Από τότε που ήμουν μικρή η μητέρα μου φρόντιζε να επισημαίνει, ανά τακτά χρονικά διαστήματα, πόσο «χλωμή» ήμουν, σχόλιο που συνοδευόταν από παρακινήσεις «να τρώω και να κοιμάμαι περισσότερο». Τελικά, μπορεί απλά να είχα το λεγόμενο «πρόσωπο φερριτίνης», όπως είναι ο αδόκιμος μεν, σαφής δε όρος που χρησιμοποιείται σήμερα στο Ίντερνετ για να περιγράψει την όψη όσων έχουν χαμηλή φερριτίνη: χλωμή επιδερμίδα και μαύρους κύκλους κάτω από τα μάτια.
Ανέκαθεν, τιμές όπως ο αιματοκρίτης, ο σίδηρος και η φερριτίνη έβγαιναν κάτω από τα φυσιολογικά όρια στις εξετάσεις αίματός μου, αλλά στη διάρκεια της εγκυμοσύνης και μετά, πρώτα με ένα μικρό παιδί και κατόπιν με τις πρώτες περιεμμηνοπαυσιακές διαταραχές στον κύκλο μου, αυτές οι τιμές έπιασαν ιστορικά χαμηλά. Θυμάμαι πριν από λίγα χρόνια να επισκέπτομαι για επαναληπτικές εξετάσεις ένα συνοικιακό διαγνωστικό κέντρο (όπου υπήρχε μια πιο προσωπική σχέση με τους ασθενείς) και τη γιατρό, με το που με βλέπει, να με ρωτάει με ειλικρινές ενδιαφέρον «πώς πάει η φερριτίνη μου».
Τότε, η τιμή της φερριτίνης μου σε κάποιες εξετάσεις (2 ng/ml, με τις φυσιολογικές να κυμαίνονται στα 12-150 ng/ml) με είχε κάνει να αστειεύομαι με φίλες ότι έχω πεθάνει και δεν το ξέρω. Στην πραγματικότητα όμως αυτές οι διαταραχές δεν είναι αστείες. Όπως διαβάζω σε ένα νέο άρθρο στο Allure, η φερριτίνη είναι ένας καλύτερος δείκτης έλλειψης σιδήρου στο οργανισμό από τον σίδηρο ορού. Γιατί ενώ ο σίδηρος ορού παρουσιάζει μεγάλες διακυμάνσεις, ανάλογα για παράδειγμα με τη διατροφή, τα συμπληρώματα που παίρνουμε ή τη φάση του κύκλου μας, η φερριτίνη είναι τα αποθέματά του στον οργανισμό, που παραμένουν σχετικά σταθερά. Αν ο σίδηρος ορού ήταν ο τραπεζικός λογαριασμός που χρησιμοποιούμε για τα καθημερινά έξοδά μας, η φερριτίνη θα ήταν ο αποταμιευτικός, που δίνει μια καλύτερη εικόνα για την οικονομική κατάστασή μας.
Στο ίδιο άρθρο του Allure, με τίτλο «What It Means to Have “Ferritin Face”» («Τι σημαίνει να έχετε “Πρόσωπο Φερριτίνης”»), αναφέρεται μια στατιστική μελέτη του 2024 (Jama Open Network) σύμφωνα με την οποία το 34% των γυναικών 18-50 ετών παρουσιάζουν έλλειψη σιδήρου. Η οποία συχνά οδηγεί στη λεγόμενη σιδηροπενική αναιμία.
Σύμφωνα με μια στατιστική μελέτη του 2024 (Jama Open Network), το 34% των γυναικών 18-50 ετών παρουσιάζουν έλλειψη σιδήρου. Η οποία συχνά οδηγεί στη λεγόμενη σιδηροπενική αναιμία.
Άλλα συμπτώματα της έλλειψης σιδήρου, εκτός από το «πρόσωπο φερριτίνης», μπορεί να είναι η κόπωση, η τριχόπτωση, ο πονοκέφαλος, η δύσπνοια, η ταχυκαρδία, η ζάλη, η δυσκολία πνευματικής συγκέντρωσης, ακόμα και το άγχος, προβλήματα με τα οποία θα ταυτιστούμε πολλές από εμάς. Και καθώς ο σίδηρος αποτελεί δομικό υλικό της αιμοσφαιρίνης, της πρωτεΐνης του αίματος που μεταφέρει το οξυγόνο σε ολόκληρο το σώμα, η έλλειψή του μπορεί να επηρεάζει την καρδιαγγειακή λειτουργία, την υγεία του μυοσκελετικού, το αναπαραγωγικό σύστημα, αλλά και τους νευροδιαβιβαστές που συνδέονται με την ψυχική και πνευματική υγεία μας, όπως η ντοπαμίνη και η σεροτονίνη.
Γιατί όμως η έλλειψη σιδήρου χτυπάει τις γυναίκες, ειδικά της αναπαραγωγικής ηλικίας; Ένας βασικός παράγοντας είναι η αιμορραγία στην περίοδο, η οποία μάλιστα μπορεί να γίνει πιο βαριά και ακανόνιστη στην περιεμμηνόπαυση – και αν σκεφτούμε ότι σε κάποιες περιπτώσεις η τελευταία κρατάει έως και δέκα χρόνια, μπορούμε εύκολα να καταλάβουμε γιατί, ειδικά μετά τα σαράντα μας, μπορεί όχι μόνο να νιώθουμε αλλά και να είμαστε αποστραγγισμένες από ενέργεια.
Η έλλειψη σιδήρου μπορεί να επηρεάζει την καρδιαγγειακή λειτουργία, την υγεία του μυοσκελετικού, το αναπαραγωγικό σύστημα, αλλά και τους νευροδιαβιβαστές που συνδέονται με την ψυχική και πνευματική υγεία μας, όπως η ντοπαμίνη και η σεροτονίνη.
Ακόμα και μια ισορροπημένη διατροφή, πλούσια σε σίδηρο (που πόσες, αλήθεια, την έχουμε εξασφαλισμένη;) μπορεί να μην επαρκεί για να αναπληρώνει τα αποθέματά του. Σε όλα αυτά, ας προσθέσουμε και τη δράση φαρμάκων που δρουν ανασταλτικά στην απορρόφησή του από τον οργανισμό, όπως αντιόξινα (που χορηγούνται στη γαστροοισοφαγική παλινδρόμηση), συμπληρώματα ασβεστίου (ιδιαίτερα κοινά στη μέση ηλικία, καθώς θεωρείται ότι λειτουργούν προστατευτικά στην οστική πυκνότητα), αλλά και GLP-1 (που χορηγούνται για τον έλεγχο του διαβήτη αλλά έχουν γίνει δημοφιλή και για την απώλεια βάρους που προκαλούν, βλέπε Ozempic).
Tι κάνουμε λοιπόν αν βλέπουμε στο καθρέφτη μας ένα «πρόσωπο φερριτίνης»; Απευθυνόμαστε στον γιατρό μας για εξετάσεις αίματος. Αν διαπιστωθούν χαμηλές τιμές σε συγκεκριμένους δείκτες που συνδέονται με την αναιμία, μπορεί να χρειαστεί να κάνουμε συμπληρωματικά κάποιες εξετάσεις για να αποκλειστούν άλλα νοσήματα, όπως η κοιλιοκάκη. Στη συνέχεια, εμπλουτίζουμε τη διατροφή μας με καλές πηγές σιδήρου, και φυτικές (πράσινα φυλλώδη λαχανικά όπως σπανάκι, μπρόκολο, φακές, τόφου) και ζωικές (άπαχο κόκκινο κρέας, συκώτι, σαρδέλες), ιδανικά σε συνδυασμό με βιταμίνη C, που βοηθάει στην απορρόφησή του.
Πάντα σε συνεννόηση με τον γιατρό μας και με τη σύμφωνη γνώμη του, μπορεί να χρειαστούμε, επιπλέον, συμπληρώματα σιδήρου, ίσως ακόμα και ενδοφλέβια χορήγησή του, σε κάποιες περιπτώσεις.
Σε όλες τις περιπτώσεις, η έλλειψη σιδήρου μπορεί να είναι ένα ακόμα καμπανάκι για να αλλάξουμε συνολικά τον τρόπο ζωής μας. Η παθολόγος Amanda Khan πιστεύει ότι ένας ακόμα λόγος που αποτελεί κυρίως γυναικεία επιδημία είναι το γεγονός ότι «ωθούμε τον εαυτό μας στα όριά του και στην προσωπική και στην επαγγελματική ζωή μας». Μπορεί το multi-tasking να μην προκαλεί άμεσα έλλειψη σιδήρου, αλλά συνδέεται με το χρόνιο στρες, που μάς σπρώχνει σε μη ισορροπημένες διατροφικές επιλογές και ενδεχομένως να πυροδοτεί προβλήματα υγείας που δυσχεραίνουν την απορρόφηση θρεπτικών συστατικών από τον οργανισμό μας, όπως είναι οι φλεγμονές του γαστρεντερικού συστήματος.
Όταν πρόσφατα κατέφυγα ξανά, μετά από καιρό, σε συμπληρώματα σιδήρου, ένιωσα μέσα σε λίγες μόλις ημέρες να ανεβαίνουν τα επίπεδα ενέργειάς μου. Συνειδητοποίησα, για ακόμα μία φορά, πόσο απαραίτητο είναι αυτό το στοιχείο για την ποιότητα της ζωής μας. Ας είμαστε ειλικρινείς όμως: κανένα συμπλήρωμα δεν θα αναπληρώσει μια νύχτα καλού ύπνου. Αν όμως καταφέρουμε να τον εξασφαλίσουμε, συνδυαστικά με τις όποιες ιατρικές συστάσεις, μπορεί να νιώσουμε ικανές να κατακτήσουμε τον κόσμο. Δεν θα μας τρομάζει ούτε η περιεμμηνόπαυση.
