Η ομορφιά πάντοτε ήταν κάτι άπιαστο. Κάτι που αν γεννηθήκαμε με χρωμοσώματα ΧΧ για κάποιο λόγο θεωρείται καθήκον μας να κυνηγάμε εφ’ όρου ζωής, ακολουθώντας τις εκάστοτε τάσεις, δίαιτες, συμβουλές στυλ του εκάστοτε σχεδιαστή, σελέμπριτι ή περιοδικού μόδας.
Φυσικά, αυτός ο αγώνας για την άπιαστη τελειότητα δεν ήταν ποτέ βασισμένος στο ρεαλισμό. Γιατί ρεαλιστικά μιλώντας, όσο και να προσπαθούμε, δεν γίνεται να δείχνουμε εξίσου αψεγάδιαστες όσο μια σταρ στο κόκκινο χαλί ή ένα μοντέλο στην πασαρέλα, εκτός κι αν έχουμε μια καταρτισμένη ομάδα διαιτολόγων, μακιγιέρ, hair stylists και σχεδιαστών στο speed dial. Ρεαλιστικά μιλώντας επίσης, οι βιομηχανίες μόδας και ομορφιάς επενδύουν δισεκατομμύρια για να μας πείσουν ότι ένα ακόμα κραγιόν, μία ακόμα κρέμα ματιών με ρετινόλη, ένα ακόμα ζευγάρι ψηλοτάκουνα θα μας χαρίσουν επιτέλους την αυτοπεποίθηση που χρειαζόμαστε. Την αυτοπεποίθηση που θα έπρεπε να είχαμε εξαρχής, αλλά χάσαμε χάρη στα άπιαστα πρότυπα ομορφιάς που μας σερβίρουν. Και όσο συνεχίζουμε αυτόν το φαύλο κύκλο, ω τι παράξενο, οι βιομηχανίες μόδας και ομορφιάς συνεχίζουν να πλουτίζουν από τις ανασφάλειές μας. Εντάξει, κάποιες από εμάς το κάνουμε για την αγάπη του σπορ (των κραγιόν, των ψηλοτάκουνων). Κι εδώ που τα λέμε, αυτή η κρέμα ματιών με ρετινόλη που πήρα κάνει δουλειά.
Το θέμα είναι ότι όλα αυτά τα πρότυπα ομορφιάς που έχουμε προσπαθήσει να μιμηθούμε ανά τις δεκαετίες μπορεί να μην ήταν ρεαλιστικά, αλλά ήταν βασισμένα σε πραγματικές γυναίκες. Ρετουσαρισμένες στον θεό – ναι.
Ψεκασμένες με self tan και στριμωγμένες σε shapewear που δεν αφήνουν χώρο για αναπνοή και πολύ συχνά πεινασμένες, αλλά πραγματικές. Ανθρώπινα όντα. Αλλά την τελευταία δεκαετία, με τις εξελίξεις της τεχνολογίας, ένα καινούριο τέρας έχει αρχίσει να υψώνει το απάνθρωπα αψεγάδιαστο κεφάλι του. Ναι, αυτό είναι ένα άρθρο για το ΑΙ. Ξέρουμε ήδη (από πρόσφατη έρευνα της Microsoft και του Carnegie Hall University) ότι όσο περισσότερο χρησιμοποιούμε τα μεγάλα γλωσσικά μοντέλα, όπως το ChatGPT της OpenAI ή το Claude της Anthropic, τόσο περισσότερο μειώνεται η ικανότητα της κριτικής σκέψης μας. Και στο τέλος του 2025 μάθαμε ότι οι Ελληνες, ειδικά όσοι ανήκουν στην ηλικιακή ομάδα 16-24 ετών, χρησιμοποιούν τα εργαλεία δημιουργικής Τεχνητής Νοημοσύνης περισσότερο απ’ όλες τις άλλες χώρες της Ευρωπαϊκής Ενωσης.
Αν λοιπόν προσθέσουμε στην εξίσωση όλες τις εφαρμογές Τεχνητής Νοημοσύνης που μπορούν να μεταμορφώσουν κάθε φωτογραφία ή βίντεό μας στην «ιδανική» εκδοχή του εαυτού μας, πλέον κινδυνεύουμε σοβαρά να χάσουμε όχι μόνο την κριτική μας σκέψη, αλλά και την αίσθηση του τι είναι ομορφιά και πώς μοιάζουν τα ανθρώπινα όντα εκτός οθόνης.
Από τα φίλτρα στο χειρουργικό νυστέρι
Από το 2015 που το Snapchat πρωτοκυκλοφόρησε τα φίλτρα που μπορούσαν ν’ αλλάξουν την εμφάνιση των χρηστών (αρχικά με αστεία αυτάκια γάτας και μουσούδες σκύλου, αλλά πολύ σύντομα με φακούς επαυξημένης πραγματικότητας, που επέτρεπαν στους χρήστες να δημιουργήσουν τα δικά τους σπέσιαλ εφέ), ψυχολογικές μελέτες σε πανεπιστήμια της Αμερικής έκρουαν των κώδωνα του κινδύνου: οι γυναίκες και τα νεαρά κορίτσια που περνούσαν περισσότερο χρόνο στα social media είχαν πολύ μεγαλύτερες πιθανότητες να θέλουν να κάνουν κάποια αισθητική επέμβαση.
Ο όρος «Snapchat dysmorphia» άρχισε να κυκλοφορεί ευρέως, και ερευνητές σε επιστημονικά περιοδικά άρχισαν να γράφουν άρθρα για το φαινόμενο. Όταν μάλιστα μπήκαν και το Instagram και το TikTok στο παιχνίδι, με φίλτρα που μιμούνταν το εφέ αισθητικών επεμβάσεων, όπως π.χ. μπότοξ στα ζυγωματικά και φίλερ στα χείλη, η κατάσταση χειροτέρεψε. Με influencers να αποζητούν πλέον αισθητικές επεμβάσεις που μιμούνταν το εφέ των φίλτρων (που μιμούνταν το εφέ των επεμβάσεων, σε περίπτωση που χάσατε την μπάλα), η American Society of Plastic Surgeons είχε ιστορικά κέρδη το 2019: 16,5 δισ. δολάρια, το μεγαλύτερο ρεκόρ μέχρι εκείνη τη χρονιά. Εντέλει, την ίδια χρονιά το Instagram αναγκάστηκε να απαγορεύσει τα φίλτρα που «προωθούν τις αισθητικές επεμβάσεις» για να προστατεύσει την ψυχική υγεία των χρηστών του και να εξασφαλίσει μια «θετική εικόνα για τον εαυτό τους». Λολ.
Αν λοιπόν προσθέσουμε στην εξίσωση όλες τις εφαρμογές Τεχνητής Νοημοσύνης που μπορούν να μεταμορφώσουν κάθε φωτογραφία ή βίντεό μας στην «ιδανική» εκδοχή του εαυτού μας, πλέον κινδυνεύουμε σοβαρά να χάσουμε όχι μόνο την κριτική μας σκέψη, αλλά και την αίσθηση του τι είναι ομορφιά
Βασικά, το πρόβλημα μετατέθηκε αντί να λυθεί. Αυτή τη στιγμή που μιλάμε, φίλτρα όπως το «girling» στο TikTok που κάνει το πρόσωπό σου να μοιάζει με τον εφηβικό εαυτό σου το έχουν ήδη χρησιμοποιήσει 11,8 εκατομμύρια χρήστες – και ναι, ο δημιουργός του φίλτρου είναι άντρας. Προσωπικά το βρίσκω προβληματικό για πολλούς λόγους, ειδικά αν το εξετάσουμε στο πλαίσιο των τελευταίων αποκαλύψεων για το σκάνδαλο Επστάιν και το κύκλωμα παιδοφιλίας που έχει πλοκάμια παγκοσμίως: ποιοι επηρεάζουν το τι θα πει γυναικεία ομορφιά, και με ποιον απώτερο σκοπό; Και γιατί στα κομμάτια να θέλουμε να μοιάζουμε με έφηβες, μια φορά εφηβεία δεν ήταν αρκετή;
Αλλά δεν είναι μόνο το συγκεκριμένο φίλτρο, φυσικά. Υπάρχουν φίλτρα που αλλάζουν το χρώμα των ματιών μας, των μαλλιών μας, προσθέτουν ψεύτικες βλεφαρίδες ή κραγιόν, αδυνατίζουν το πρόσωπο και κάνουν το δέρμα να μοιάζει πορσελάνη. Χρήστες έχουν αρχίσει και κάνουν μηνύσεις κατά της Meta και της Google, καθώς ισχυρίζονται πως αυτά τα φίλτρα, και γενικά τα βίντεο που προωθεί ο αλγόριθμος, συνάδουν στην αύξηση της δυσμορφίας και οδηγούν σε κατάθλιψη και ακόμα και σε περιπτώσεις αυτοκτονίας. Καθόλου τυχαία, το TikTok πρόσφατα άρχισε να απαγορεύει τη χρήση τέτοιων φίλτρων σε χρήστες κάτω των 18.
Digital βοηθοί, digital νάρκισσοι
Για να είμαι δίκαιη, κάποιες από τις τεχνολογικές εξελίξεις μπορεί όντως να είναι χρήσιμες. Υπάρχουν π.χ. εφαρμογές Τεχνητής Νοημοσύνης όπου τραβάς μια φωτογραφία ή ένα βίντεο και σου δείχνουν «τι εποχή είσαι» (στη χρωματολογία, οι διαφορετικές «εποχές» σημαίνουν ότι σου ταιριάζουν συγκεκριμένα χρώματα στα ρούχα και το μακιγιάζ). Ή φίλτρα που σου δείχνουν το σωστό σχήμα φρυδιών με βάση τη συμμετρία του προσώπου σου. Ακόμα και ευυπόληπτες εταιρείες καλλυντικών προσφέρουν ΑΙ προϊόντα, όπως το Beauty Genius, που μπορούν να σε βοηθήσουν να δεις ποια απόχρωση foundation ή βαφής μαλλιών σού ταιριάζει.
Oι γυναίκες και τα νεαρά κορίτσια που περνούσαν περισσότερο χρόνο στα social media είχαν πολύ μεγαλύτερες πιθανότητες να θέλουν να κάνουν κάποια αισθητική επέμβαση
Τέτοιες εφαρμογές μπορούν να μας γλιτώσουν χρόνο και χρήματα, και να μας μάθουν να αξιοποιούμε και να τονίζουμε τα χαρακτηριστικά με τα οποία γεννηθήκαμε, αντί να ευχόμαστε να αποκτήσουμε ένα άλλο πρόσωπο. Αλλά το γεγονός παραμένει: κάθε μέρα, η ομορφιά και η αισθητική περιπλέκονται ολοένα περισσότερο με την Τεχνητή Νοημοσύνη. Πελάτες που πηγαίνουν για consultation σε κλινικές πλαστικές χειρουργικής χρησιμοποιούν πλέον ΑΙ εικόνες του εαυτού τους ως παράδειγμα του τι θέλουν να πετύχουν, ζητώντας ουσιαστικά από τους πλαστικούς χειρουργούς να τους μεταμορφώσουν σε κάτι ανύπαρκτο, σε μια παραίσθηση μιας μηχανής. Και κάπου εδώ αναρωτιέμαι, σε ποιο σημείο θα ξεχάσουμε πώς δείχνουμε στην πραγματικότητα, πώς μοιάζει ένα ανθρώπινο πρόσωπο και τι το κάνει όμορφο; Σε ποιο σημείο, σαν άλλοι Νάρκισσοι, θα ερωτευτούμε την τροποποιημένη εικόνα του εαυτού μας και θα κάνουμε τα πάντα για να την κάνουμε πραγματικότητα, ακόμα και με κίνδυνο να πνιγούμε;
Πολύ φοβάμαι ότι βρισκόμαστε ήδη σε αυτό το σημείο. Ενα ακόμα παράδειγμα, σίγουρα λιγότερο επιβλαβές, αλλά μολαταύτα προβληματικό, μας έρχεται από το χώρο των κομμωτηρίων και του hair styling. Ολο και περισσότεροι πελάτες, τόσο άντρες όσο και γυναίκες, αντί να δείξουν στον κομμωτή ή στον μπαρμπέρη τους φωτογραφίες από σελέμπριτι ή έστω εικόνες από το Pinterest για έμπνευση όπως κάναμε στην εποχή μου, πλέον δείχνουν φωτογραφίες του εαυτού τους τροποποιημένες με ΑΙ.
Σύμφωνα με ρεπορτάζ του CBC στον Καναδά, οι περισσότεροι άντρες που πηγαίνουν σε κουρεία ή μπαρμπέρικα δείχνουν ως παράδειγμα φωτογραφίες του εαυτού τους τροποποιημένες από κάποιο μοντέλο μηχανικής μάθησης, και δεν καταλαβαίνουν γιατί ο δόλιος ο hair stylist δεν μπορεί να τους κάνει να μοιάζουν σαν την εικονική εκδοχή του εαυτού τους, ούτε μπορεί φυσικά να εφεύρει μαλλιά που δεν έχουν. (Αν μπορούσε, θα έκλεινα αύριο πτήση για Καναδά.) Ρεπορτάζ του «In Style» σε μεγάλα hair salons της Αμερικής βρήκε πως ένα μεγάλο ποσοστό των γυναικών πηγαίνουν στα ραντεβού τους παρέα με το Chat GPT και ζητάνε από τους hair stylists να μιμηθούν το κούρεμα ή το χρώμα που τους έκανε generate για «έμπνευση».
Στις περισσότερες περιπτώσεις, όχι μόνο τα εν λόγω κουρέματα δεν είναι εφικτά, αλλά οι hair stylists μπορούν να αναγνωρίσουν τα διαφορετικά κουρέματα και στυλ που έχει «συρράψει» το Chat GPT από προηγούμενες δικές τους δημιουργίες. Γιατί δεν ξέρω αν σας έχω ουρλιάξει αρκετά μέχρι στιγμής, αλλά το Chat GPT και όλα τα μοντέλα μηχανικής μάθησης δεν είναι ικανά να παράγουν τίποτα καινούριο και αυθεντικό. Το μόνο που μπορούν να κάνουν είναι να κλέβουν στοιχεία από δισεκαττομύρια δεδομένων ήδη διαθέσιμα στο Ιντερνετ, και να μιμούνται ανθρώπινες δημιουργίες.
Δυσμορφία στον καιρό του ΑΙ
Προφανώς, το πρόβλημα είναι βαθύτερο από μερικά ραντεβού για κούρεμα, χτένισμα ή ακόμα και φίλερ που προκαλούν αμηχανία -και δικαιολογημένο εκνευρισμό- στους ειδικούς ομορφιάς, καθώς δεν μπορούν να πραγματοποιήσουν αυτό που ζητάμε. Ερευνητές στο Πανεπιστήμιο του Τορόντο βρήκαν ότι οι εικόνες που έχουν τροποποιηθεί με Τεχνητή Νοημοσύνη ακολουθούν πρότυπα ομορφιάς που απλώς δεν είναι ρεαλιστικά – ειδικά για τις γυναίκες. Όταν ζήτησαν από το μοντέλο μηχανικής μάθησης να αναπαράγει 300 φωτογραφίες αθλητών, 150 ανδρών και 150 γυναικών, χωρίς περαιτέρω οδηγίες, οι εικόνες των γυναικών ήταν όλες σημαντικά νεότερες από τους άντρες, σημαντικά πιο αδύνατες και σημαντικά λιγότερο ντυμένες. Α, και ήταν όλες λευκές.
Με το 71% των φωτογραφιών στις πλατφόρμες κοινωνικής δικτύωσης παγκοσμίως να είναι είτε εντελώς generated ή κάπως τροποποιημένες από ΑΙ, είναι σημαντικό να θυμόμαστε ποιο είναι το «γούστο» της μηχανής όσον αφορά την αισθητική και τα πρότυπα ομορφιάς. Εκτός από τον εγγενή ρατσισμό σε πολλά απ’ αυτά τα μηχανικά μοντέλα, η Τεχνητή Νοημοσύνη, εξ ορισμού, δίνει προτεραιότητα στη συμμετρία έναντι της ατομικότητας. Μας δείχνει ένα τέλεια συμμετρικό πρόσωπο, φιλτράροντας τους πόρους στο δέρμα (όπως με το φίλτρο girling που λέγαμε παραπάνω) κάνοντάς μας να αποζητάμε το περίφημο glass skin και να το παρακάνουμε με τις θεραπείες και τα προϊόντα λείανσης, βλάπτοντας τελικά τον επιδερμικό φραγμό. Μας δείχνει μια παραμορφωμένη εικόνα της πραγματικότητας, αναγκάζοντάς μας να αναζητάμε ένα σωρό θεραπείες, επεμβατικές ή μη, σε μια προσπάθεια να μοιάσουμε σε κάτι που δημιουργήθηκε από κώδικα – όχι από τη φύση. Η αυθεντική ομορφιά και ο χαρακτήρας που έχουμε ακριβώς εξαιτίας των όποιων ατελειών μας είναι κάτι που η μηχανή δεν καταλαβαίνει και αποζητά να εξαφανίσει.
Όταν ζήτησαν από το μοντέλο μηχανικής μάθησης να αναπαράγει 300 φωτογραφίες αθλητών, 150 ανδρών και 150 γυναικών, χωρίς περαιτέρω οδηγίες, οι εικόνες των γυναικών ήταν όλες σημαντικά νεότερες από τους άντρες, σημαντικά πιο αδύνατες και σημαντικά λιγότερο ντυμένες. Α, και ήταν όλες λευκές
Θα έλεγα να μην την αφήσουμε.
