Η συζήτηση με το ChatGPT για θέματα όπως το άγχος, ένας χωρισμός ή προσωπικά προβλήματα γίνεται ολοένα και πιο συνηθισμένη – Τι λένε έρευνες για τους ανθρώπους που στρέφονται στην τεχνητή νοημοσύνη αναζητώντας συναισθηματική υποστήριξη.
Το να ζητά κάποιος συμβουλές από το ChatGPT πριν πάρει μια σημαντική απόφαση, να μοιράζεται μαζί του έναν χωρισμό ή να το χρησιμοποιεί ως βοήθεια για να διαχειριστεί το άγχος του αποτελεί πλέον μια διαδεδομένη πρακτική, ιδιαίτερα μεταξύ των νεότερων γενιών. Αυτό που πριν από μερικά χρόνια έμοιαζε με τεχνολογική περιέργεια, σήμερα εξελίσσεται σε μία από τις πιο δημοφιλείς χρήσεις της τεχνητής νοημοσύνης.
Τα στοιχεία επιβεβαιώνουν αυτή την τάση. Σύμφωνα με έκθεση του Harvard Business Review, η πιο συχνή χρήση της AI αφορά τη συναισθηματική υποστήριξη και τη συντροφιά, ξεπερνώντας ακόμη και εφαρμογές που σχετίζονται με την οργάνωση της προσωπικής ζωής, την αναζήτηση σκοπού ή την υιοθέτηση πιο υγιεινών συνηθειών.
Παράλληλα, μελέτη του 2025 από τη Línea Directa έδειξε ότι εννέα στους δέκα νέους Ισπανόφωνους ηλικίας 16 έως 19 ετών χρησιμοποιούν την τεχνολογία για να αναζητήσουν πληροφορίες σχετικά με την υγεία, ενώ το 24,8% των Ισπανών έχει στραφεί στην ψηφιακή αυτοδιάγνωση ως πρώτη επιλογή. Στο Μεξικό, το φαινόμενο ενισχύεται επίσης, καθώς σύμφωνα με την έκθεση AXA Mind Health Report, το 71% του πληθυσμού δηλώνει ότι χρησιμοποιεί εργαλεία τεχνητής νοημοσύνης για ζητήματα που σχετίζονται με την ψυχική υγεία.
Η εξάπλωση αυτών των εργαλείων συμπίπτει με μια περίοδο κατά την οποία η ψυχική υγεία παγκοσμίως βρίσκεται υπό έντονη πίεση. Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας (ΠΟΥ) εκτιμά ότι περισσότεροι από ένα δισεκατομμύριο άνθρωποι σε όλο τον κόσμο ζουν με κάποια μορφή ψυχικής διαταραχής ή δυσκολίας που επηρεάζει την ψυχολογική τους ευεξία.
Ωστόσο, η αυξανόμενη εξάρτηση από την τεχνητή νοημοσύνη έχει προκαλέσει και ανησυχίες. Έρευνα της βρετανικής εφημερίδας The Guardian ανέδειξε περιπτώσεις στις οποίες συστήματα τεχνητής νοημοσύνης ενσωματωμένα σε μηχανές αναζήτησης παρείχαν λανθασμένες πληροφορίες υγείας ή περιεχόμενο αποκομμένο από το πλαίσιο, το οποίο παρουσιαζόταν ως αξιόπιστο.
Λόγω της πιθανής επίδρασης αυτών των τεχνολογιών στη ζωή των ανθρώπων, η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει συμπεριλάβει τα συστήματα AI που εφαρμόζονται στον τομέα της υγείας στις κατηγορίες που υπόκεινται στις αυστηρότερες απαιτήσεις του Artificial Intelligence Act.
Γιατί περισσότεροι άνθρωποι μιλούν στο ChatGPT για τα προβλήματά τους;
Για τη Μεξικανή ψυχολόγο María Fernanda Cruz Urquiza, η οποία μίλησε στο euronews.com, το φαινόμενο συνδέεται με συγκεκριμένες συναισθηματικές ανάγκες. Όπως αναφέρει, παρατηρεί ολοένα περισσότερους ανθρώπους να στρέφονται στο ChatGPT πριν λάβουν σημαντικές αποφάσεις, ιδιαίτερα όσες αφορούν προβλήματα στις σχέσεις ή χωρισμούς.
Κατά την άποψή της, η τεχνητή νοημοσύνη προσφέρει κάτι που πολλοί άνθρωποι αισθάνονται ότι τους λείπει: διαρκή διαθεσιμότητα. «Το ChatGPT επιβεβαιώνει πάντα αυτό που του λέει ο χρήστης και αυτή η συνεχής επιβεβαίωση είναι κάτι που πολλοί βρίσκουν ιδιαίτερα ελκυστικό», εξηγεί.
Σε αυτό προστίθεται η δυνατότητα να ανοιχτεί κάποιος χωρίς να αισθάνεται ότι κρίνεται και να λάβει άμεση απάντηση – ένας συνδυασμός που είναι ιδιαίτερα δελεαστικός για ανθρώπους που βιώνουν άγχος ή είναι πιο εσωστρεφείς.
Η ψυχοθεραπεύτρια Cecilia Paredes Aldama συμφωνεί σε μεγάλο βαθμό, αν και διευκρινίζει ότι μέχρι στιγμής δεν έχει δει ασθενείς της να αντικαθιστούν την ψυχοθεραπεία με το ChatGPT. Βλέπει, ωστόσο, αρκετούς να χρησιμοποιούν το εργαλείο για να συντάξουν μηνύματα, να επικοινωνήσουν πιο αποτελεσματικά ή να προετοιμαστούν για δύσκολες συζητήσεις.
«Είναι ένα βοήθημα, ιδιαίτερα για ανθρώπους που δεν θέλουν ακόμη να εκθέσουν τα προβλήματά τους μπροστά σε κάποιον άλλον», σημειώνει.
Και οι δύο ειδικοί αναγνωρίζουν ότι η τεχνητή νοημοσύνη μπορεί να είναι χρήσιμη σε συγκεκριμένες περιπτώσεις και επιμένουν πως αυτή η βοήθεια παραμένει επιφανειακή.
«Η τεχνητή νοημοσύνη μπορεί να μειώσει την ένταση του άγχους, αλλά δεν αφαιρεί την αιτία του».
Την ίδια στιγμή θεωρούν ότι το ChatGPT μπορεί να αποτελέσει μια πρώτη επιλογή για ανθρώπους που δεν έχουν ακόμη αναπτύξει στρατηγικές συναισθηματικής διαχείρισης ή δεν μπορούν να ανταποκριθούν οικονομικά στο κόστος μιας ψυχοθεραπείας.
«Το ChatGPT είναι μια οικονομικά προσιτή εναλλακτική που ίσως είναι ιδιαίτερα χρήσιμη ως πρώτο βήμα». Ωστόσο, και οι δύο ειδικοί συμφωνούν ότι η τεχνητή νοημοσύνη μπορεί να λειτουργήσει μόνο υποστηρικτικά και δεν πρέπει να συγχέεται με μια θεραπευτική διαδικασία.
Δείτε αυτή τη δημοσίευση στο Instagram.
Το πρόβλημα είναι ότι το AI συμφωνεί πάντα μαζί μας
Ένα από τα σημεία που προβληματίζουν περισσότερο τις δύο ψυχολόγους είναι ο τρόπος με τον οποίο αυτά τα συστήματα αλληλεπιδρούν με τους χρήστες. Προειδοποιούν ότι η τεχνητή νοημοσύνη τείνει να υιοθετεί έναν υπερβολικά υποστηρικτικό τόνο.
«Η ψυχοθεραπεία σε προκαλεί να εξελιχθείς. Η τεχνητή νοημοσύνη όχι. Είναι εντελώς συγκαταβατική». Όπως λένε, αν κάποιος αναζητά συνεχώς επιβεβαίωση από το ChatGPT, μπορεί τελικά να ενισχύσει λανθασμένες αντιλήψεις για την πραγματικότητά του.
«Αν συνηθίσεις να συμβουλεύεσαι την τεχνητή νοημοσύνη και εκείνη σου λέει πάντα ότι έχεις δίκιο, μπορεί να καταλήξεις να βλέπεις τη ζωή σου μέσα από έναν πολύ παραμορφωμένο φακό».
Η ανθρώπινη σύνδεση παραμένει αναντικατάστατη
Παρότι αναγνωρίζουν τις δυνατότητες της τεχνητής νοημοσύνης, και οι δύο ειδικοί συμφωνούν ότι υπάρχει κάτι που κανένας αλγόριθμος δεν μπορεί να αναπαράγει, τη θεραπευτική σχέση.
Για την Cecilia Paredes, συναισθήματα όπως η ντροπή, η ενοχή ή ο βαθύς συναισθηματικός πόνος μπορούν πραγματικά να ανακουφιστούν μόνο όταν μοιράζονται με έναν άλλο άνθρωπο.
«Η ντροπή είναι ένα συναίσθημα που μειώνεται όταν μιλάμε γι’ αυτό, όταν το μοιραζόμαστε. Χρειάζεται ανθρώπινη σύνδεση».
Όπως εξηγεί, ένας από τους βασικούς πυλώνες κάθε ψυχοθεραπείας είναι ακριβώς ο δεσμός ανάμεσα στον θεραπευτή και τον θεραπευόμενο. «Είμαστε όντα που λειτουργούμε μέσα από σχέσεις και η τεχνητή νοημοσύνη δεν θα μπορέσει ποτέ να αντικαταστήσει την ανθρώπινη σύνδεση».
Οι δύο ψυχολόγοι καταλήγουν στο ίδιο συμπέρασμα. Η τεχνητή νοημοσύνη μπορεί να είναι χρήσιμη για να ξεκαθαρίσει συγκεκριμένες απορίες, να οργανώσει σκέψεις, να βοηθήσει στη διαχείριση καθημερινών θεμάτων ή να λειτουργήσει ως μια πρώτη υποστήριξη όταν δεν υπάρχει άμεση άλλη επιλογή. Όταν όμως η συναισθηματική δυσφορία επιμένει ή επηρεάζει διαφορετικούς τομείς της ζωής, η συμβουλή τους είναι η αναζήτηση βοήθειας από έναν επαγγελματία ψυχικής υγείας.
H Cecilia Paredes καταλήγσει: «Η τεχνητή νοημοσύνη είναι απλώς ένα πρακτικό εργαλείο. Δεν έχει βάθος» και η María Fernanda Cruz Urquiza συνοψίζει τη συζήτηση γύρω από την AI στην ψυχική υγεία: «Το ChatGPT γνωρίζει πάρα πολλά. Αυτό που ακόμη δεν γνωρίζει είναι αυτό που γνωρίζουν οι άνθρωποι: πώς να βρίσκεσαι πραγματικά δίπλα σε κάποιον μέσα από την εμπειρία του να είσαι άνθρωπος».
