Η πραγματικά κρίσιμη στιγμή της επιστροφής στη δουλειά δεν είναι απαραίτητα η Δευτέρα που ξαναμπαίνουμε στο γραφείο. Συχνά έρχεται λίγο αργότερα, γύρω στην τρίτη ημέρα, όταν η ενέργεια αρχίζει να πέφτει αισθητά και μαζί της υποχωρεί και η διάθεσή μας. Και, όπως φαίνεται, ο εγκέφαλός μας έχει τους λόγους του.
Σύμφωνα με στοιχεία που επικαλούνται κέντρα όπως το Humanitas Salute και το Santagostino Psiche, έως και οι μισοί άνθρωποι που επιστρέφουν από τις διακοπές βιώνουν κάποια μορφή στρες προσαρμογής: κούραση, μελαγχολία και δυσκολία να ξαναβρούν τον ρυθμό τους.
Συνήθως κατηγορούμε την «πρώτη μέρα στο γραφείο». Ωστόσο, όσα γνωρίζουμε για τη λειτουργία του εγκεφάλου, τις ορμόνες και το βιολογικό μας ρολόι δείχνουν ότι η κατάσταση είναι λίγο πιο σύνθετη.
Η πραγματική πτώση μπορεί να γίνει αισθητή την τρίτη ημέρα. Ο αρχικός ενθουσιασμός της επιστροφής έχει πλέον υποχωρήσει, τα emails και οι υποχρεώσεις έχουν αρχίσει να συσσωρεύονται και η δύναμη της θέλησης δεν αρκεί πια για να μας κρατήσει στους ίδιους ρυθμούς. Είναι η στιγμή που ο εγκέφαλος, ο οποίος μέχρι πριν από λίγες ημέρες είχε συνηθίσει τον ήλιο, τη θάλασσα, τον περισσότερο ύπνο και την ελευθερία από αυστηρά ωράρια, καλείται να προσαρμοστεί ξανά.
Τι είναι πραγματικά το post-holiday stress
Γιατροί και ψυχολόγοι χρησιμοποιούν συχνά τον όρο post-holiday blues ή post-vacation blues για να περιγράψουν αυτή την κατάσταση. Δεν πρόκειται για επίσημη ασθένεια, όπως διευκρινίζουν οι ειδικοί του Humanitas Salute, αλλά για μια αντίδραση του οργανισμού στην απότομη αλλαγή περιβάλλοντος, ωραρίου και υποχρεώσεων έπειτα από μια περίοδο ξεκούρασης.
Τα συχνότερα συμπτώματα περιλαμβάνουν έντονη κόπωση, ανήσυχο ύπνο, δυσκολία συγκέντρωσης, ευερεθιστότητα και μειωμένο κίνητρο. Σύμφωνα με μελέτες που επικαλείται το Santagostino Psiche, αυτή η αίσθηση αποδιοργάνωσης συνήθως υποχωρεί από μόνη της μέσα σε μερικές ημέρες ή, το πολύ, σε μία με δύο εβδομάδες, καθώς σώμα και μυαλό προσαρμόζονται σταδιακά στην καθημερινή ρουτίνα.
Γιατί η τρίτη ημέρα μπορεί να μας φαίνεται πιο δύσκολη
Την πρώτη ημέρα συχνά λειτουργούμε ακόμη με την ορμή της επιστροφής. Οι ευχάριστες δραστηριότητες, η μεγαλύτερη ελευθερία κινήσεων και η έκθεση στο φυσικό φως των διακοπών έχουν επηρεάσει θετικά τη διάθεση, ενώ υπάρχει και η ψυχολογική ώθηση μιας «νέας αρχής»: θέλουμε να επιστρέψουμε οργανωμένοι, παραγωγικοί και έτοιμοι να αναλάβουμε δράση.
Μετά τις πρώτες 48 ώρες, όμως, τα πράγματα αλλάζουν. Οι απαιτήσεις αυξάνονται, τα μηνύματα και τα emails πολλαπλασιάζονται, η κίνηση και οι μετακινήσεις επανέρχονται στην καθημερινότητα, ενώ το απόθεμα ενέργειας που φέραμε μαζί μας από τις διακοπές αρχίζει να εξαντλείται.
Κάπου εκεί μπορεί να εμφανιστεί αυτό που περιγράφεται ως «third-day crash»: η αίσθηση ότι ξαφνικά πέφτουν οι διακόπτες. Το στρες της επιστροφής έχει πλέον γίνει αισθητό, ενώ η αρχική ψυχολογική ώθηση υποχωρεί.
Το αποτέλεσμα είναι γνώριμο: θολή σκέψη, δυσκολία συγκέντρωσης, αναβλητικότητα, εκνευρισμός ακόμη και με μικρά πράγματα και μια έντονη επιθυμία να μείνουμε λίγο μόνοι. Αν δεν διαχειριστούμε σωστά αυτή τη φάση, μπορεί να δημιουργηθεί η αίσθηση ότι βρισκόμαστε διαρκώς «ένα βήμα πίσω» από τις υποχρεώσεις και τις απαιτήσεις της καθημερινότητας.
Το βιολογικό μας ρολόι είναι ακόμη… σε διακοπές
Η τρίτη ημέρα μπορεί επίσης να συμπίπτει με τη στιγμή που αρχίζουμε να αντιλαμβανόμαστε περισσότερο την απορρύθμιση του κιρκάδιου ρυθμού, δηλαδή του εσωτερικού βιολογικού μας ρολογιού.
Στις διακοπές συνήθως ξυπνάμε αργότερα, τρώμε σε πιο ελεύθερες ώρες, κινούμαστε περισσότερο και, κυρίως, περνάμε πολύ περισσότερο χρόνο σε φυσικό φως. Με την επιστροφή, όλα αλλάζουν απότομα: το ξυπνητήρι χτυπά νωρίς, τα γεύματα μπαίνουν ξανά σε αυστηρό πρόγραμμα και μεγάλο μέρος της ημέρας περνά μπροστά σε μια οθόνη.
Το φυσικό φως και η σταθερότητα του ωραρίου παίζουν σημαντικό ρόλο στη ρύθμιση του βιολογικού μας ρολογιού και της παραγωγής μελατονίνης. Όταν λοιπόν ξυπνάμε πολύ νωρίτερα από ό,τι στις διακοπές και το πρώτο έντονο φως που αντικρίζουμε προέρχεται από την οθόνη του υπολογιστή, ο οργανισμός χρειάζεται χρόνο για να συγχρονιστεί.
Κάπως έτσι εξηγούνται η δυσκολία να «πάρουμε μπρος» το πρωί, οι μεταπτώσεις της διάθεσης και εκείνη η χαρακτηριστική πνευματική κόπωση που εμφανίζεται το απόγευμα.
Πώς να οργανώσετε την επιστροφή χωρίς να εξαντληθείτε
Το μυστικό βρίσκεται σε μεγάλο βαθμό στην προετοιμασία. Οι ψυχολόγοι συνιστούν, όταν αυτό είναι εφικτό, να αφήνουμε μία ή δύο ημέρες ανάμεσα στην επιστροφή μας από τις διακοπές και την επιστροφή στο γραφείο. Ένα μικρό χρονικό περιθώριο που μας επιτρέπει να τακτοποιήσουμε το σπίτι και τις πρακτικές εκκρεμότητες, αλλά κυρίως να προετοιμαστούμε ψυχολογικά για την αλλαγή ρυθμού.
Τις ίδιες ημέρες μπορούμε να αρχίσουμε να μετακινούμε σταδιακά την ώρα ύπνου και αφύπνισης προς το συνηθισμένο εργασιακό μας πρόγραμμα, αντί να απαιτήσουμε από τον οργανισμό να προσαρμοστεί μέσα σε ένα μόνο βράδυ.
Την πρώτη και τη δεύτερη ημέρα στη δουλειά, ο στόχος δεν χρειάζεται να είναι να λειτουργήσουμε αμέσως στο 100%, αλλά να διαχειριστούμε σωστά την ενέργειά μας. Μια μικρότερη to-do list με δύο ή τρεις ουσιαστικές προτεραιότητες, η αποφυγή σημαντικών meetings εφόσον αυτό είναι δυνατό και ένα πραγματικό διάλειμμα για φαγητό μακριά από την οθόνη μπορούν να κάνουν σημαντική διαφορά. Ακόμη καλύτερα, μια σύντομη βόλτα έξω και λίγα λεπτά στο φυσικό φως βοηθούν το σώμα να επιστρέψει ομαλότερα στους νέους ρυθμούς.
Και όταν φτάσει η περίφημη τρίτη ημέρα;
Εδώ βοηθούν ιδιαίτερα τα μικρά, οργανωμένα διαλείμματα. Πέντε λεπτά περίπου κάθε μιάμιση ώρα για να σηκωθείτε από την καρέκλα, να πιείτε νερό, να αναπνεύσετε βαθιά και να τεντώσετε το σώμα σας μπορούν να λειτουργήσουν σαν ένα μικρό reset.
Εξίσου σημαντική είναι η έκθεση στο φυσικό φως τουλάχιστον μία φορά μέσα στην ημέρα – ακόμη κι αν πρόκειται απλώς για έναν καφέ έξω από το γραφείο. Μια ήπια σωματική δραστηριότητα μετά τη δουλειά, όπως ένα γρήγορο περπάτημα, μπορεί επίσης να βοηθήσει στη μετάβαση από την ένταση της ημέρας στην ξεκούραση.
Μια μικρή προσωπική «ρουτίνα επιστροφής» μπορεί επίσης να αποδειχθεί πολύτιμη: σταθερή ώρα βραδινού, χαμηλότερος φωτισμός όσο πλησιάζει η ώρα του ύπνου, λιγότερες οθόνες το βράδυ, περισσότερο φυσικό φως το πρωί και μερικά λεπτά αναπνοών ή διαλογισμού.
Το σημαντικότερο, όμως, είναι να μην περιμένουμε από τον εαυτό μας να επιστρέψει από την παραλία στο full-speed της καθημερινότητας μέσα σε 24 ώρες. Ο εγκέφαλος χρειάζεται χρόνο για να αλλάξει ρυθμό. Και ίσως το πιο αποτελεσματικό αντίδοτο στα post-holiday blues να είναι ακριβώς αυτό: μια επιστροφή λίγο πιο σταδιακή και πολύ λιγότερο απαιτητική.
