Από τότε που πρωτομπήκαν τα social media στη ζωή μας, έχουμε αποκτήσει όλοι νέες ανασφάλειες. Νέες νευρώσεις. Νέους τρόπους να συγκρίνουμε τον εαυτό μας με όλες τις εικόνες και τους influencers που μας σερβίρει ο αλγόριθμος. Πριν από 15 χρόνια, οι συγκρίσεις είχαν να κάνουν με το ποιος έχει την πιο υψηλής αισθητικής φωτογραφία φαγητού και κοκτέιλ στο Instagram. Πριν από 10 χρόνια, οι συγκρίσεις εστίαζαν στο ποια έχει τα πιο τοξωτά φρύδια και τα πιο σαρκώδη χείλη. Τον τελευταίο χρόνο, μαζί με το Ozempic chic που έχει ξαναφέρει στη μόδα τα αποστεωμένα μπράτσα και τα ρουφηγμένα μάγουλα (μην αρχίσω), η ίδια η υγεία μας, η εμφάνισή μας και το πόση πρωτεΐνη καταναλώνουμε καθημερινά έχουν γίνει ένα βιντεοπαιχνίδι που καλούμαστε να τερματίσουμε με μάρτυρές μας όλο το Internet: το λεγόμενο healthmaxxing.
Το healthmaxxing είναι ένα trend που αποζητά τα μέγιστα δυνατά επίπεδα υγείας και ευεξίας. Μας ζητά να γίνουμε αψεγάδιαστες μηχανές αυτοβελτίωσης, πατώντας όλα τα κουμπιά μαζί: καθημερινή γυμναστική και καταγραφή των βημάτων που κάνουμε, καταγραφή και βελτίωση των συνθηκών του ύπνου μας και των προϊόντων ομορφιάς και ευεξίας που χρειαζόμαστε κάθε μέρα, εξονυχιστική προσοχή σε κάθε τροφή που καταναλώνουμε, στις θερμίδες και τα macros που περιέχει κάθε μπουκιά. Συνήθως οι ρουτίνες του healthmaxxing είναι αυστηρές, χωρίς καθόλου περιθώριο για οτιδήποτε δεν χωρά ή ταιριάζει στην επιδίωξη αυτής της τελειότητας. Επίσης, τείνουν να αντιμετωπίζουν τους ανθρώπους σαν μια ομοιογενή μάζα που αρκεί να πραγματοποιήσει τα εξής χ, ψ βήματα για να έχει τα εξής χ, ψ αποτελέσματα – χωρίς να υπολογίζει στην εξίσωση θέματα κληρονομικότητας, ορμονικές αλλαγές και τέλος πάντων τη ρηξικέλευθη ιδέα ότι είμαστε όλοι διαφορετικοί, με διαφορετικές ανάγκες.
Πώς μας προέκυψε το healthmaxxing θα μου πείτε, δεν είχαμε αρκετά βάσανα;
Καταβάθος, κατηγορώ τον Clavicular. Κατά κόσμον Μπρέιντεν Ερικ Πίτερς, ένα μπερδεμένο 20χρονο με 1 εκατομμύριο followers στο Instagram και το TikTok, που έχει γίνει πρότυπο πολλών νεαρών αγοριών και incels γιατί τους υπόσχεται ότι μπορούν ν’ αλλάξουν τη ζωή τους… χτυπώντας το σαγόνι τους με σφυριά για να αποκτήσουν πιο παραδοσιακά αρρενωπές γωνίες. (Το συγκεκριμένο 20χρονο κατηγορήθηκε πρόσφατα για σεξουαλική κακοποίηση, οπότε, κατ’ εμέ, δεν θα έπρεπε να θεωρείται πρότυπο κανενός, αλλά σε τέτοιες εποχές ζούμε.) Ο Clavicular έκανε mainstream το λεγόμενο looksmaxxing, την ιδέα ότι μπορείς να «μαξάρεις» την εμφάνισή σου για να γίνεις πιο επιθυμητός με αισθητικές επεμβάσεις, ακραίες ρουτίνες ομορφιάς και περιοριστικές δίαιτες. Ο όρος κυκλοφορούσε στο Διαδίκτυο περίπου από το 2010, αλλά ήταν κυρίως περιορισμένος σε εκείνες τις online γωνιές που μυρίζουν επιθετικά after shave και μισογυνισμό. Πλέον, έχει αρχίσει και γίνεται τόσο του συρμού, που έχουν ξεφυτρώσει και γλωσσολογικά παρακλάδια: η κατάληξη -maxxing χρησιμοποιείται για oτιδήποτε, από το μακιγιάζ (eyemaxxing, blushmaxxing) μέχρι τη διατροφή (proteinmaxxing, fibermaxxing) και για την ευρύτερη ομπρέλα του healthmaxxing. Και η ομπρέλα όλο και μεγαλώνει. Στο TikTok, ο όρος «healthmaxxing» συγκεντρώνει περίπου 430.800 αναζητήσεις μηνιαίως, ενώ αν υπολογίσουμε όλα μαζί τα σχετικά microtrends όπως η ιδέα της «αποτοξίνωσης» από την κορτιζόλη και το sleepmaxxing, σχετικά βίντεο έχουν πάνω από 800 εκατομμύρια views. Εν ολίγοις, πάρα πολύς κόσμος αποζητά, δημιουργεί και καταναλώνει σχετικό περιεχόμενο.
Και κάπου εδώ αρχίζουν τα προβλήματα
Φυσικά, η ανάγκη μας να είμαστε υγιείς, να φροντίζουμε τον εαυτό μας, να κινούμαστε και να τρεφόμαστε σωστά δεν είναι καινούρια. Και από μόνη της, δεν είναι καθόλου τοξική. Αλλά κάτι η πανδημία που μας έφερε όλους αντιμέτωπους με την ίδια μας τη θνητότητα, κάτι η εγγενής ανταγωνιστικότητα που προάγουν οι πλατφόρμες κοινωνικής δικτύωσης, η επιδίωξη της βελτιστοποίησης κάθε δευτερολέπτου μας άρχισε να γίνεται επάγγελμα πλήρους απασχόλησης. Βόλτες «hot girl», ημερολόγια και αφορισμοί ευγνωμοσύνης, βουτιές σε κρύο νερό, εφαρμογές που μετρούν θερμίδες και γραμμάρια πρωτεΐνης σε κάθε γεύμα, ρουτίνες ομορφιάς και «morning shed» με 10 βήματα, όχι, 15 βήματα, όχι, 20 βήματα. Ξυπνήστε στις 5 το πρωί, όχι, στις 4, όχι, στις 3. Οι εκάστοτε συμβουλές αλλάζουν ανάλογα με το ποιο βιντεάκι ποιου influencer μπορεί να γίνει viral, και κάπως έτσι η βρώμη και τα φυτικά έλαια μπορούν να γίνουν ο εχθρός μας και ο ζωμός από οστά καημένων ζώων αυτό που θα μας κάνει επιτέλους αθάνατους (και ακόμα καλύτερα, αδύνατους). Και οι ειδικοί κρούουν τον κώδωνα του κινδύνου.
Γιατροί και ερευνητές στο Ohio State University υπενθυμίζουν πως η συντριπτική πλειοψηφία των influencers δεν έχει τις απαραίτητες γνώσεις και εκπαίδευση στον τομέα της υγείας και της διατροφής – οπότε πολύ συχνά προτείνουν πράγματα που μπορούν να είναι όχι μόνο μη αποτελεσματικά για το δικό μας σώμα και τους δικούς μας στόχους, αλλά μέχρι και επιβλαβή. Το οποίο θεωρητικά δεν θα ήταν και τόσο μεγάλο θέμα, αλλά έρευνα στο Ηνωμένο Βασίλειο έδειξε ότι το 56% της Gen Z συμβουλεύεται κυρίως το TikTok για θέματα υγείας και wellness, ενώ ένας στους τρεις Gen Z συμβουλεύεται αποκλειστικά το TikTok για θέματα υγείας.
Παράλληλα, οι διατροφικές διαταραχές καλπάζουν παγκοσμίως. Μελέτες που δημοσιεύτηκαν στο περιοδικό Nutrition βλέπουν τα ποσοστά της ορθορεξίας να ανεβαίνουν στο 6,9% του γενικού πληθυσμού (και το 17% του πληθυσμού που κάνει δίαιτα ή επισκέπτεται ινστιτούτα αδυνατίσματος), ανεξαρτήτως αρχικού σωματικού βάρους. Η ορθορεξία, ξαδερφάκι της ανορεξίας που δημιουργεί εμμονή με την «υγιεινή» διατροφή και τις περιοριστικές δίαιτες, μπορεί να μην είναι εξίσου θανάσιμη, αν όμως γυρίσει σε νευρική ορθορεξία μπορεί να προκαλέσει από έλλειψη βιταμινών και προβλήματα με το ανοσοποιητικό μέχρι οστεοπόρωση. Όταν η προσπάθειά μας να γίνουμε «καλύτεροι» (και, ακόμα καλύτερα, αδύνατοι) γίνεται τόσο ακραία που αρχίζει να μας στερεί τη χαρά και την υγεία μας, αντικαθιστώντας τη με μια εμμονική αίσθηση ελέγχου και αυτοπειθαρχίας, ε, δεν είναι ακριβώς καλή ή μαξαρισμένη ζωή αυτή.
Τώρα τελευταία, όταν θέλω να θυμίσω στον εαυτό μου ότι τα χρήματα δεν μπορούν να διορθώσουν τα πάντα, σκέφτομαι τον Μπράιαν Τζόνσον. Ο εκκεντρικός, για να το πω ευγενικά, εκατομμυριούχος bio-hacker είναι τόσο αφοσιωμένος στην ιδέα ότι μπορεί να νικήσει το χρόνο και το θάνατο, που έχει δημιουργήσει μια καθημερινή ρουτίνα που περιλαμβάνει από 91 ως 111 συμπληρώματα διατροφής, φυτικές τροφές που σκοπό έχουν να κρατήσουν το μεταβολισμό του νεαρότερο από τον ίδιο, νηστεία από το μεσημέρι ως το επόμενο χάραμα και το αίμα του 20χρονου γιου του. Ναι, καλά διαβάσατε, κάνει μεταγγίσεις αίματος και πλάσματος. Αν υπήρχαν Ολυμπιακοί Αγώνες healthmaxxing (ή ορθορεξίας) ο Μπράιαν σίγουρα θα έπαιρνε το χρυσό… Μόνο που φέτος το καλοκαίρι διαγνώστηκε με αυτοάνοσο, μια μορφή γαστρίτιδας που επιτίθεται στο εσωτερικό τοίχωμα του στομάχου του. Θεραπεία; Δεν υπάρχει.
Εκεί που θέλω να καταλήξω είναι ότι ο αυτοέλεγχος και η αυστηρή πειθαρχία είναι συχνά ασπίδες που φοράμε γιατί η αβεβαιότητα της ζωής μάς φοβίζει. Οι κλιματικές συνθήκες γίνονται ολοένα πιο ασταθείς, η παγκόσμια οικονομία ολοένα πιο εύθραυστη. Το μέλλον μοιάζει συχνά τρομακτικό. Αν το μόνο που -νομίζουμε ότι- μπορούμε να ελέγξουμε είναι ο εαυτός μας, το σώμα μας και η εμφάνισή μας, δεν είναι τόσο περίεργο που συχνά το παρακάνουμε.
Ωστόσο, η αβεβαιότητα είναι από τα εγγενή χαρακτηριστικά της ανθρώπινης ύπαρξης, όπως και η ποικιλία. Μια καλή, γεμάτη ζωή θα έχει και μέρες που είμαστε τόσο πηγμένοι στη δουλειά που ξεχνάμε να φάμε, τόσο χαρούμενοι και ερωτευμένοι που μας άνοιξε η όρεξη, τόσο κουρασμένοι που δεν θα μπορούμε να κάνουμε δέκα, πόσο μάλλον 10.000 βήματα. Μια καλή, γεμάτη ζωή είναι γεμάτη από ρυτίδες και γέλια και ευάλωτες στιγμές και, ναι, υδατάνθρακες και ζάχαρη, όχι μόνο πουτίγκες πρωτεΐνης. Το πρόβλημα με τάσεις σαν το healthmaxxing είναι ότι καταλήγουμε να φοβόμαστε κάθε θερμίδα ή κάθε ρυτίδα, και να τις θεωρούμε ως προσωπική ή ηθική αποτυχία και χάσιμο του ελέγχου. Αλλά δεν μπορούμε να ζήσουμε μια καλή, γεμάτη ζωή φοβισμένοι. Αν χρειάζεται να «μαξάρουμε» κάτι, είναι η επίγνωση πως όταν φτάσουμε τα 80, 90, 100 και κοιτάξουμε πίσω δεν θα μετανιώσουμε τις μέρες που δεν πειθαρχήσαμε τον εαυτό μας αρκετά. Θα μετανιώσουμε τις μέρες που δεν γελάσαμε, δεν χορέψαμε, δεν φάγαμε εκείνο το γλυκό, δεν εκφράσαμε τα συναισθήματά μας και τέλος πάντων δεν ζήσαμε τη ζωή μας σε όλη της την παράλογη δόξα γιατί ανησυχούσαμε για την εμφάνισή μας.
