Η οικονομική ανασφάλεια, ο πληθωρισμός και η συνεχής έκθεση στα social media έχουν δημιουργήσει μια νέα καταναλωτική συνήθεια που απασχολεί ιδιαίτερα τη Gen Z και τους millennials, το λεγόμενο «doomspending».
Πρόκειται για τις παρορμητικές αγορές που κάνουμε όχι επειδή χρειαζόμαστε πραγματικά κάτι, αλλά επειδή θέλουμε να νιώσουμε καλύτερα απέναντι στο άγχος, την πίεση ή την απαισιοδοξία για το μέλλον έστω και για μια στιγμή.
Από ένα ακόμη skincare προϊόν μέχρι ακριβά sneakers ή μικρές καθημερινές «ανταμοιβές», το doom spending λειτουργεί σαν μια μορφή συναισθηματικής διαφυγής. Ειδικοί εξηγούν γιατί συμβαίνει και ποιοι είναι οι πιο αποτελεσματικοί τρόποι να το περιορίσουμε χωρίς να στερούμαστε τις μικρές απολαύσεις της ζωής.
Το «αγοράζω τώρα και βλέπουμε μετά», τo moto πίσω από το doomspending δεν είναι η καλύτερη στρατηγική ούτε για τα οικονομικά σας ούτε για το μέλλον σας. Το πρόβλημα είναι ότι η προσωρινή ανακούφιση συχνά οδηγεί σε μεγαλύτερη οικονομική πίεση αργότερα.
Η Giovanna González, συγγραφέας του βιβλίου Cultura & Cash, εξηγεί ότι το doom spending προκύπτει από τη σκέψη: «Ποιο το νόημα να αποταμιεύω για το μέλλον;». Με άλλα λόγια, πολλοί επιλέγουν να ζουν μόνο για το παρόν, εγκαταλείποντας στόχους όπως η αγορά σπιτιού ή η σύνταξη.
Σύμφωνα με έρευνα της Intuit, το 73% των Gen Z διστάζει να θέσει μακροπρόθεσμους οικονομικούς στόχους. Ωστόσο, το φαινόμενο δεν περιορίζεται μόνο στους πολύ νέους ανθρώπους: περισσότεροι από ένας στους τέσσερις Αμερικανούς παραδέχονται ότι ξοδεύουν χρήματα σε περιττά πράγματα για να ξεφύγουν προσωρινά από το στρες.
Δείτε αυτή τη δημοσίευση στο Instagram.
Αν νιώθετε ότι πέφτετε κι εσείς σε αυτόν τον φαύλο κύκλο, δείτε τρεις πρακτικούς τρόπους για να τον σπάσετε.
Κάντε τις αγορές λιγότερο «εύκολες»
Το doomspending συνήθως συμβαίνει όταν αγοράζουμε χωρίς δεύτερη σκέψη. Οι online αγορές και οι ανέπαφες πληρωμές κάνουν τη διαδικασία τόσο γρήγορη που συχνά δεν συνειδητοποιούμε πόσα ξοδεύουμε. Μια απλή λύση είναι να αφαιρέσετε τα αποθηκευμένα στοιχεία της κάρτας σας από τα online μαγαζιά και να προτιμάτε τα μετρητά στις αγορές από φυσικά καταστήματα.
Η μικρή καθυστέρηση που δημιουργείται, μέχρι να βρείτε την κάρτα σας ή να πληκτρολογήσετε τα στοιχεία σας, λειτουργεί σαν «παύση σκέψης» και σας βοηθά να αναρωτηθείτε αν πραγματικά χρειάζεστε αυτό που ετοιμάζεστε να αγοράσετε.
Για online αγορές, δοκιμάστε επίσης τον κανόνα των 24 ωρών: βάλτε το προϊόν στο καλάθι και περιμένετε μία μέρα πριν ολοκληρώσετε την αγορά. Πολύ συχνά, ο ενθουσιασμός εξαφανίζεται μέσα σε αυτό το διάστημα.
Αλλάξτε τις συνήθειές σας στα social media
Το doomspending συνδέεται στενά με το doomscrolling, δηλαδή την ατελείωτη κατανάλωση αρνητικών ειδήσεων και περιεχομένου στα social media. Όταν βομβαρδιζόμαστε συνεχώς με οικονομική ανασφάλεια, πολέμους ή απαισιόδοξες ειδήσεις, είναι εύκολο να νιώσουμε ότι «δεν υπάρχει μέλλον». Τότε είναι που οι παρορμητικές αγορές λειτουργούν σαν στιγμιαία παρηγοριά.
Η συγγραφέας προτείνει να αποσυνδεόμαστε συνειδητά από τις οθόνες και να κάνουμε κάτι offline που μας ηρεμεί, όπως το περπάτημα ή μια βόλτα με φίλους.
Τα social media επίσης μας κάνουν να συγκρίνουμε τη ζωή μας με εκείνη άλλων ανθρώπων, δημιουργώντας την ανάγκη να «συμβαδίσουμε» οικονομικά. Όμως αυτό που βλέπουμε online είναι μόνο ένα κομμάτι της πραγματικότητας. Μειώνοντας τον χρόνο στα social ή αλληλεπιδρώντας περισσότερο με περιεχόμενο που μας κάνει να νιώθουμε καλά, μπορούμε να αλλάξουμε σταδιακά τόσο τη διάθεσή μας όσο και το περιεχόμενο που μας εμφανίζουν οι αλγόριθμοι.
Επενδύστε στη «μελλοντική εκδοχή» του εαυτού σας
Το να ξοδεύετε χρήματα για να διαχειριστείτε το άγχος του παρόντος πιθανότατα θα δημιουργήσει περισσότερο άγχος στο μέλλον. Αντίθετα, ακόμη και μικρές κινήσεις οικονομικής φροντίδας μπορούν να σας κάνουν να νιώσετε μεγαλύτερη ασφάλεια. Δεν χρειάζεται να αποταμιεύετε το 10% ή 15% του εισοδήματός σας από την αρχή. Ακόμη και ένα μικρό ποσό είναι καλύτερο από το τίποτα.
Η οικονομική σύμβουλος Alaina Fingal εξηγεί ότι συχνά απογοητευόμαστε επειδή βάζουμε υπερβολικά μεγάλους στόχους. Όταν όμως οι στόχοι γίνονται πιο ρεαλιστικοί, η πρόοδος, όσο μικρή κι αν είναι, μας δίνει κίνητρο να συνεχίσουμε.
