Το ζήτημα του «μεγαλύτερου αμερικανικού μυθιστορήματος που έχει γραφτεί ποτέ» απασχολεί πολλούς ανθρώπους ανά τον κόσμο και ανά τις δεκαετίες. Υπάρχει λόγος που συμβαίνει αυτό; Ίσως και όχι, μιας και πίσω της δεν βρίσκεται μια ερώτηση τύπου «γεμιστά με κιμά ή χωρίς». Δεν υπάρχει (και δεν θα υπάρξει) οριστική λίστα για ό,τι μπορεί να θεωρηθεί «μεγάλο αμερικανικό μυθιστόρημα» και προσωπικά θεωρώ την εμμονή με τη λέξη «μεγάλο» ως ένα ακόμα απότοκο του τρόπου με τον οποίο αυτή η κοινωνία σκέφτεται και δρα.
Στην Αμερική όλα τείνουν να είναι μεγάλα. Οι συσκευασίες του γάλακτος και των χυμών, οι φέτες του τοστ, τα αυτοκίνητα και οι μερίδες του φαγητού, είναι μερικά από αυτά τα μεγάλα πράγματα στα οποία πολύς κόσμος βρίσκει χαρά – και καλά κάνει. Το βιβλίο, όμως, δεν θεωρώ πως μπορεί να μπει σε αυτή την κατηγορία, του μεγάλου, του μικρού, του μεσαίου, καθώς μπορούν ταυτόχρονα να υπάρχουν όλων των ειδών τα βιβλία που περιγράφουν την αμερικανική κοινωνία και ζωή σε συγκεκριμένες περιόδους της ζωής στη χώρα (πάντα μετά τα ταξίδια του Χριστόφορου Κολόμβου και του Αμέρικο Βεσπούκι) και όλα να θεωρούνται σπουδαία ή λιγότερο σημαντικά – κι αυτό επίσης θέμα γούστου είναι.
Με αφορμή τα 250 χρόνια από τη Διακήρυξη της Ανεξαρτησίας των ΗΠΑ και για να θυμηθούμε πως η χώρα αυτή είναι κάτι παραπάνω και παραπέρα από την τωρινή της κυβέρνηση, επιλέξαμε πέντε μεγάλα μυθιστορήματα που αξίζει να διαβάσει κανείς έστω μια φορά στη ζωή του.
Σταυροδρόμια, Jonathan Franzen, Εκδόσεις Ψυχογιός, Μετάφραση: Γιώργος-Ίκαρος Μπαμπασάκης
Προβληματική οικογένεια; Τσεκ. Κρυφές ζωές των μελών της; Ομοίως. Μεσοδυτική πολιτεία; Προφανώς. Πιθανότητα να αλλάξει κάτι προς το καλύτερο; Όλα τα ενδεχόμενα είναι ανοιχτά, μιας και μιλάμε για τη δεκαετία του 1970. Ο Jonathan Franzen περιγράφει μια οικογένεια με πατέρα πάστορα που προσπαθεί να κρατηθεί στο κοινωνικό του status, όσο αγνοεί το τι ακριβώς συμβαίνει σπίτι του, αλλά και μέσα του. Είναι ένα ψυχογράφημα των ΗΠΑ που προσφέρει στον αναγνώστη, πέρα από αυτή τη γλυκιά αγωνία για το τι θα απογίνουν όλοι αυτοί οι άνθρωποι, μία γερή βάση για να κατανοήσει τις σημερινές αγκυλώσεις που βιώνει η χώρα.
Αμερικανική Αγωγή, Ben Lerner, Εκδόσεις Δώμα, Μετάφραση: Παλμύρα Ισμυρίδου
Υπάρχουν κάποια πολύ αμερικανικά πράγματα που, θεωρώ, ότι εμείς οι Ευρωπαίοι, ή τέλος πάντων όσοι δεν έχουμε ζήσει σε αυτή τη χώρα, δεν μπορούμε να κατανοήσουμε πλήρως. Για μένα, ένα από αυτά είναι οι δεκάδες αγώνες ρητορικής που γίνονται κάθε χρόνο σε όλα τα μήκη και πλάτη των ΗΠΑ. Κεντρικός ήρωας αυτού του βιβλίου είναι ο Adam, ένα έφηβο αγόρι που λατρεύει τις λέξεις, ίσως λίγο παραπάνω από όσο θα έπρεπε για τον ίδιο, μιας και η μονόπλευρη θεώρηση της δύναμης της γλώσσας τον φέρνει απέναντι σε αξίες που δεν είναι έτοιμος να διαχειριστεί. Τα 90s τελειώνουν, η πολιτική είναι πλέον πάρα πολύ ποπ (γεια σου, Bill Clinton) και η αμερικανική αγωγή που προσφέρεται στη νέα γενιά αναμένεται να φέρει τεράστιες κοινωνικοπολιτικές αλλαγές. Τις βιώνουμε ήδη το 2026.
Αγαπημένη, Τόνι Μόρισον, Εκδόσεις Παπαδόπουλος, Μετάφραση: Κατερίνα Σχινά
Μια πρώην σκλάβα που γεννήθηκε στον βασανισμένο Νότο και κατάφερε να δραπετεύσει σε μια πολιτεία όπου θα ζούσε ελεύθερη αισθάνεται πως ζει μαζί με το φάντασμα του νεκρού παιδιού της. Έχει την άλλη της κόρη, ένα νέο σπίτι, μια (σχετική) ελευθερία, μια ελπίδα για καλύτερη ζωή, αλλά η διαρκής παρουσία της «Αγαπημένης», όπως γράφει η ταφόπλακα του μωρού, κρέμεται πάνω από το κεφάλι της πρωταγωνίστριας σαν ένα αμόνι έτοιμο να λυθεί και να καταστρέψει καθετί που θα μπορούσε να βοηθήσει την καθημερινότητά της. Ξεχάστε τον Βορρά, εδώ είναι ο Νότος που θυμάται. Δεκαετίες δουλείας, δολοφονίες, λιντσαρίσματα, εξευτελισμός, ακύρωση του εαυτού: η Τόνι Μόρισον έγραψε ένα βιβλίο – ποίημα, μια ωδή στους ανθρώπους που έχτισαν την Αμερική με τα ίδια τους τα χέρια και κατόπιν ίσως τα στερήθηκαν και κυριολεκτικά από τους αφέντες τους.
Υπόγειος Σιδηρόδρομος, Colson Whitehead, Εκδόσεις Ψυχογιός, Μετάφραση: Γιώργος Πλάνας
Η αλληγορία του Υπόγειου Σιδηρόδρομου, των κρυφών δικτύων διαφυγής που χρησιμοποιούσαν οι σκλάβοι στις ΗΠΑ για να εγκαταλείψουν τις πολιτείες όπου δεν είχαν ανθρώπινη υπόσταση και να περάσουν στην ελευθερία, αξιοποιήθηκε με εφευρετικό τρόπο από αυτόν τον σπουδαίο συγγραφέα, που μας έχει χαρίσει κι άλλα βιβλία αριστουργήματα. Στο βιβλίο αυτό, ο υπόγειος σιδηρόδρομος υπάρχει στην πραγματικότητα, δηλαδή κάτω από τη γη υφίσταται ένα τρένο που μεταφέρει σκλάβους, μόνο που το να αποκτήσεις πρόσβαση και να καταφέρεις να φτάσεις στον τελικό σου προορισμό χρειάζεται κάτι παραπάνω από θέληση. Το βιβλίο έχει μεταφερθεί και στη μικρή οθόνη από το Prime Video, οπότε δώστε και στην ομώνυμη σειρά μια ευκαιρία.
Οι συναρπαστικές περιπέτειες των Καβαλίερ και Κλέι, Εκδόσεις Λιβάνη, Μετάφραση: Μαρία Ακριβάκη
Αυτό το βιβλίο ίσως το βρείτε από δεύτερο χέρι, διότι έχει εξαντληθεί εδώ και χρόνια στον εκδότη. Αν συμβεί κάτι τέτοιο, αρπάξτε το (κυριολεκτικά, μην ντραπείτε, απλά επιστρέψτε το στον ιδιοκτήτη του). Το μυθιστόρημα ξεκινά με την ιστορία ενός Εβραίου της Κεντρικής Ευρώπης που αναγκάζεται να δραπετεύσει από την Πράγα στη Νέα Υόρκη, για να γλιτώσει από την διαρκή άνοδο του φασισμού στην ήπειρο. Ο Τζο θα προσαρμοστεί γρήγορα στο Μεγάλο Μήλο και συνεργαστεί με τον ξάδερφό του Σαμ για να δημιουργήσουν ιστορίες κόμικς και ήρωες που θα γίνουν διάσημοι και θα τους φέρουν τεράστια επιτυχία. Το αμερικανικό όνειρο ζει σε αυτό το βιβλίο μέσα από την τέχνη του κόμικ, η οποία αποτελεί ένα τεράστιο πολιτισμικό κεφάλαιο των ΗΠΑ, με επιρροές στην καθημερινή ζωή μέχρι και σήμερα. Είναι μεγάλο, αλλά «φεύγει» τόσο γρήγορα όσο ένα Μϊκι Μάους που διαβάζαμε μικροί. Θυμάστε πόσο γρήγορα τα τελειώναμε και τα ξαναδιαβάζαμε ευθύς αμέσως;
