Κάθε ιστορία ενδοοικογενειακής βίας είναι μοναδική, όλες όμως έχουν κάποια κοινά που υπερβαίνουν τόπους, χρόνους και γενιές. Στη νέα ταινία «Θάλασσα από γυαλί», σε σκηνοθεσία Αλέξη Αλεξίου και σενάριο δικό του και της Αφροδίτης Νικολαΐδου, αυτή η εμπειρία φέρνει κοντά μια γυναίκα μεγαλύτερης ηλικίας από την Αθήνα με μια νεότερη που ζει σε παραθαλάσσιο θέρετρο της Εύβοιας, δένοντας τις ζωές τους απροσδόκητα και αμετάκλητα.
Η Βαγγελιώ, μητέρα δύο ενήλικων γιών, μετά τον θάνατο του συζύγου της, τον οποίο φρόντιζε νυχθημερόν φυλακισμένη στο σπίτι τους σε αθηναϊκό προάστιο, ταξιδεύει εκτός σεζόν σε ένα παραθαλάσσιο θέρετρο στην Εύβοια για να ξαναδεί τη θάλασσα, που για χρόνια ονειρευόταν μέσα από μια ταραγμένη θαλασσογραφία στο υπνοδωμάτιό της. Στην Εύβοια συναντά τη νεαρή Βίκυ, η οποία είναι επίσης εγκλωβισμένη, στην οικογενειακή επιχείρηση με ταβέρνα και ενοικιαζόμενα δωμάτια. Αναγνωρίζοντας σε εκείνη κάτι από τον εαυτό της, προσπαθεί να τη βοηθήσει. Το ταξίδι απελευθέρωσης της καθεμίας γίνεται μοιρασμένο βίωμα.
Η τρίτη ταινία μεγάλου μήκους του βραβευμένου σκηνοθέτη είναι νεο-νουάρ με στοιχεία road movie και μια ιστορία γυναικείας επανάστασης η οποία έχει συγκριθεί με το «Θέλμα και Λουίζ», την εμβληματική ταινία του Ridley Scott που φέτος, 35 χρόνια μετά την κυκλοφορία της, τιμήθηκε ξανά στις Κάννες. Λίγο μετά την παγκόσμια πρεμιέρα της στο 79ο Διεθνές Φεστιβάλ Κινηματογράφου του Εδιμβούργου, και λίγο πριν να κάνει ελληνική πρεμιέρα στο 67ο Διεθνές Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης στις 8 Νοεμβρίου και να ξεκινήσει τη διαδρομή τις στις ελληνικές αίθουσες στις 12 Νοεμβρίου από τη Weird Wave, μιλήσαμε με την πρωταγωνίστρια Ευαγγελία Ανδρεαδάκη – η οποία έχει τιμηθεί, μεταξύ άλλων, με το βραβείο Α’ Γυναικείου Ρόλου από την Ελληνική Ακαδημία Κινηματογράφου για την ερμηνεία της στην ταινία «SMAC» (2016) και το Βραβείο Συνολικού Επιτεύγματος από τη Hellenic Film Society της Νέας Υόρκης για τη διαχρονική προσφορά της στις τέχνες (2025).
Στη «Θάλασσα από γυαλί» ερμηνεύει τη Βαγγελιώ, με συμπρωταγωνίστριά της τη Χριστιάνα Ματέλσκα Τόκα (Βίκυ) στο κινηματογραφικό της ντεμπούτο. Πλαισιώνονται από τους Μιχάλη Ιατρόπουλο, Νίκο Γεωργάκη, Θάνο Τοκάκη και Δημήτρη Τζουμάκη. Η ταινία αποτελεί μια διεθνή συμπαραγωγή Ελλάδας, Βουλγαρίας, Κύπρου και Σερβίας και ταυτόχρονα την πρώτη ελληνική που έχει μιξαριστεί με την τεχνολογία Dolby Atmos. Επίσης αποτελεί μια από τις πρώτες κινηματογραφικές παραγωγές που φέρει το πιστοποιητικό Human Made Mark, από έναν νέο, ανεξάρτητο διεθνή φορέα πιστοποίησης, που βεβαιώνει ότι μια ταινία, τηλεοπτική παραγωγή ή διαφήμιση έχει δημιουργηθεί εξ ολοκλήρου από ανθρώπους, χωρίς η παραγωγική τεχνητή νοημοσύνη να υποκαθιστά δημιουργικά καλλιτεχνικά πόστα.
Η μεγαλύτερη πρόκληση για την Ευαγγελία Ανδρεαδάκη ήρθε ήδη από την πρώτη συνάντησή της με τον σκηνοθέτη, «ο οποίος μού είπε: “γράψαμε ένα σενάριο με την Αφροδίτη Νικολαΐδου και θέλουμε να παίξεις εσύ αυτόν το ρόλο”. Γι’ αυτό και τον ονόμασαν “Βαγγελιώ”. Για μένα ήταν ένα συγκινητικό, μεγάλο δώρο αλλά και μια πρόκληση το να δικαιώσω την εμπιστοσύνη τους και να ζωντανέψω αυτό που είχαν στο μυαλό τους».
«Ο Αλέξης Αλεξίου μού είπε: “γράψαμε ένα σενάριο με την Αφροδίτη Νικολαΐδου και θέλουμε να παίξεις εσύ αυτόν το ρόλο”. Γι’ αυτό και τον ονόμασαν “Βαγγελιώ”. Για μένα ήταν ένα συγκινητικό, μεγάλο δώρο αλλά και μια πρόκληση το να δικαιώσω την εμπιστοσύνη τους και να ζωντανέψω αυτό που είχαν στο μυαλό τους».
Επιπλέον, καθώς το σενάριο είχε αρκετά αυτοβιογραφικά στοιχεία των συγγραφέων του, «όχι σε προφανές αλλά σε ένα πιο βαθύ επίπεδο», τα οποία κάπως ακουμπούσαν και με βιώματα της ηθοποιού, «ένιωσα ότι με την Αφροδίτη και τον Αλέξη μοιραζόμασταν κάτι που δεν ήταν καθόλου εύκολο».
Στην επαρχία, το περιβάλλον όπου ζει η Βίκυ, τα περιστατικά ενδοοικογενειακής βίας «φαντάζομαι όλοι τα ξέρουν με έναν τρόπο αλλά συνενοχούν στη σιωπή, γιατί είναι δύσκολο να διατηρηθεί η ανωνυμία μιας καταγγελίας». Αλλά η κ. Ανδρεαδάκη πιστεύει ότι, στην πραγματικότητα, οι συνθήκες δεν είναι πολύ διαφορετικές για μια γυναίκα που ζει σε πόλη: «Άκουσα πρόσφατα στο ραδιόφωνο μια πολύ ωραία ανάλυση από ψυχολόγο εξειδικευμένο σε αυτά τα θέματα, ο οποίος ανέφερε τη λέξη “αβοηθησία”, που σημαίνει ότι είσαι εντελώς ανήμπορος, εντελώς αβοήθητος, στο έλεος του άλλου. Όταν ζεις σε ένα τέτοιο καθεστώς μόνιμου τρόμου, έρχεται πραγματικά σε δεύτερη μοίρα το αν βρίσκεσαι σε μεγάλο αστικό κέντρο ή σε μικρό χωριό, γιατί ο φόβος και η παράλυση της ψυχής σου είναι, νομίζω, ίδια».
«Άκουσα πρόσφατα στο ραδιόφωνο μια πολύ ωραία ανάλυση από ψυχολόγο, ο οποίος ανέφερε τη λέξη “αβοηθησία”, που σημαίνει ότι είσαι εντελώς ανήμπορος, εντελώς αβοήθητος, στο έλεος του άλλου. Όταν ζεις σε ένα τέτοιο καθεστώς μόνιμου τρόμου, έρχεται πραγματικά σε δεύτερη μοίρα το αν βρίσκεσαι σε μεγάλο αστικό κέντρο ή σε μικρό χωριό, γιατί ο φόβος και η παράλυση της ψυχής σου είναι, νομίζω, ίδια»
Ανεξάρτητα από ό,τι ενώνει τις δύο κεντρικές ηρωίδες, τη Βαγγελιώ και τη Βίκυ, η κ. Ανδρεαδάκη συμφωνεί ότι ανήκουν σε δύο γενιές με διαφορετικά χαρακτηριστικά – και στον τρόπο που αντιμετωπίζουν τη θέση τους στην οικογένεια και την κοινωνία. «Πιστεύω ότι οι νέες γυναίκες τώρα δεν βλέπουν τον θεσμό του γάμου όπως τον έβλεπαν εκείνες της γενιάς της Βαγγελιώς. Αξιολογούν υψηλότερα τις δικές τους ανάγκες, τα ενδιαφέροντά τους, φροντίζουν για τη μόρφωσή τους. Θεωρώ ότι η μόρφωση είναι το σκαλί για την ανεξαρτητοποίηση και την αυταξία της γυναίκας. Θεωρώ ότι πλέον οι γυναίκες μπορούν να μιλήσουν, να διεκδικήσουν, να υψώσουν το ανάστημά τους. Τις βλέπουμε να διακρίνονται σε πάρα πολλούς χώρους». Ακόμα και σε επαγγέλματα που θεωρούνται κατεξοχήν ανδροκρατούμενα, προσθέτει η ηθοποιός.
Η ηρωίδα της εκτός του ότι πέρασε πολλά χρόνια παγιδευμένη σε ρόλους που πολλές γυναίκες της γενιάς της δεν τολμούσαν καν να αμφισβητήσουν –της νοικοκυράς, της συζύγου, της φροντίστριας όλων, όχι μόνο των παιδιών αλλά και του άντρα της– φέρει, επιπλέον, το βάρος της ενοχής απέναντι στους γιους της, που μεγάλωσαν σε ένα περιβάλλον ενδοοικογενειακής βίας. «Μια κακοποιημένη μητέρα νιώθει πάντα υπόλογη απέναντι και στον εαυτό της και στα παιδιά της. Αν δεν καταφέρει να σπάσει τον κύκλο της καταπίεσης, της βίας, ζει με βάρος και ενοχή για την καθήλωσή της. Αλλά δεν χωράνε εύκολες απαντήσεις σε αυτά τα πράγματα. Το να κατηγορήσεις κάποια που βρίσκεται σε έναν τέτοιο φαύλο κύκλο –ας πούμε να της πεις: γιατί δεν έχεις τη δύναμη να φύγεις;– ούτε έντιμο είναι ούτε εύκολο για μια γυναίκα που βρίσκεται σε αυτή τη συναισθηματική εξάντληση».
«Μια κακοποιημένη μητέρα νιώθει πάντα υπόλογη απέναντι και στον εαυτό της και στα παιδιά της. Αν δεν καταφέρει να σπάσει τον κύκλο της καταπίεσης, της βίας, ζει με βάρος και ενοχή για την καθήλωσή της. Αλλά δεν χωράνε εύκολες απαντήσεις σε αυτά τα πράγματα»
Ο τρίτος πρωταγωνιστής της «Θάλασσας από γυαλί» είναι τα τοπία της Εύβοιας: ταλαιπωρημένα από τα ακραία καιρικά φαινόμενα, τις πλημμύρες και τις πυρκαγιές, αλλά και την άλογη δόμηση, είναι σαν ένα αχανές γυναικείο σώμα σημαδεμένο από τη βία, απηχώντας με έναν τρόπο τον οικοφεμινισμό, που συνδέει τη γυναικεία εκμετάλλευση και καταπίεση με εκείνη της φύσης.
Η θάλασσα, ειδικότερα, όπως αναδεικνύεται από τη φωτογραφία του Σίμου Σαρκετζή αλλά και από τον τίτλο της ταινίας, φέρει επιπλέον συμβολισμούς, όπως επιβεβαιώνει η ηθοποιός. Γίνεται σύμμαχος των γυναικών. «Η ήρεμη θάλασσα, η θάλασσα από γυαλί, ακούει τις κουβέντες, τα μυστικά της Βαγγελιώς και της Βίκυς και τα κρύβει κάτω από την επιφάνειά της. Κάποια στιγμή ανταριάζει, σηκώνονται αέρας, κύματα, οπότε για αυτές τις γυναίκες η θάλασσα γίνεται ένα σύνορο για την απελευθέρωσή τους».
Στην περιγραφή της θεατρικής παράστασης όπου συμμετέχει φέτος η κ. Ανδρεαδάκη, «Dogville» του Άρη Μπινιάρη, βασισμένης στην ομώνυμη ταινία του Λαρς φον Τρίερ, βρίσκω ένα ερώτημα που ταιριάζει και στις κακοποιητικές σχέσεις που σκιαγραφούνται στη «Θάλασσα από γυαλί»: Πόση συγχώρεση αντέχει η αδικία; «Η αδικία μπορεί να εμπεριέχει τη συγχώρεση αν υπάρχει έμπρακτη μεταμέλεια από τον θύτη», πιστεύει η ηθοποιός. «Αν ο θύτης δεν αναγνωρίσει το κακό που προκάλεσε και δεν προσπαθήσει να επανορθώσει, τότε η συγχώρεση μετατρέπεται σε αδυναμία, σε συνενοχή. Στο Dogville, όπως και στη ζωή, όταν η αδικία γίνεται σύστημα και εκμετάλλευση χωρίς τέλος, τότε θεωρώ ότι η τιμωρία και η κάθαρση είναι μονόδρομος».
«Η αδικία μπορεί να εμπεριέχει τη συγχώρεση αν υπάρχει έμπρακτη μεταμέλεια από τον θύτη. Αν ο θύτης δεν αναγνωρίσει το κακό που προκάλεσε και δεν προσπαθήσει να επανορθώσει, τότε η συγχώρεση μετατρέπεται σε αδυναμία, σε συνενοχή».
Τι συμβολίζει μια road movie στην Ελλάδα, ειδικά μια road movie με γυναίκα πίσω από το τιμόνι όπως η «Θάλασσα από γυαλί»;
«Σίγουρα ο δρόμος είναι ένα ακόμα ανδρικό πεδίο, άσχετα αν υπάρχουν πλέον πάρα πολλές γυναίκες οδηγοί. Όταν βγαίνεις από τη θέση του συνοδηγού και μπαίνεις σε εκείνη του οδηγού, ξεκινάς ένα ταξίδι στον χώρο της ισονομίας. Κι αν με ρωτάτε για τη Βαγγελιώ, όταν παίρνει το τιμόνι στα χέρια της, εκεί ξεκινάει να ασκεί το δικό της δικαίωμα να έχει τον έλεγχο της ζωής της και να ορίζει την κατεύθυνσή της».
Δείτε το τρέιλερ της ταινίας:
Info
H avant-première της ταινίας στο 67ο Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης έχει προγραμματιστεί για τις 8 Νοεμβρίου, στις 18:45, στην αίθουσα Τζον Κασσαβέτης. Από τις 12 Νοεμβρίου η «Θάλασσα από γυαλί» θα προβάλλεται στις κινηματογραφικές αίθουσες από τη Weird Wave.
