Όταν η Irene Breen έλαβε, τον Ιανουάριο του 2025, ειδοποίηση ότι το Instagram αφαιρούσε τις διαφημίσεις της εταιρείας της για μαξιλάρια εγκυμοσύνης, δεν μπορούσε να καταλάβει τον λόγο. Σε τηλεφωνική επικοινωνία που ακολούθησε με τη Meta, ενημερώθηκε ότι το πρόβλημα ήταν η ίδια η λέξη «εγκυμοσύνη».
«Έπρεπε να διαγράψουμε τη λέξη από κάθε ανάρτηση, ακόμα και στο site. Δεν έπρεπε να υπάρχει ούτε στα URL. Το επόμενο βήμα ήταν να αλλάξουμε σε όλα ονόματα» δήλωσε η Irene Breen, μιλώντας στο BBC για την εμπειρία της με τις διαφημίσεις στα social media.
Οι περιορισμοί τελικά άρθηκαν. Ωστόσο, όπως ανέφερε, χρειάστηκαν δέκα μήνες επικοινωνίας με τη Meta, τη μητρική εταιρεία του Instagram, μέχρι να αποκατασταθεί η κατάσταση. Στο μεταξύ, η επιχείρησή της είχε ήδη υποστεί σημαντική οικονομική ζημία.
Η Meta, στην οποία ανήκει και το Facebook, δήλωσε στο BBC ότι, παρότι οι επιχειρήσεις μπορούν να προβάλλουν διαφημίσεις για προϊόντα και υπηρεσίες που σχετίζονται με την ευεξία, τη σεξουαλική υγεία και την αναπαραγωγική υγεία, ισχύουν ορισμένοι περιορισμοί. Όπως υποστήριξε, στόχος είναι να αποφεύγονται αρνητικές εμπειρίες για χρήστες από διαφορετικές χώρες και πολιτισμικά περιβάλλοντα.
Αρχικά, η εταιρεία αρνήθηκε να σχολιάσει μεμονωμένες περιπτώσεις. Μετά τη δημοσίευση του ρεπορτάζ του BBC, εκπρόσωπός της διευκρίνισε: «Ο ισχυρισμός ότι δεν επιτρέπεται η χρήση της λέξης pregnancy (εγκυμοσύνη) στις πλατφόρμες μας είναι λανθασμένος. Για να είμαστε σαφείς, οι χρήστες μπορούν να χρησιμοποιούν ελεύθερα τη λέξη στις αναρτήσεις τους, καθώς και να μοιράζονται και να συζητούν περιεχόμενο σχετικό με την εγκυμοσύνη».
Δεν είναι, ωστόσο, μόνο οι επιχειρήσεις που πληρώνουν για διαφημίσεις και καταγγέλλουν ότι το περιεχόμενό τους υπόκειται σε άδικους περιορισμούς.
Δημιουργοί περιεχομένου που ασχολούνται με την υγεία των γυναικών, καθώς και φιλανθρωπικές οργανώσεις, αναφέρουν ότι αναρτήσεις τους έχουν αφαιρεθεί, έχουν καλυφθεί από φίλτρα ευαισθησίας ή έχουν χάσει σημαντικό μέρος της απήχησής τους. Η τελευταία πρακτική είναι γνωστή ως shadowbanning, δηλαδή ο περιορισμός της προβολής περιεχομένου χωρίς να είναι πάντοτε σαφές στον δημιουργό ότι συμβαίνει.
Η ακτιβιστική ομάδα CensHERship παρακολουθεί τις καταγγελίες για περιορισμό περιεχομένου που αφορά την υγεία των γυναικών.
Σε έκθεση που δημοσίευσε τον περασμένο μήνα, παρουσίασε τα αποτελέσματα έρευνας στην οποία συμμετείχαν σχεδόν 200 δημιουργοί περιεχομένου, επαγγελματίες υγείας, εταιρείες στον χώρο της υγείας, φιλανθρωπικές οργανώσεις και εκπαιδευτικοί. Το 96% των συμμετεχόντων δήλωσε ότι είχε βιώσει κάποιου είδους περιορισμό.
Τα φίλτρα ευαισθησίας θολώνουν σε μεγάλο βαθμό τις αναρτήσεις, ζητώντας από τους χρήστες να πατήσουν ένα κουμπί προτού τις δουν. Συνήθως εφαρμόζονται σε εικόνες που θεωρούνται ιδιαίτερα σκληρές ή ευαίσθητες, όπως περιεχόμενο με γυμνό ή βία.
Η δρ Carolina Are, εγκληματολόγος με ειδίκευση στο ψηφιακό περιβάλλον και ερευνήτρια στο London School of Economics, η οποία μελετά τον τρόπο με τον οποίο οι πλατφόρμες κοινωνικής δικτύωσης ελέγχουν το περιεχόμενο που αφορά τις γυναίκες, εξηγεί ότι οι έρευνες δείχνουν πως η τεχνητή νοημοσύνη χρησιμοποιείται συχνά για τον εντοπισμό αναρτήσεων που ενδέχεται να παραβιάζουν τους κανόνες των πλατφορμών.
Αυτό, ωστόσο, μπορεί να οδηγήσει σε λανθασμένη αναγνώριση του περιεχομένου από τους αλγορίθμους. Η ειδικός προειδοποιεί ότι τα συστήματα αυτά μπορεί στη συνέχεια να αποθηκεύουν τις λανθασμένες εκτιμήσεις και να τις επαναλαμβάνουν, αναπαράγοντας προηγούμενα σφάλματα.
Παράλληλα, σημειώνει, η διαδικασία βασίζεται συχνά σε αυτοματοποιημένα μηνύματα, με αποτέλεσμα οι χρήστες να δυσκολεύονται να αμφισβητήσουν ή να ζητήσουν επανεξέταση μιας απόφασης.
Δείτε αυτή τη δημοσίευση στο Instagram.
«Πληροφορίες για την υγεία που μπορούν να σώσουν ζωές»
Ορισμένα hashtags δεν εμφανίζονται καν στο Instagram, σύμφωνα με την Athena Lamnisos, διευθύνουσα σύμβουλο της Eve Appeal, φιλανθρωπικής οργάνωσης που δραστηριοποιείται στην ενημέρωση και την πρόληψη των γυναικολογικών καρκίνων.
«Ένα από τα hashtags ήταν, απίστευτο κι όμως αληθινό, το #vaginalcancer», ανέφερε. «Ανεβάσαμε στο Instagram μια ανάρτηση για την ανατομία του αιδοίου. Ήταν ξεκάθαρα ένα ανατομικό διάγραμμα, με επεξηγηματικές λεζάντες, που ενημέρωνε για τον καρκίνο του αιδοίου και την ανάγκη να ελέγχουμε για τυχόν αλλαγές, εξογκώματα ή άλλες ασυνήθιστες ενδείξεις. Η ανάρτηση αφαιρέθηκε».
Η οργάνωση υπέβαλε ένσταση, η οποία αρχικά απορρίφθηκε. Έπειτα από αρκετές εβδομάδες, ωστόσο, η ανάρτηση «εμφανίστηκε ξαφνικά ξανά», αυτήν τη φορά πίσω από φίλτρο ευαισθησίας.
Η Lamnisos υπογράμμισε ότι δεν είναι υπερβολή να πει κανείς πως «πληροφορίες για την υγεία που μπορούν να σώσουν ζωές δεν φτάνουν στους ανθρώπους που τις χρειάζονται περισσότερο». Παρά το γεγονός ότι έχει θέσει επανειλημμένα το ζήτημα στη Meta, το πρόβλημα εξακολουθεί να υφίσταται, όπως ανέφερε.
«Σαν να πρέπει να περάσεις από έναν λαβύρινθο εμποδίων»
Η Deirdre O’Neill, από την Hertility, εταιρεία που δραστηριοποιείται στον τομέα των εξετάσεων γονιμότητας, δήλωσε ότι η επιχείρηση αντιμετώπισε παρόμοιο πρόβλημα με ένα βίντεο στο Facebook και το Instagram, στο οποίο μια γυναίκα με ενδομητρίωση περιέγραφε την εμπειρία της.
«Δεν προωθεί τις υπηρεσίες μας, δεν αναφέρει καν την Hertility. Απλώς περιγράφει τον πόνο της», είπε η O’Neill.
Ωστόσο, σύμφωνα με την ίδια, η Meta αφαίρεσε το βίντεο, κατατάσσοντάς το στην κατηγορία του πολιτικού περιεχομένου. Ερωτηθείσα για τις περιπτώσεις της Eve Appeal και της Hertility, η Meta δεν προχώρησε σε συγκεκριμένο σχόλιο. Ανέφερε, ωστόσο, ότι επιτρέπει τη δημοσίευση περιεχομένου που αφορά την υγεία των γυναικών και ότι βρίσκεται σε διαβούλευση με οργανώσεις του χώρου, με στόχο τη βελτίωση των συστημάτων της.
Η προσπάθεια προβολής διαφημίσεων στο TikTok έχει επίσης μετατραπεί σε μια διαδικασία γεμάτη εμπόδια, πρόσθεσε η O’Neill.
«Απαιτεί τόσο πολλούς πόρους για να προσπαθήσεις να προωθήσεις κάτι, που τελικά δεν αξίζει τον χρόνο μας. Τα πάντα καταλήγουν να αμφισβητούνται, να επισημαίνονται ως προβληματικά ή να αφαιρούνται», ανέφερε.
Το TikTok δήλωσε ότι, παρότι ορισμένες κατηγορίες περιεχομένου δεν μπορούν να προωθηθούν στη ροή «Για εσάς», η πλατφόρμα ενημερώνει με διαφάνεια τους δημιουργούς όταν οι αναρτήσεις τους εμπίπτουν σε αυτές τις κατηγορίες, δίνοντάς τους τη δυνατότητα να υποβάλουν ένσταση.
Πρόσθεσε, επίσης, ότι εκατομμύρια γυναίκες μοιράζονται ιστορίες και εμπειρίες σχετικά με την υγεία τους στην πλατφόρμα, χρησιμοποιώντας μεταξύ άλλων hashtags όπως τα #Period (περίοδος) και #Endometriosis (ενδομητρίωση).
Η αυτολογοκρισία ως αναγκαστική επιλογή
Σύμφωνα με την CensHERship, το ποσοστό των συμμετεχόντων που δήλωσαν ότι αυτολογοκρίνονται εξαιτίας του shadowbanning αυξήθηκε από το 53% το 2025 στο 65% φέτος. Η αυτολογοκρισία περιλαμβάνει τη χρήση ευφημισμών, όπως η λέξη «seggs» αντί για «sex» (σεξ), την αντικατάσταση γραμμάτων με αστερίσκους ή emoji, αλλά και την πλήρη αποφυγή ορισμένων θεμάτων.
Η Clio Wood, συνιδρύτρια της CensHERship, χαρακτήρισε την πρακτική αυτή «ιδιαίτερα επιζήμια», εξηγώντας ότι «η υγεία των γυναικών περιβάλλεται ιστορικά από ντροπή και ενοχές… και με αυτόν τον τρόπο απλώς αναπαράγουμε αυτή την κατάσταση».
Η Are δήλωσε στο BBC ότι οι πολιτικές των πλατφορμών είναι συχνά εξαιρετικά ευρείες, με αποτέλεσμα «η γυμνότητα να συγχέεται τις περισσότερες φορές με τη σεξουαλική δραστηριότητα».
«Τελικά, οι συνέπειες αυτών των περιορισμών πλήττουν και το κοινό που αναζητά αξιόπιστη ενημέρωση. Μιλάμε με τόσους ανθρώπους που μας λένε: “Ο μόνος λόγος που έμαθα για τον καρκίνο του αιδοίου ήταν επειδή η Eve Appeal δημοσίευσε πληροφορίες για τα συμπτώματα. Στη συνέχεια έκανα τη δική μου έρευνα και μπόρεσα να θέσω στον γιατρό μου τις σωστές ερωτήσεις”», ανέφερε η Wood.
Ωστόσο, παρατηρεί ότι από τότε που ξεκίνησε τη δράση της CensHERship, το 2024, οι εταιρείες κοινωνικής δικτύωσης δείχνουν να αναγνωρίζουν όλο και περισσότερο την ανάγκη να ασχοληθούν ουσιαστικά με το ζήτημα.
«Είναι πολύ εύκολο να αναφέρει μια πολιτική ότι επιτρέπεται το τάδε ή το δείνα περιεχόμενο. Αν, όμως, ο αλγόριθμος εξακολουθεί να το επισημαίνει ως προβληματικό και να περιορίζει την προβολή του, τότε εκεί ακριβώς βρίσκεται το πρόβλημα», σημείωσε. «Πιστεύω ότι μέσα στις ίδιες τις πλατφόρμες τα αρμόδια τμήματα λειτουργούν σε μεγάλο βαθμό απομονωμένα το ένα από το άλλο. Αυτό που θα θέλαμε είναι να υπάρχει μια πιο συνολική και συντονισμένη προσέγγιση στο ζήτημα».
