Συχνά θεωρούμε πως η υποστήριξη προς τα άτομα με αναπηρία εξαντλείται στις καλές προθέσεις. Ωστόσο, υπάρχει μια αθέατη πλευρά στις καθημερινές μας αλληλεπιδράσεις που μπορεί να αποδειχθεί εξαιρετικά τοξική: οι έμμεσες διακρίσεις κατά της αναπηρίας. Πρόκειται για το σύνολο των προκαταλήψεων που αντιμετωπίζουν τα άτομα με αναπηρία, όχι μόνο μέσα από εμπόδια στους δρόμους, αλλά κυρίως μέσα από τη γλώσσα και τη συμπεριφορά των ανθρώπων γύρω τους.
Πολλές από τις φράσεις που χρησιμοποιούμε καθημερινά, θεωρώντας τες μάλιστα υποστηρικτικές, στην πραγματικότητα κρύβουν βαθιά ριζωμένα στερεότυπα. Όταν αποκαλούμε κάποιον «πηγή έμπνευσης» απλώς και μόνο επειδή ζει τη ζωή του, ή όταν επαινούμε τη «θυσία» των φροντιστών του, άθελά μας μειώνουμε την προσωπικότητα του ατόμου.
Ακολουθούν δεκατρείς φράσεις που τροφοδοτούν τις διακρίσεις, όπως τις βιώνει και τις περιγράφει ένα αυτιστικό άτομο.
1. «Θα έπρεπε να ευγνωμονείς αυτόν που σε φροντίζει»
Πρέπει να είμαι ευγνώμων επειδή κάποιος μου φέρεται ως αξιοπρεπής άνθρωπος επειδή έχω αναπηρία; Το να υποθέτεις ότι η αναπηρία μου με καθιστά αυτόματα τέτοιο βάρος που πρέπει να ευγνωμονώ οποιονδήποτε με φροντίζει, είναι πολύ οδυνηρό.
2. «Είσαι πηγή έμπνευσης!»
Γιατί αποτελώ έμπνευση επειδή απλά ζω; Λέγοντάς το αυτό, είναι σαν να υπονοείτε ότι το να είσαι ανάπηρος είναι τόσο κακό, που είναι θαύμα που δεν έχω αυτοκτονήσει. Δεν είναι τόσο κακά τα πράγματα.
3. «Δεν σου φαίνεται ότι έχεις αναπηρία…»
Οι αόρατες αναπηρίες (όπως η αρθρίτιδα, οι ψυχικές ασθένειες, ο χρόνιος πόνος) είναι εξίσου πραγματικές. Μην μειώνετε την ύπαρξή τους συνδέοντάς τες με την εξωτερική εμφάνιση.
4. «Α, οπότε δεν έχεις πραγματική αναπηρία»
Η αναπηρία δεν είναι διαγωνισμός. Η κατάθλιψη μπορεί να είναι εξίσου περιοριστική με κάτι που φαίνεται εξωτερικά. Όλες οι αναπηρίες είναι πραγματικές.
5. «Σταμάτα να παραπονιέσαι – άλλοι είναι χειρότερα»
Το ότι υπάρχουν χειρότερα δεν σημαίνει ότι ο δικός μου πόνος δεν είναι έγκυρος. Με το να το λέτε αυτό, με κάνετε να νιώθω ντροπή για τα συναισθήματά μου.
6. «Δεν είσαι σαν το παιδί μου, οπότε δεν μπορείς να μου μιλάς για την αναπηρία σου»
Στην πραγματικότητα, εγώ είμαι πολύ πιο κοντά στο να καταλάβω πώς νιώθει το παιδί σας από ό,τι εσείς. Ακούστε τι έχουμε να πούμε εμείς τα άτομα με αναπηρία.
7. «Αν προσπαθούσες περισσότερο, θα γινόσουν καλά»
Προσπαθώ. Αλλά δεν υπάρχει μαγική θεραπεία για την κατάθλιψη ή τον αυτισμό. Το να υπονοείτε ότι φταίω εγώ που δεν «θεραπεύτηκα» είναι απαράδεκτο.
8. «Τι καλό κορίτσι – δέχτηκε να γίνει φίλη σου»
Η φιλία μαζί μου δεν είναι πράξη ελεημοσύνης. Το να παρουσιάζεται ως ηρωισμός το να είσαι φίλος με έναν ανάπηρο, μειώνει την αξία μου ως ανθρώπου.
9. «Δες, μάζεψα χρήματα/έκανα καμπάνια για την πάθησή σου!»
Προτιμώ την αποδοχή και την κατανόηση από τα χρήματα για μια «θεραπεία» που ίσως δεν θέλω. Αν δεν συνεργάζεστε μαζί μας στις καμπάνιες σας, δεν είστε πραγματικοί σύμμαχοι.
10. «Δεν θα μπορέσεις ποτέ να…»
Μου είπαν ότι δεν θα διάβαζα ποτέ, δεν θα σπούδαζα, δεν θα ζούσα μόνη μου. Έπεσαν έξω σε όλα. Μην προεξοφλείτε τι μπορεί να κάνει κάποιος.
11. «Πρέπει να βρούμε μια θεραπεία για σένα»
Δεν θέλω θεραπεία για τον αυτισμό μου. Είναι μέρος του εαυτού μου. Ρωτήστε την ίδια την κοινότητα τι θέλει, όχι μόνο τους γονείς τους.
12. «Δεν έχεις πλάκα – δεν έρχεσαι ποτέ μαζί μας»
Λόγω της αναπηρίας μου, δεν μπορώ να συμμετέχω με τον ίδιο τρόπο. Αν όμως με ρωτήσετε πώς μπορούμε να βρεθούμε με έναν τρόπο προσβάσιμο για μένα, θα περάσουμε τέλεια.
13. «Εννοείς ότι είσαι “άτομο με αναπηρία”, όχι “ανάπηρο άτομο”»
Προτιμώ τον όρο «ανάπηρο άτομο» (identity-first language). Είναι αγένεια να αποφασίζετε εσείς πώς θα αυτοπροσδιορίζομαι. Δείξτε μου τον σεβασμό να μιλώ εγώ για τον εαυτό μου.
Με πληροφορίες από το everyday feminism.
