Από την Ελευθερία Γιαννούλη
Πρόσφατα, αγαπημένο ανεξάρτητο βιβλιοπωλείο των Αθηνών ανακοίνωσε πως κλείνει. Τα σχόλια και οι αντιδράσεις στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης έδειχναν ένα κοινό αποκαρδιωμένο από την εξέλιξη, που εκτιμούσε την ύπαρξη του χώρου. Την ίδια στιγμή, ο γίγαντας της γρήγορης μόδας Shein λαμβάνει κυρίως αρνητική δημοσιότητα χάρη στην αμφιβόλου ηθικής πολιτική του όσον αφορά παραγωγή, φορολογία, προϊόντα διάθεσης (στο σαιτ βρίσκονταν κούκλες του σεξ που έμοιαζαν με ανήλικα παιδιά) αλλά και τον αδιαμφισβήτητα αρνητικό αντίκτυπό του στο περιβάλλον. Κι όμως, το γεγονός παραμένει: το φυσικό κατάστημα που θα λείψει στο κοινό του και την γειτονιά κλείνει, και το Shein, με φυσικό κατάστημα στο Παρίσι που ξεκίνησε πορείες διαμαρτυρίας και βασίζεται σε διαδικτυακή παρουσία μεγατώνων, θριαμβεύει.
Αυτά είναι φυσικά δύο πρόσφατα παραδείγματα που σκιαγραφούν μια πραγματικότητα. Ενώ όλο και περισσότερος κόσμος δηλώνει πως τον ενδιαφέρει η βιωσιμότητα και η κοινωνία και παρότι συχνά αυτοπαρουσιάζεται ως «ευαισθητοποιημένος» γύρω από αντίστοιχα ζητήματα, τα νούμερα και οι εξελίξεις δείχνουν πως μάλλον δεν ζει με γνώμονα τις ιδέες που ενστερνίζεται.
Η εύκολη λύση της παραγγελίας και άμεσης εύρεσης όσων θέλουμε ή της επίσκεψης στη γνωστή αλυσίδα καταστημάτων που, πουλώντας κομμάτια σε τιμές οικονομικότερες από τις μέσες παραλείπουν να διευκρινίσουν τους λόγους που το κόστος είναι τόσο χαμηλό, παραμένει δελεαστική και δημοφιλής.
Ως καταναλωτές, ψηφίζουμε με το πορτοφόλι μας. Και η επιλογή μας μπορεί να έχει θετικό αντίκτυπο. Στον συνοικιακό κινηματογράφο, στο εστιατόριο που περνάμε αλλά προτιμάμε την αλυσίδα fast-food, στο βιβλιοπωλείο του αναγνώστη που έκανε το πάθος του επάγγελμα έναντι ασαφούς ηθικής δισεκατομμυριούχους που έχουν τόση πελατεία ώστε και η μισή να έφευγε, θα ήταν και πάλι ατέλειωτη. Το από πού ψωνίζουμε έχει σημασία. Δεν αρκεί να λέμε πως δεν υποστηρίζουμε μερικές πρακτικές και συντασσόμαστε με άλλες αν δεν ακολουθούμε τα ίδια μας τα λόγια. Σύμφωνα με στοιχεία του Forbes, όταν στηρίζουμε μικρές και τοπικές επιχειρήσεις, μεγαλύτερο μέρος των χρημάτων μας επιστρέφει στην ίδια την κοινότητα, ενισχύοντας θέσεις εργασίας και την τοπική οικονομία. Είναι η εύκολη λύση να πάμε εκεί που έχει τα πάντα, αμέσως, αλλά είναι επίσης εύκολο να μπούμε στο μαγαζί της συμπαθέστατης κυρίας που περνάμε συνεχώς χωρίς να έχουμε ανοίξει την πόρτα του επειδή ψωνίζουμε διαδικτυακά και απρόσωπα.
Επιπροσθέτως, τα ψυχολογικά και κοινωνικά οφέλη είναι πολλαπλά. Το επιστημονικό μέσο Science Direct έχει τονίσει τη σημασία των λεγόμενων «χαλαρών δεσμών» για την ευημερία μας και την καθημερινή ικανοποίηση. Οι δεσμοί αυτοί αναφέρονται σε ανθρώπους με τους οποίους δεν κάνουμε στενή παρέα ωστόσο τους γνωρίζουμε και τους συναναστρεφόμαστε μέσα από δραστηριότητες (πχ. η γυμνάστρια μας) ή συχνές συναντήσεις (ο κύριος που μας ετοιμάζει τον πρωινό καφέ, η ιδιοκτήτρια του καταστήματος δώρων που επισκεπτόμαστε όταν κάποιος μας καλεί στα γενέθλιά του). Το BBC επισημαίνει επίσης ότι οι συναναστροφές αυτές ενισχύουν την αίσθηση του ανήκειν. Αυτό είναι κάτι που τα από ρύθμισής τους απρόσωπα διαδικτυακά κανάλια ή αλυσίδες καταστημάτων δεν μπορούν να αναπαράγουν.
View this post on Instagram
Τα ανεξάρτητα καταστήματα, πέρα από όλα τα παραπάνω, συχνά αποκαλύπτουν θησαυρούς που δεν γνωρίζαμε ότι αναζητούσαμε. Και όταν βρίσκουμε αυτό που θέλαμε εξαρχής, μας απαλλάσσουν ακόμη και από την αναμονή της ταχυδρομικής αποστολής.
Όταν ήμουν μικρή, η μητέρα μου με πήγαινε σε ένα παιχνιδάδικο κοντά στο σπίτι μας, με ιδιοκτήτη έναν αξιαγάπητο κύριο. Πριν μερικά χρόνια, επέλεξα να το επισκεφτώ ξανά για να πάρω δώρο στο βαφτιστήρι μου. Ο κύριος με θυμήθηκε.
Κάθε Κυριακή που παίρνω τις εφημερίδες μου, ο υπάλληλος του περιπτέρου με χαιρετάει λεγοντας «γειά σου καλή μου». Δε θεωρώ πως το λεει μόνο σε εμένα, θεωρώ όμως πως είναι ευγενής και πως χτίζει μια σχέση τουλάχιστον συμπάθειας με τους πελάτες του. Το καλοκαίρι, σε μια συζήτηση με δύο φίλους (ο ένας αμερικάνος, οι βασιλιάδες της εύκολης λύσης) ανέφερα με περηφάνια οτι δεν έχω πάρει ποτέ, τίποτα από το Amazon. «Μα γιατί, αυτό είναι χαζό. Έχεις ό,τι θες στην πόρτα σου». Το θέμα είναι, πως, τα περισσότερα πράγματα που θέλω μπορώ να τα βρω και περνώντας την πόρτα μου, πηγαίνοντας στην μπουτίκ ρούχων με τα ιδιαίτερα κομμάτια, στο βιβλιοπωλείο με τις προσωπικές προτάσεις και ακόμα και στο μαγαζί με ηλεκτρικά είδη σπιτιού (προϊόντα που φαντάζομαι λίγοι ευχαριστιούνται να αγοράζουν). Και, η διαφορά είναι μεγάλη. Το παγκόσμιο σαιτ που έχει τα πάντα και τα φέρνει άμεσα δεν θα καταλάβει καμία διαφορά αν μερικοί αποφασίσουν να ψωνίσουν από αλλού. Το ανεξάρτητο μαγαζί, που δίνει χρώμα όχι μόνο στους δρόμους αλλά και στις ημέρες μας, θα καταλάβει μεγάλη διαφορά αν μερικοί ακόμα επιλέξουν να ξοδέψουν την καταναλωτική τους ενέργεια και δύναμη ενισχύοντας έμπρακτα την ύπαρξή του.
Είναι πολύ ωραίο να γράφεις στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης πόσο γλυκούλι ήταν το μικρό μαγαζί που κλείνει, αλλά αν στο διπλανό παράθυρο έχεις ανοιχτό το σαιτ του γνωστότερου οίκου μαζικής παραγωγής, αυτά που λες δεν έχουν ιδιαίτερη αξία. Καλώς ή κακώς, η στήριξη έμπρακτα φαίνεται με τρόπο οικονομικό και απτό, που θα επιτρέψει την επιβίωση ή και άνθιση προσπαθειών από ανθρώπους που συναναστρεφόμαστε καθημερινά. Μπορεί το chatbot του σαιτ να σε θυμηθεί ως χρήστη, αλλά δεν θα χαμογελάσει, ούτε θα ανακουφιστεί.
