Δεν χρειάζεται συστάσεις, αλλά ας κάνουμε μερικές. Ο «αρχαιολόγος της καρδιάς μας», Δρ. Θεόδωρος Παπακώστας, ξεκίνησε να χαράζει πριν από χρόνια ένα μονοπάτι ανακάλυψης της αρχαιότητας, αλλά και της ιστορίας γενικότερα, άπλωσε το χέρι του στον ακροατή και τον αναγνώστη που ήθελαν να πραγματοποιήσουν μαζί του αυτό το ταξίδι και από τότε τριγυρνά σε ιστορικές και προϊστορικές διαδρομές μαζί με την πολυπληθή, φιλοπερίεργη παρέα του, που τον ακολουθεί σε κάθε του project, ψηφιακό ή αναλογικό.
Ο Θεόδωρος Παπακώστας σπούδασε αρχαιολογία, διαθέτει μεταπτυχιακό στην προϊστορική και διδακτορική διατριβή στην κλασική αρχαιολογία. Πέρα και πάνω από όλα, όμως, διαθέτει τη μοναδική ικανότητα να μετατρέπει τη «στεγνή σαν πέτρα» πληροφορία, τον «ζουμερό» μύθο ή την εμπεριστατωμένη εικασία σε μια συναρπαστική αφήγηση, είτε αυτή είναι προφορική, είτε γραπτή. Τα βιβλία του, μεταφρασμένα σε πάνω από 17 γλώσσες, γίνονται ανάρπαστα από την πρώτη στιγμή της κυκλοφορίας τους, ενώ διαβάζονται και ξαναδιαβάζονται με την ίδια ευχαρίστηση, καθώς ο αναγνώστης λαχταράει να επισκεφτεί πολλές φορές ιστορίες από το παρελθόν που ρίχνουν φως σε γοητευτικές εποχές και δίνουν μια νέα οπτική γωνία από την οποία παρατηρούμε το σήμερα.
Με αφορμή την κυκλοφορία του νέου βιβλίου του με τίτλο «Πόση Μεγάλη Ελλάδα θέλετε; – Ναι!», από τις Εκδόσεις Key Books στις 11 Ιουνίου, συζητήσαμε για το αντικείμενό του, την Magna Grecia, τη συναρπαστική ιστορία της, τη μεγαλύτερη παρεξήγηση που πιστεύουμε μέχρι σήμερα για την αρχαιολογία και τη θέση της γυναίκας σε αυτή και τον μύθο.
Φέρατε την αρχαιολογία μέσα στο ελληνικό σπίτι και την κάνατε προσιτή σε ένα κοινό που υπό άλλες συνθήκες θα έκανε «κοπάνα» από το μάθημα της ιστορίας. Ποια ήταν η αιτία και η αφορμή γι’ αυτό;
Σας ευχαριστώ πάρα πολύ. Όντως μετά από οκτώ χρόνια στην επικοινωνία της επιστήμης θεωρώ πως το ελληνικό κοινό όντως έχει καλύτερη σχέση πλέον με την αρχαία κληρονομιά μας. Νομίζω πως ήταν μια ανάγκη του ελληνικού κοινού που πλέον έχει γίνει, ευτυχώς, πιο απαιτητικό στο τι θέλει να καταναλώνει.
Ποια είναι η μεγαλύτερη παρεξήγηση που πιστεύουμε μαζικά μέχρι σήμερα για την αρχαιολογία;
Ότι όλοι ήταν καλύτεροι από εμάς ως Έλληνες σήμερα. Όπως σήμερα έχουμε έξυπνους και χαζούς, τεμπέληδες και εργατικούς, βαριεστημένους και εφευρετικούς, έτσι κάθε κοινωνία, και φυσικά και η κοινωνία της αρχαίας Ελλάδας που ούτως ή άλλως δεν είναι μια στιγμή στο χρόνο αλλά χίλια χρονια πολιτισμού που προφανώς άλλαζε από καιρό σε καιρό.
Υπάρχει μια μερίδα ανθρώπων που ανατρέχει συνεχώς στην αρχαία Ελλάδα για να υποστηρίξει ότι είμαστε ο πιο προχωρημένος, καινοτόμος και αδικημένος λαός του κόσμου. Πώς αντιμετωπίζετε τέτοιες προσεγγίσεις «αρχαιόπληκτων»;
Τέτοιοι άνθρωποι υπάρχουν σε κάθε λαό. Δεν τους έχουμε μόνο εμείς. Η δική μου εμπειρία είναι πως η πλειονότητα του αρχαιόφιλου κοινού εκεί έξω δεν έχει ούτε αυταπάτες ούτε εμμονές αλλά αυθεντική αγάπη για την ανακάλυψη της κληρονομιάς μας. Γι’ αυτό εξάλλου θεωρώ πως έγινε best seller και το προηγούμενο βιβλίο μου «Ενας Αιγύπτιος, ένας Βαβυλώνιος κι ένας Βίκινγκ μπαίνουν σε ένα μπαρ», που εξερευνά τους πολιτισμούς και τις μυθολογίες άλλων σημαντικών πολιτισμών. Το ελληνικό κοινό είναι ικανό να εκτιμήσει τους πολιτισμούς άλλων λαών και παράλληλα να απολαμβάνει την ανακάλυψη της δικής μας πανέμορφης κληρονομιάς.
Υπήρξε κάποιος, στη μέχρι τώρα πορεία σας, που να θεώρησε «ιερόσυλη» την ποπ προσέγγιση και παρουσίαση του αντικειμένου σας;
Στην αρχή ναι. Σύντομα όμως θεωρώ πως έγινε αντιληπτό ότι η πιο ανάλαφρη και φρέσκια προσέγγιση στην αρχαιότητα, όχι μόνο δεν προσβάλλει την κληρονομιά μας αλλά μας κάνει να καταλαβαίνουμε γιατί είναι τόσο συναρπαστική.
Το νέο σας βιβλίο μιλάει για την Magna Grecia, ένα θέμα που συνηθίζουμε να ξεχνάμε μόλις πάρουμε το απολυτήριο του λυκείου. Γιατί αποφασίσατε να ασχοληθείτε, από όλα τα αντικείμενα που έχετε θίξει ως τώρα, με αυτό; Επειδή είμαστε, ας πούμε «ούνα φάτσα, ούνα ράτσα»; Και τι μπορούμε να μάθουμε οι Νεοέλληνες από αυτή την εντυπωσιακή ιστορία;
Αποφάσισα να ασχοληθώ γιατί πέρα από ένα τεράστιο κεφάλαιο στην αρχαία ιστορία μας, είναι μια δεύτερη αρχαία Ελλάδα γεμάτη συγκλονιστικές ιστορίες ανθρώπων, με πόνο, έρωτα, απώλεια, ελπίδα, νίκη, φιλοσοφία και ανθρωπιά! Οι νεοέλληνες μπορούμε να μάθουμε ότι από την αρχή της αρχαίας Ελλάδος, η ανάγκη των ανθρώπων να τολμήσουν να ανοιχτούν στο άγνωστο ήταν ανίκητη. Αλλά εκεί άλλοτε γνώρισαν επιτυχία κι άλλοτε τεράστιο πόνο. Αλλού οι ελληνικές αποικίες πολέμησαν αιματηρά με τους ντόπιους κι αλλού συμφιλιώθηκαν και δημιούργησαν φιλίες, ανταλλάσσοντας πολιτιστικά στοιχεία που έπλασαν την σύγχρονη Ευρώπη. Ότι αυτή τη στιγμή τόσες πολλές γλώσσες χρησιμοποιούν το ‘λατινικό’ αλφάβητο, το χρωστάμε στην επαφή που είχαν οι Ρωμαίοι με εκείνους τους Έλληνες αποίκους.
View this post on Instagram
Βλέπουμε και στο νέο βιβλίο σας την έμφυλη διάσταση της αρχαιολογίας και της μυθολογίας. Η ηρωίδα σας, Ελένη, λέει κάποια στιγμή ότι η θέση της γυναίκας στην εποχή εκείνη την εξοργίζει – και είμαστε μαζί της. Πιστεύετε ότι έχει αλλάξει σήμερα ο επιστημονικός τρόπος προσέγγισης της γυναίκας της αρχαιολογίας και της μυθολογίας;
Η αρχαιότητα δεν είναι άσπρο μαύρο. Ένα σημαντικό κεφάλαιο του βιβλίου μου είναι για τον Πυθαγόρα και την σχολή που ίδρυσε. Ο Πυθαγορισμός ως φιλοσοφικό ρεύμα απλώθηκε σε όλη τη Μεγάλη Ελλάδα και επηρέασε τον παγκόσμιο πολιτισμό. Λίγοι όμως ξέρουν ότι ο Πυθαγόρας δεχόταν στη σχολή του ως μαθητές και άντρες και γυναίκες. Η ίδια του η σύζυγος η Θεανώ καθώς και όλες οι κόρες τους ήταν μορφωμένες φιλόσοφοι.
Η ιστορία παλαιότερα έμοιαζε να αγνοεί τις γυναίκες αλλά πλέον, ευτυχώς έρχονται στο προσκήνιο κι αυτές, καθώς ούτως ή άλλως αποτελούν το μισό πληθυσμό κάθε κοινωνίας στον πλανήτη. Πώς μπορείς να γνωρίσεις πραγματικά μια κοινωνία αν κοιτάς μόνο τη μισή; Πλέον οι επιστήμες εστιάζουν και στις γυναίκες όπως αρμόζει και είναι πολύ ευχάριστο αυτό.
Πώς μπορούν, αν αυτό είναι εφικτό, να καλυφθούν τα κενά της αρχαίας ελληνικής αρχαιολογίας όσον αφορά στις γυναίκες της εποχής που ήταν μεν σημαντικές, αλλά βρέθηκαν τελικά στα αζήτητα;
Ακόμη κι αν παλιότερα δεν τις προσέχαμε, η μισή ανθρωπότητα (οι γυναίκες) δεν κρύβονται.
Πλέον ξεπετάγονται μέσα από τις σελίδες της ιστορίας και τις βλέπουμε να παλεύουν, να προσφέρουν, να μελετούν, να παράγουν, να αμύνονται, να φοβούνται και να αγαπούν.
Ακόμη και στον πόλεμο που θεωρείται κατ’ εξοχήν ανδρική υπόθεση. Για παράδειγμα στο βιβλίο μου αναφέρω συγκλονιστικές πολιορκίες ελληνικών πόλεων από εχθρούς όπου οι γυναίκες της πόλης ανέβαιναν στα τείχη και πολεμούσαν με μανία.
Επίσης στη φιλοσοφία, μπορεί να μη μας σώθηκαν τα γυναικεία κείμενα αλλά και για αυτό είμαι σίγουρος ότι θα έχουμε μεγάλες εκπλήξεις στο μέλλον με την εξέλιξη των επιστημών καθώς όλο και περισσότεροι αρχαίοι πάπυροι διαβάζονται και φέρνουν στο φώς κείμενα που θεωρούσαμε χαμένα. Επομένως ίσως διαβάσουμε κάποια στιγμή τα κείμενα της Θεανώς, της εξίσου μεγάλης συζύγου του μεγάλου Πυθαγόρα.
Κατά τη γνώμη σας, ποια ήταν η πιο υποτιμημένη γυναικεία προσωπικότητα της αρχαιότητας; Ποια δεν έχει πάρει τη θέση που της αξίζει στο βάθρο που της αντιστοιχεί;
Αχ μου βάζεις δύσκολα. Ποιά να πρωτοδιαλέξεις; Θα πήγαινα αρχικά σε ποιήτριες ή επιστήμονες, αλλά να σου πω κάτι; Κάθε γυναίκα της ιστορίας έχει μια μοναδική ιστορία να πει ακόμη κι αν δεν ήταν καλλιτέχνης ή επιστήμονας. Τουλάχιστον νιώθω καλά με τη συνείδησή μου ότι σε όλα τα βιβλία μου, η γυναίκα έχει τη θέση που της αξίζει στις αφηγήσεις του αρχαίου κόσμου. Είτε είναι, μάνες, είτε ερωμένες, είτε καλλιτέχνες, είτε εργάτριες, με εντυπωσιάζουν όλες το ίδιο.
View this post on Instagram
Πιστεύετε ότι οι Έλληνες είναι «παιδιά του Πλάτωνα και του Αριστοτέλη»; Κι αν ναι, με ποια έννοια;
Αν θέλουμε. Πάντα μιλάμε για πνευματικά παιδιά ούτως ή άλλως. Η αρχαία ελληνική φιλοσοφία έβαλε τον άνθρωπο στο επίκεντρο και αν επιλέξουμε να ανακαλύψουμε το φως του πολιτισμού, τότε ναι είμαστε όλοι παιδιά του Πλάτωνα και του Αριστοτέλη, καθώς και της Θεανώς και της Κλεοπάτρας (που ήταν εξαιρετικά μορφωμένη και πανέξυπνη) και της Υπατίας (μια από τις μεγαλύτερες αρχαίες ελληνίδες φιλοσόφους).
Αν επιλέξουμε να γεμίζουμε με συντηρητισμό, με στερεότυπα, με εμμονές, τότε τους προδίδουμε. Αν επιλέξουμε το φως του πολιτισμού και της γνώσης, τους τιμάμε. Η επιλογή είναι δική μας.
Εκτός από το «Πόση Μεγάλη Ελλάδα θέλετε; – Ναι!», κυκλοφορεί και το νέο παιδικό του βιβλίο «Η αρχαιότητα είναι παιχνιδάκι – vol.2, Ο Ηρακλής σε νέες περιπέτειες», ένα υπέροχο ταξίδι στους πολιτισμούς του κόσμου και φυσικά και στην αρχαία Ελλάδα, το οποίο μπορούν να πραγματοποιήσουν τα παιδιά, τόσο μόνα τους, όσο και μαζί με τους γονείς τους.
Όλα τα βιβλία του Δρ. Θεόδωρου Παπακώστα κυκλοφορούν στα βιβλιοπωλεία από τις Εκδόσεις Key Books.
