίως είναι να νιώσω ότι ένα κείμενο με εμπνέει, ότι μου “γαργαλάει” τη φαντασία και ότι έχει ένα άνοιγμα, ένα φως. Να μην είναι κλειστό μέσα στα νοήματά του ούτε να εκβιάζει το συναίσθημα. Μου αρέσουν τα έργα που έχουν ανθρωπιά και χώρο για το “εμείς”.
»Η χορικότητα επίσης με συγκινεί και με αφορά βαθιά, υπάρχει σε όλες μου τις δουλειές».
Από την εμπειρία της ανατροφής σας στην εργατική τάξη, από γονείς βιοπαλαιστές όπως έχετε πει, ποιες ήταν οι προκλήσεις και ποια, ενδεχομένως, τα πλεονεκτήματα ενός τέτοιου background;
«Πλέον δεν αισθάνομαι ότι στερήθηκα κάτι αλλά ότι κάθε κομμάτι της διαδρομής μου με έχει φέρει εδώ όπου βρίσκομαι σήμερα. Οι γονείς μου, παρότι στην αρχή δεν μπορούσαν να καταλάβουν πλήρως τι κάνω και γιατί, στην πορεία με στήριξαν και σήμερα είναι περήφανοι για μένα.
»Σίγουρα, οι δυσκολίες και τα εμπόδια που συνάντησα με έκαναν να θέλω ακόμη περισσότερο να βρίσκομαι σε αυτόν το χώρο και να εκτιμώ βαθύτερα κάθε βήμα της πορείας μου.
»Κάθε άνθρωπος δίνει μάχη με το δικό του προσωπικό τραύμα. Εγώ μπορεί να μεγάλωσα σε μια οικογένεια που δεν μου έδωσε καλλιτεχνικά ερεθίσματα, αλλά ήταν πάντα εκεί για μένα, ακόμη κι όταν δεν καταλάβαινε ή διαφωνούσε με τις επιλογές μου. Προσπαθώ στη ζωή μου να είμαι ευγνώμων για ό,τι έχω και για ό,τι μου λείπει να φροντίζω να το δίνω εγώ στον εαυτό μου.
»Από μικρή, τα όνειρά μου ήταν πάντα ο οδηγός μου – ακόμη κι όταν έκανα λάθη στην προσπάθεια να προχωρήσω. Ο Εριμπόν λέει στο βιβλίο του “Η ζωή, τα γηρατειά και ο θάνατος μιας γυναίκας του λαού” ότι “έγινα αυτό που είμαι κόντρα σε εκείνη (τη μητέρα του), αλλά και χάρη σε εκείνη”. Για μένα αυτή είναι μια από τις πιο σπουδαίες φράσεις, γιατί συνοψίζει τη σύνθετη σχέση με την καταγωγή μας».
«Ο Εριμπόν λέει στο βιβλίο του “Η ζωή, τα γηρατειά και ο θάνατος μιας γυναίκας του λαού” ότι “έγινα αυτό που είμαι κόντρα σε εκείνη (τη μητέρα του), αλλά και χάρη σε εκείνη”. Για μένα αυτή είναι μια από τις πιο σπουδαίες φράσεις, γιατί συνοψίζει τη σύνθετη σχέση με την καταγωγή μας».
«Ως γυναίκα καλλιτέχνις και σκηνοθέτρια χρειάζεται συνεχώς να αποδεικνύω ότι είμαι άξια», είχατε πει σε προηγούμενη συνέντευξή σας. Επομένως έχετε εισπράξει, εμμέσως ή ευθέως, διακρίσεις και προκαταλήψεις ως νέα γυναίκα δημιουργός;
«Έχω ακούσει σχόλια τα οποία δύσκολα θα λέγονταν ποτέ σε έναν άνδρα σκηνοθέτη. Για παράδειγμα: “Σίγουρα θέλεις να κάνεις αυτό το έργο; Μήπως να κάνεις κάτι πιο απλό και μετά να ξανάρθεις να το συζητήσουμε;” ή “είναι πολύ πειραματικό αυτό για σένα, άσ’το καλύτερα”. Ακόμη και μέσα από τη σχολή μου, σχόλια όπως “σου έδωσα αυτή τη σκηνή με τις γυναίκες επειδή είσαι γυναίκα” -χωρίς ποτέ να έχω ακούσει το αντίστοιχο προς άνδρα, δηλαδή “σου έδωσα την αντρική σκηνή επειδή είσαι άνδρας”- ή παροτρύνσεις του τύπου “κάνε κάτι πιο κοριτσίστικο”.
»Αντίστοιχες συμπεριφορές έχω συναντήσει και στις αμοιβές. Σε μία παραγωγή είχα ζητήσει ένα συγκεκριμένο ποσό και η αντίδραση ήταν σχεδόν ειρωνική. Τελικά αρνήθηκα να συμμετάσχω με τα μισά χρήματα και η ίδια δουλειά ανατέθηκε αργότερα σε άνδρα σκηνοθέτη με την αμοιβή που αρχικά είχα ζητήσει εγώ.
«Σε μία παραγωγή είχα ζητήσει ένα συγκεκριμένο ποσό και η αντίδραση ήταν σχεδόν ειρωνική. Τελικά αρνήθηκα να συμμετάσχω με τα μισά χρήματα και η ίδια δουλειά ανατέθηκε αργότερα σε άνδρα σκηνοθέτη με την αμοιβή που αρχικά είχα ζητήσει εγώ».
»Ο σεξισμός είναι βαθιά ριζωμένος στην κοινωνία μας. Τον συναντώ καθημερινά, στον δρόμο, στις υπηρεσίες, αλλά και στον επαγγελματικό χώρο. Έχουμε ακόμη πολύ δρόμο να διανύσουμε μέχρι να μπορούμε να μιλάμε για πραγματική ισότητα.
»Πώς το αντιμετωπίζω όλο αυτό; Επιλέγοντας να συνεργάζομαι με ανθρώπους με τους οποίους μοιραζόμαστε κοινές αξίες και όραμα. Νιώθω πολύ τυχερή που τα τελευταία χρόνια συνεργάζομαι με τη Μαριλένα Καλαϊτζαντωνάκη, μια εξαιρετική εικαστικό, σκηνογράφο και παραγωγό. Η Μαριλένα, που δίνει τον δικό της αγώνα να επιβιώσει μέσα στην καλλιτεχνική “ζούγκλα”, πίστεψε στη δουλειά μου και ανέλαβε εξ ολοκλήρου τις τελευταίες παραγωγές, τόσο καλλιτεχνικά, ως art director, σκηνογράφος και ενδυματολόγος, όσο και πρακτικά, ως παραγωγός. Της χρωστάω πολλά και εύχομαι ο χώρος να γεμίσει με τέτοιους ανθρώπους, που στέκονται με ήθος και ανθρωπιά. Δεν είναι εύκολο να είσαι γυναίκα παραγωγός και καλλιτέχνις ταυτόχρονα· ο σεξισμός υπάρχει και εκδηλώνεται ακόμη και ασυνείδητα, ακόμη και από άτομα που φαινομενικά δεν αναπαράγουν τέτοιες συμπεριφορές. Είναι δύσκολο να αποδεχτεί κανείς ότι μια γυναίκα μπορεί να είναι το “αφεντικό”, ότι το κύρος και η εξουσία δεν ανήκουν αυτονόητα σε έναν άνδρα. Για μια γυναίκα η δυσκολία είναι υπερδιπλάσια. Για όλους αυτούς τους λόγους, νιώθω βαθιά ευγνωμοσύνη που ήρθε στο δρόμο μου.
«Ο σεξισμός υπάρχει και εκδηλώνεται ακόμη και ασυνείδητα, ακόμη και από άτομα που φαινομενικά δεν αναπαράγουν τέτοιες συμπεριφορές. Είναι δύσκολο να αποδεχτεί κανείς ότι μια γυναίκα μπορεί να είναι το “αφεντικό”, ότι το κύρος και η εξουσία δεν ανήκουν αυτονόητα σε έναν άνδρα».
»Παράλληλα, πιστεύω ότι είναι σημαντικό να αναγνωρίζουμε πως ο σεξισμός δεν αναπαράγεται μόνο από τους άνδρες. Πολλές φορές και οι ίδιες οι γυναίκες, συνειδητά ή ασυνείδητα, γίνονται φορείς στερεοτύπων και σεξιστικών αντιλήψεων. Είμαι σίγουρη ότι και εγώ μπορεί κάποια στιγμή να έχω κάνει ένα σεξιστικό σχόλιο ή να έχω συμπεριφερθεί με σεξιστικό τρόπο χωρίς να το αντιληφθώ. Το ζητούμενο είναι όμως να αναγνωρίζουμε αυτά τα μοτίβα, να τα αμφισβητούμε και να αλλάζουμε».
Info
«Φαέθων», Εθνική Λυρική Σκηνή – ΔΗΠΕΘΕ Καβάλας, Τετάρτη 15 Ιουλίου, 21:30, Αρχαίο Θέατρο Φιλίππων. Προπώληση εισιτηρίων: www.ticketservices.gr. Καβάλα: Κέντρο Πληροφόρησης Επισκεπτών Δήμου Καβάλας (πρώην ΕΟΤ), Κεντρική Πλατεία, τηλ. 2510 620566, καθημερινά από τη Δευτέρα 6 Ιουλίου (10:00 – 14:00 και 18:00 – 21:00) και, την ημέρα της παράστασης, στο ταμείο του χώρου της εκδήλωσης από τις 19:30 το απόγευμα. Κρηνίδες: Café «Προσκήνιο», Αρχαίο Θέατρο Φιλίππων, τηλ. 2510 516090.
