Είναι η ερμηνεύτρια με το κόκκινο κιθαρόνι. Η τραγουδοποιός με την υποβλητική φωνή. Η δημιουργική δύναμη που παίρνει στα χέρια της την ποίηση – δική της ή των άλλων, δεν έχει σημασία – και τη μετατρέπει σε άτυπα συνθήματα υπέρ της τρυφερότητας. Στις εμφανίσεις της ενίοτε πιάνει το ταμπούρλο και μοιράζει στο κοινό το ίδιο χτυποκάρδι. Την λένε Μαρία Παπαγεωργίου και είναι μια «φλογίτσα μικρή» που φουντώνει και υποχωρεί κατά βούληση.
Η πιο πρόσφατη δισκογραφική της δουλειά έχει τίτλο «Ο τελευταίος αναλογικός άνθρωπος» και αποτελεί τη συνέχεια του «Τελευταίου αναλογικού έρωτα». Η συναυλία της στου Φιλοπάππου τον περασμένο Ιούνιο έγινε soldout και πάω στοίχημα πως το ίδιο θα συμβεί και με την επόμενη συναυλία της στην ίδια τοποθεσία, στις 28 Σεπτεμβρίου. Αφοσιωμένη στη δημιουργία κάθε δίσκου από την αρχή ως το τέλος, τραγουδά για ιστορίες και συναισθήματα που άλλοτε κρύβονται καλά μέσα μας κι άλλοτε βρίσκονται στην άκρη της γλώσσας μας, έτοιμα να ξεχυθούν σαν αγριεμένα κύματα, πάντα με μια εσωτερικότητα σχεδόν συγκινητική για όσους μουσικόφιλους αγαπούν τους ερμηνευτές που όσο θέλουν να ακούγονται, τόσο επιθυμούν και να ακούν τον κόσμο.
Με αφορμή τον τελευταίο της δίσκο, αλλά και τα βιβλία που έχει συγγράψει και είναι λιγότερο γνωστά στο ευρύ κοινό, ξεκινήσαμε τη συζήτησή μας από την πλατεία μιας πόλης που υπάρχει μόνο στον ψηφιακό κόσμο.
– Αν έχεις δει ποτέ Gilmore Girls, στην φανταστική πόλη Stars Hollow υπάρχει σχεδόν πάντα ένας τροβαδούρος σε κάποια γωνιά της πλατείας τους. Σε έχω φανταστεί να είσαι αυτό το πρόσωπο, σε αυτή τη σειρά, χάρη στην τρυφερότητα που έχει και την εσωτερικότητα των στίχων των κομματιών σου. Πόσο δύσκολο είναι να ψιθυρίζεις σε μια εποχή όπου όλοι και όλα φωνάζουν;
Θα σου φανεί περίεργο, αλλά δεν έχω δει την Οικογένεια Γκίλμορ, όπως και πολλές άλλες εμβληματικές σειρές και ταινίες. Πάντα προτιμούσα να αφιερώνω τον ελεύθερο χρόνο μου στις βόλτες και στις συζητήσεις με ανθρώπους, γνωστούς και αγνώστους. Εκεί ένιωθα πως έβλεπα τη δική μου ταινία, αφουγκραζόμενη τις ιστορίες τους. Ίσως γι’ αυτό και τα τραγούδια μου είναι πάντα ανθρωποκεντρικά.
Και το να φωνάζεις και το να ψιθυρίζεις είναι σημαντικό. Το πρόβλημα της εποχής μας είναι πως συχνά δεν ξέρουμε πότε χρειάζεται το ένα και πότε το άλλο.
Δεν ξέρουμε πότε αξίζει να υψώσουμε τη φωνή μας και γιατί, ούτε πότε να αναγνωρίσουμε ότι η δύναμη ενός ψιθύρου μπορεί να τσακίσει κόκαλα. Παρατηρώ μια διαρκή τάση να προκαλούμε θόρυβο μόνο και μόνο για να εισακουστούμε. Εγώ, όσο μπορώ, επιλέγω να πιστεύω και στις στιγμές της σιωπής, στην ήσυχη προσευχή που μπορεί να γεννήσει η τέχνη.
– Πόση «αναλογικότητα» έχεις στην καθημερινή σου ζωή; Επιδιώκεις να είσαι αναλογικός άνθρωπος, να αποσυνδέεσαι π.χ. από το Ίντερνετ, να διαβάζεις έγχαρτα κείμενα, να ακούς μουσική από δίσκους;
Δυστυχώς, θα με δεις συχνά με ένα κινητό στο χέρι. Είτε γιατί η δουλειά μου δεν σταματά ποτέ, είτε γιατί σε αυτό ξοδεύω τις λίγες νωχελικές στιγμές της ημέρας. Παρ’ όλα αυτά, προσπαθώ να κρατώ μια απόσταση από την υπερβολή της ψηφιακής ζωής. Τα social media, όσο μπορώ, προτιμώ να μην τα έχω στο κινητό μου και να μην τα διαχειρίζομαι κατά βάση εγώ.
Εξακολουθώ να γράφω στο χέρι όλους τους στίχους των τραγουδιών που μαθαίνω. Γεμίζω τετράδια με σκέψεις, ιδέες και σχέδια. Διαβάζω έντυπα βιβλία και το πρώτο πράγμα που κάνω είναι να τα ανοίγω και να τα μυρίζω. Ναι, ανήκω ακόμη στους ρομαντικούς που αγοράζουν βινύλια και που, κόντρα σε μια εποχή που αγωνιά μόνο για το επόμενο δυνατό single, εξακολουθούν να ονειρεύονται και να δημιουργούν δίσκους ως ολοκληρωμένα έργα.
Με στενοχωρεί που ακούμε πλέον τη μουσική κυρίως από το κινητό, χάνοντας μεγάλο μέρος της ηχητικής εμπειρίας, τις χαμηλές συχνότητες, τις λεπτομέρειες της παραγωγής, όλα εκείνα που μπορούν να μετατρέψουν ένα τραγούδι σε βίωμα όταν ακούγεται από ένα καλό ηχοσύστημα.
Ίσως έχω γίνει κι εγώ λίγο δύστροπη. Όταν μπαίνω σε ένα ταξί, πολλές φορές ζητάω ευγενικά να χαμηλώσει ή να κλείσει η μουσική. Και δεν είναι λίγες οι φορές που έχω φύγει από ένα εμπορικό κατάστημα, γιατί με ενοχλεί ο τρόπος που η μουσική χρησιμοποιείται απλώς ως χαλί.
– Ο συγγραφέας Jonathan Franzen, όταν γράφει κάποιο βιβλίο του, λέει πως βγάζει το router από την πρίζα. Τον βρίσκεις υπερβολικό;
Αυτό που περιγράφει είναι ο ορισμός της ευτυχίας! Να μπορείς να δουλεύεις απερίσπαστα, αλλά και γενικότερα να κάνεις ένα πράγμα τη φορά, με απόλυτη παρουσία και συγκέντρωση. Ακόμη κι αν αυτό είναι απλώς να πλένεις τα δόντια σου, χωρίς να σκέφτεσαι ή να κάνεις ταυτόχρονα κάτι άλλο. Πιστεύω βαθιά σε αυτή την αφοσίωση.
– Μην κρίνεις το περιεχόμενο ενός δίσκου από το εξώφυλλο, λένε, αλλά δεν γίνεται να μη σταθώ στα ανθρώπινα πόδια που ξεπροβάλλουν από τη χωματερή με τις κούκλες, τα παιχνίδια και τους καναπέδες. Είναι αυτός ο τελευταίος αναλογικός άνθρωπος; Αν ναι, υπάρχει πιθανότητα να τον σώσει κανείς; Κι αν ναι, θα είναι ένας ρακοσυλλέκτης από άποψη ή από ανάγκη;
Καταρχάς, με συγκινεί που πρόσεξες το εξώφυλλο. Για μένα, το εξώφυλλο είναι μέρος του ίδιου του έργου. Είναι η πρώτη συνάντηση του ακροατή με τον κόσμο που πρόκειται να ακολουθήσει. Και πιστεύω πως η δημιουργία ενός εξωφύλλου είναι από μόνη της μια μορφή τέχνης.
Στον «Τελευταίο Αναλογικό Άνθρωπο» βλέπουμε τον ίδιο άντρα που υπήρχε στο εξώφυλλο του «Τελευταίου Αναλογικού Έρωτα». Εκεί περπατούσε σαν μια ανθρώπινη, σχεδόν αγγελική μορφή. Εδώ πέφτει μέσα σε ένα βουνό που κουβαλά όλη την παιδική του ηλικία, τις μνήμες, τις ρίζες και τον τρόπο με τον οποίο έμαθε να αισθάνεται. Είναι, κατά κάποιον τρόπο, ο αποχαιρετισμός ενός ανθρώπου που ίσως, όπως τον γνωρίσαμε, να μην υπάρξει ποτέ ξανά.
Πιστεύω πως σε μερικές δεκαετίες τα παιδιά των παιδιών μας θα επιστρέφουν στην τέχνη που αφήσαμε πίσω, προσπαθώντας να καταλάβουν πώς ένιωθε ο άνθρωπος της εποχής μας. Ίσως να αναζητούν μέσα σε ένα τραγούδι ή σε έναν πίνακα τι σήμαινε η αγάπη, η αγκαλιά, ο έρωτας. Ίσως ακόμη και η μητρότητα, η σύλληψη ή ο θάνατος να βιώνονται τότε με έναν εντελώς διαφορετικό τρόπο.
– Γιατί αποφάσισες να «σπάσεις στα δύο» τα πρόσφατα έργα σου; Ήθελες να δώσεις μια γλυκιά, αναλογικού τύπου προσμονή στο κοινό σου ή τα διαχωρίζεις νοηματικά ή με κάποιον άλλο τρόπο που θέλεις να καταλάβει ο ακροατής;
Καταρχάς, γιατί η δημιουργία ενός δίσκου είναι μια εξαιρετικά χρονοβόρα και απαιτητική διαδικασία. Μέχρι και την πρόσφατη συνεργασία μου με τη Stay Independent, σχεδόν ολόκληρη η παραγωγή περνούσε από τα χέρια μου. Είναι μια διαδικασία που απαιτεί χρόνο, αφοσίωση και φυσικά σημαντικούς πόρους.
Ταυτόχρονα, σήμερα κυκλοφορούν τόσοι πολλοί δίσκοι, που είναι δύσκολο για έναν ακροατή να τους αφομοιώσει πραγματικά. Πιστεύω ότι η μουσική χρειάζεται χρόνο για να ριζώσει μέσα μας. Παρ’ όλα αυτά, οι δύο αυτοί δίσκοι δεν γράφτηκαν ποτέ ως δύο ανεξάρτητα έργα. Από την αρχή υπήρχαν μέσα μου ως ένα ενιαίο αφήγημα. Γι’ αυτό και μέσα στους επόμενους μήνες θα κυκλοφορήσουν μαζί, σε μια συλλεκτική έκδοση βινυλίου, ως ένα box set, σαν δύο όψεις του ίδιου νομίσματος.
– Πόσο βοηθάει η τέχνη στη διαχείριση της αγχώδους διαταραχής;
Η τέχνη βοηθάει, πιστεύω, κυρίως μέσα από τη δόνηση, την εξερεύνηση και την αίσθηση του ανήκειν. Είτε τη δημιουργείς είτε την κοινωνείς, κάτι μέσα σου μετακινείται. Μεταμορφώνεσαι, έστω και ανεπαίσθητα.
Τα τελευταία χρόνια έχω αφιερώσει ένα μεγάλο μέρος της ζωής μου στη δημιουργία φωνητικών κύκλων σε όλη την Ελλάδα. Δεν απευθύνονται μόνο σε επαγγελματίες μουσικούς ή τραγουδιστές. Σκοπός τους δεν είναι να μάθουμε να τραγουδάμε καλύτερα, αλλά να ξαναβρεθούμε ο ένας δίπλα στον άλλον με αφορμή το τραγούδι. Να συνδεθούμε. Να θυμηθούμε τη χαρά της έκφρασης, της αποδοχής και της σύμπραξης.
– Έχεις εκφραστεί για το θέμα αυτό και μέσα από το βιβλίο σου. Ήταν πιο δύσκολο το να πατήσεις το πρώτο πλήκτρο στον υπολογιστή, ώστε να ξεκινήσεις το γράψιμο ή το να πάρεις απόφαση να μοιραστείς κάτι τόσο προσωπικό με τον κόσμο;
Καταρχάς, όλο το βιβλίο γράφτηκε σε ένα τετράδιο. Δεν είχα ποτέ την πρόθεση να το εκδώσω. Έγραφα χωρίς τη σκέψη του αναγνώστη, χωρίς το άγχος της έκθεσης.
Ξεκίνησα να καταγράφω τις σκέψεις μου γύρω από την αγχώδη διαταραχή για τους ανθρώπους μου. Για όσους αναγνώριζα το ίδιο βλέμμα, την ίδια αγωνία, την ίδια σιωπηλή μάχη. Ο φίλος μου, ο Μιχάλης Γελασάκης, ήταν εκείνος που με παρότρυνε να το εκδώσω. Πίστευε και είχε απόλυτο δίκιο ότι η αγχώδης διαταραχή αφορά πολύ περισσότερους ανθρώπους απ’ όσους φανταζόμαστε και πως ίσως αυτό το βιβλίο να βοηθούσε κάποιους να νιώσουν ότι δεν είναι μόνοι.
Δεν σου κρύβω πως όταν το είδα τυπωμένο, αγχώθηκα. Ήταν ένα βαθύ ξεγύμνωμα. Η σκηνή έτσι κι αλλιώς σε εκθέτει, όμως είναι άλλο να τραγουδάς και άλλο να μιλάς για όσα σου συμβαίνουν όπως το να προσπαθείς να σηκωθείς από το κρεβάτι χωρίς να ιδρώνεις από την ταχυκαρδία.
Το βιβλίο έφτασε τις πέντε επανεκδόσεις. Χαίρομαι γι’ αυτό, αλλά ταυτόχρονα με θλίβει ο λόγος που συνέβη. Είναι μια υπενθύμιση ότι οι ψυχές μας εξακολουθούν να δοκιμάζονται από τους ρυθμούς της εποχής μας και ότι έχουμε ακόμη μεγάλη ανάγκη να μιλάμε ανοιχτά γι’ αυτά που μας βαραίνουν.
– Τα βιβλία σου, ιδίως το Γάβγισμα, δίνουν μια χαραμάδα στον κόσμο για να καταλάβει την τέχνη σου, την ποίησή σου (με την έννοια του ποιώ, δημιουργώ) ακόμα περισσότερο. Θεωρείς ότι είσαι πρώτα ποιήτρια, συγγραφέας και μετά μουσικός, όπως έλεγε ο Leonard Cohen ή δεν τα διαχωρίζεις στο μυαλό σου;
Δεν με απασχολούν καθόλου οι προσδιορισμοί. Το τι είμαι δεν θα το αποφασίσω εγώ, θα το κρίνει ο χρόνος, η προσφορά μου μέσα από την τέχνη και, τελικά, το αν η κοινωνία βρήκε σε αυτήν κάτι που είχε ανάγκη για να εξελιχθεί.
Εγώ απλώς τυχαίνει να δημιουργώ με διαφορετικούς τρόπους, έχοντας ως κύρια γλώσσα μου τη μουσική. Πιστεύω όμως ότι η αληθινή αρμονία γεννιέται όταν οι τέχνες συνομιλούν μεταξύ τους.
Αυτό ακριβώς έζησα φέτος το καλοκαίρι με τη Λυδία Κονιόρδου, τη χορογράφο Αποστολία Παπαδαμάκη, πέντε υπέροχες χορεύτριες στον ιερό χώρο της Αρχαίας Κορίνθου μέσα από μια περιπατητική παράσταση όπου ο λόγος του Πάνου Γκιόκα η μουσική του Τρύφωνα Κουτσουρέλη και η κίνηση και ο τόπος έγιναν μία κοινή εμπειρία.
Κεντρική φωτογραφία: Ακίμ – Γιάννης Τσατσούλης
