«Δεν μπορώ πλέον να συγκεντρωθώ να διαβάσω ένα βιβλίο»: Πόσες φορές έχουμε ακούσει αυτή την ατάκα ακόμα και από ανθρώπους που στο παρελθόν φημίζονταν ως βιβλιοφάγοι; Μάλλον πολλές, αν κρίνουμε τουλάχιστον από τα αποτελέσματα αμερικανικών και βρετανικών δημοσκοπήσεων που λένε ότι, ενώ τα βιβλία γίνονται μόδα, για παράδειγμα μέσα από την άνοδο του BookTok και των επώνυμων που το υποστηρίζουν, η ίδια η δραστηριότητα της ανάγνωσής τους χάνει έδαφος. Κι αν συνυπολογίσουμε την εξάπλωση της χρήσης της τεχνητής νοημοσύνης, μπορούμε να υποθέσουμε ότι ο παγκόσμιος αναλφαβητισμός που αγωνιστήκαμε να καταπολεμήσουμε τις προηγούμενες δεκαετίες επιστρέφει, με έναν τρόπο.
Ωστόσο όταν διαβάζουμε λιγότερα βιβλία γινόμαστε λιγότερο έξυπνοι, όπως προειδοποιεί σε νέο βίντεο η Madeleine Finlay, η δημοσιογράφος του Science Weekly της Guardian, βασισμένη σε απόψεις και στοιχεία ειδικών.
«Το ερώτημα είναι: τι χάνουμε όταν σταματάμε να διαβάζουμε; Το πρώτο που έρχεται στο μυαλό μου είναι η ικανότητά μας να συγκεντρωνόμαστε. Αλλά η ανάγνωση, πέρα από το να μας δίνει τη δυνατότητα να συγκεντρωνόμαστε για κάποιον χρόνο, κάνει και μερικά ακόμα ενδιαφέροντα πράγματα στο μυαλό μας.
»Πρώτον, μελέτες έχουν δείξει ότι βοηθάει και τη βραχυπρόθεσμη και τη μακροπρόθεσμη μνήμη μας. Μπορεί να καθυστερήσει τον νοητικό εκφυλισμό και να λειτουργήσει προστατευτικά απέναντι στην άνοια. Οι επιστήμονες το αποδίδουν στο ότι η ανάγνωση μας βοηθάει να χτίσουμε ένα μεγαλύτερο νοητικό απόθεμα. Σκεφτείτε τον εγκέφαλό σας σαν τον ιστό μιας αράχνης: κάθε φορά που μαθαίνετε μια καινούρια λέξη, μια κλωστή προστίθεται στον ιστό. Όσο περισσότερες λέξεις μαθαίνετε, τόσο πιο ανθεκτικό γίνεται, γενικά, αυτό το δίκτυο.
«Η ανάγνωση μάς βοηθάει να χτίσουμε ένα μεγαλύτερο νοητικό απόθεμα. Σκεφτείτε τον εγκέφαλό σας σαν τον ιστό μιας αράχνης: κάθε φορά που μαθαίνετε μια καινούρια λέξη, μια κλωστή προστίθεται στον ιστό. Όσο περισσότερες λέξεις μαθαίνετε, τόσο πιο ανθεκτικό γίνεται, γενικά, αυτό το δίκτυο».
»Διαβάζοντας ιστορίες, βελτιώνεται η λογική και η κριτική σκέψη μας. Μαθαίνοντας να ξεχωρίζουμε όλα εκείνα τα γράμματα, ενισχύεται η οπτική αντίληψή μας. Οι άνθρωποι που διαβάζουν είναι καλύτεροι στην αναγνώριση προσώπων και άλλων αντικειμένων.
»Τέλος, η ανάγνωση μάς φέρνει σε επαφή με πράγματα που μπορεί να μη συναντήσουμε στην καθημερινή ζωή μας και ευνοεί την αφαιρετική σκέψη. Όταν σκεφτόμαστε τη μεγαλύτερη εικόνα, συνδυάζουμε ιδέες, εντοπίζουμε μοτίβα και λύνουμε προβλήματα με δημιουργικό τρόπο.
»Βασικά, η ανάγνωση μας κάνει εξυπνότερους. Και η παρακμή της μπορεί να συμβάλλει στη μείωση των επιπέδων του IQ που παρατηρούμε σε πολλές χώρες σε όλο τον κόσμο μέσα στην τελευταία δεκαετία».
Ίσως αυτός να είναι ένας από τους λόγους που, σύμφωνα με τα αποτελέσματα του PISA 2025 του ΟΟΣΑ, που μόλις δημοσιεύτηκαν, ο ένας στους δύο Έλληνες μαθητές τελειώνει το γυμνάσιο χωρίς να μπορεί να κάνει απλούς μαθηματικούς συλλογισμούς και πράξεις. Ή που οι τέσσερις στους δέκα δεν μπορούν να κατανοήσουν απλά φυσικά φαινόμενα ή κείμενα.
Δείτε το νέο βίντεο της Guardian:
Δείτε αυτή τη δημοσίευση στο Instagram.
