To προφίλ της Εύας Λαμπάρα (EVArtist) στο Instagram είναι η χαρά της ζωής. Στις φωτογραφίες εναλλάσσονται εικαστικά έργα με στιγμιότυπα από βόλτες στη θάλασσα αλλά και ταξίδια στην Ελλάδα και το εξωτερικό, που συνοδεύονται από στίχους της. Δεν προσέχεις καν αμέσως τα πορτρέτα της όπου η δημιουργός φοράει ιατρικό αναπνευστήρα.
Η αναπηρία της Εύας, η οποία ζει με μια μορφή μυϊκής δυστροφίας (LGMD) που επηρεάζει την κινητικότητα και την αναπνοή της, δεν την εμποδίζει να έρχεται σε επαφή με ό,τι αγαπάει. Κάποιες φορές όμως τη χρησιμοποιεί ως αφορμή για να δείξει ότι η ταυτότητα της καθεμιάς μας, ως γυναίκας, ως δημιουργού, ως ανθρώπου, απλώνεται πολύ πέρα από τα όρια του σώματός μας.
Για παράδειγμα στη νέα περφόρμανς της, ζωντανού λόγου και βίντεο, «ΑΝΑΜΕΣΑ στις αναπνοές», η αναπνοή γίνεται από πρόκληση, ρυθμός και η σιωπή αποκτά χώρο. Η καλλιτέχνιδα απαγγέλλει ποίηση γραμμένη από την ίδια, ενώ παράλληλα προβάλλονται εικόνες από διαδρομές που διανύει με το αναπηρικό της αμαξίδιο στο κέντρο της Αθήνας. Μιλήσαμε μαζί της λίγο πριν να την παρουσιάσει, το Σάββατο 28/03 στο WOW (Women of the World Athens), το φεστιβάλ για γυναίκες, θηλυκότητες και μη δυαδικά άτομα του Κέντρου Πολιτισμού Ίδρυμα Σταύρος Νιάρχος (ΚΠΙΣΝ) σε συνεργασία με το WOW Foundation.
Τι σημαίνει για εσάς η λειτουργία της αναπνοής; Υπήρξε περίοδος της ζωής σας που τη θεωρούσατε δεδομένη;
«Η αναπνοή δεν ήταν ποτέ εντελώς αυτονόητη για μένα. Μεγαλώνοντας, έμαθα να τη νιώθω, να τη μετράω, να την ακούω.
»Η αναπνοή είναι ο ρυθμός μου, όχι το εμπόδιό μου. Υπάρχουν στιγμές που με περιορίζει, αλλά ταυτόχρονα είναι αυτό που με κρατά παρούσα. Είναι ο τρόπος με τον οποίο υπάρχω μέσα στον κόσμο».
«Η αναπνοή δεν ήταν ποτέ εντελώς αυτονόητη για μένα. Μεγαλώνοντας, έμαθα να τη νιώθω, να τη μετράω, να την ακούω».
Τα διαλείμματα της αναπνοής ποιον ρόλο παίζουν στην απαγγελία ποίησης και ποιον γενικά, σε μια εποχή με τόσο εντατικούς ρυθμούς ώστε όλα φαίνεται να συμβαίνουν και να καταναλώνονται χωρίς ανάσα;
«Στην ποίηση, η αναπνοή καθορίζει τα πάντα για μένα. Δεν είναι απλώς τεχνική, είναι ο τρόπος που υπάρχω μέσα στον λόγο. Δεν μπορώ να πω μια φράση αν δεν την αντέχει η αναπνοή μου. Οπότε κάθε λέξη, κάθε παύση, περνάει πρώτα από το σώμα μου.
»Οι παύσεις μου δεν είναι κενά. Είναι στιγμές που κάτι μετακινείται μέσα μου, όχι μόνο ως σκέψη, αλλά ως αίσθηση. Είναι ο χρόνος που χρειάζομαι για να υπάρξει αυτό που λέω.
»Σε μια εποχή που όλα τρέχουν, το να σταματάς, να παίρνεις ανάσα, μοιάζει σχεδόν δύσκολο, σχεδόν άβολο. Κι όμως, εκεί μέσα στην παύση νιώθω πιο κοντά στον εαυτό μου. Εκεί δεν καταναλώνω τον χρόνο, τον βιώνω».
View this post on Instagram
Μέσα από ποια δημιουργική διαδικασία γράφετε ποίηση; Η έμπνευση έρχεται απροειδοποίητα ή έχετε αναπτύξει κάποια δική σας ρουτίνα δημιουργίας;
«Η γραφή μου δεν είναι ποτέ απολύτως προγραμματισμένη, αλλά ούτε και εντελώς τυχαία. Γράφω για το σώμα. Αλλά όχι για να το εξηγήσω. Γράφω για το πώς υπάρχει. Πώς επιθυμεί. Πώς θυμάται. Για το πώς ένα σώμα μπορεί να είναι ορατό και ταυτόχρονα να μην το βλέπουν. Συχνά όλα ξεκινούν από κάτι πολύ μικρό, μια αίσθηση στο σώμα, μια αναπνοή που αλλάζει, μια μυρωδιά, έναν ήχο, μια εικόνα που μένει λίγο παραπάνω από όσο αντέχεις. Κάτι που δεν έχει ακόμα λέξεις, αλλά επιμένει.
»Δεν κάθομαι πάντα να “γράψω ποίηση”. Περισσότερο νιώθω ότι κάτι συμβαίνει μέσα μου και προσπαθώ να το ακολουθήσω, να το προλάβω πριν χαθεί. Η γραφή είναι ένας τρόπος να μείνω λίγο περισσότερο σε αυτό.
»Δεν έχω αυστηρή ρουτίνα, αλλά έχω μια συνεχή εγρήγορση, σαν να είμαι πάντα σε μια κατάσταση ακρόασης. Είναι μια διαδικασία ανάμεσα στο αυθόρμητο και στο συνειδητό, ανάμεσα σε αυτό που έρχεται και σε αυτό που επιλέγω να κρατήσω».
Ποια είναι η συναισθηματική σχέση με το σώμα σας; Αισθάνεστε, για παράδειγμα, ποτέ ότι σας προδίδει ή έχετε συμφιλιωθεί μαζί του;
«Η σχέση μου με το σώμα μου είναι ζωντανή. Δεν είναι πάντα εύκολη, αλλά είναι ειλικρινής. Υπάρχουν στιγμές που δυσκολεύομαι μαζί του, που νιώθω τα όριά του πιο έντονα. Αλλά δεν το βιώνω ως κάτι που με προδίδει. Είναι το σώμα μέσα από το οποίο ζω, δημιουργώ και σχετίζομαι με τον κόσμο. Έχω περάσει από φάσεις που ήθελα να το πιέσω, να το ξεπεράσω. Με τον καιρό όμως έμαθα να το ακούω. Να αναγνωρίζω πότε χρειάζεται να σταματήσω, πότε να περιμένω, πότε να συνεχίσω. Πλέον προσπαθώ να κινούμαι μαζί του, όχι απέναντί του. Και μέσα σε αυτή τη σχέση υπάρχει κάτι πολύ ουσιαστικό: μια μορφή εμπιστοσύνης».
«Πλέον προσπαθώ να κινούμαι μαζί με το σώμα μου, όχι απέναντί του. Και μέσα σε αυτή τη σχέση υπάρχει κάτι πολύ ουσιαστικό: μια μορφή εμπιστοσύνης».
Το σώμα ποια θέση έχει στην ταυτότητά μας ως γυναίκες και τι μπορεί να μας «κλέψει» από αυτήν κάποια αναπηρία;
«Το σώμα παίζει πολύ σημαντικό ρόλο στο πώς αντιλαμβανόμαστε τον εαυτό μας ως γυναίκες, γιατί πάνω του προβάλλονται πολλές προσδοκίες, πώς πρέπει να φαίνεται, πώς να κινείται, πώς να υπάρχει. Μεγαλώνοντας, συνειδητοποίησα ότι δεν χωρούσα σε αυτή την εικόνα. Για ένα διάστημα προσπαθούσα να καταλάβω πού ανήκω.
»Η αναπηρία δεν αφαιρεί τη γυναικεία ταυτότητα. Αλλά σε φέρνει αντιμέτωπη με το γεγονός ότι αυτή η ταυτότητα έχει οριστεί πολύ στενά. Υπάρχουν στιγμές που νιώθω ότι δεν με βλέπουν ως γυναίκα, αλλά μόνο μέσα από την αναπηρία μου. Αυτό σε οδηγεί να επαναπροσδιορίσεις τον εαυτό σου από την αρχή. Για μένα, η ταυτότητα δεν είναι κάτι σταθερό ή δεδομένο. Διαμορφώνεται συνεχώς, μέσα από το σώμα μου, την εμπειρία μου, τον τρόπο που υπάρχω. Και κάπου εκεί κατάλαβα ότι δεν χρειάζεται να προσαρμοστώ σε μια εικόνα για να είμαι γυναίκα. Μπορώ να την ορίσω με τους δικούς μου όρους. Το ζήτημα δεν είναι το σώμα. Το σώμα ήδη υπάρχει, ήδη ζει, ήδη αισθάνεται. Αυτό που χρειάζεται να αλλάξει είναι ο τρόπος που το αντιλαμβανόμαστε, να ανοίξει ο χώρος ώστε να χωρέσουν περισσότερες εκδοχές του τι σημαίνει να είσαι γυναίκα».
Με ποια στερεότυπα έρχεστε αντιμέτωπη ως γυναίκα με αναπηρία; Νιώθετε ότι υπάρχει πρόοδος στη νοοτροπία του κόσμου αλλά και των media σε θέματα αναπηρίας, ειδικά σε όσα αφορούν τις γυναίκες;
«Συχνά αντιμετωπίζω την εικόνα της “ευάλωτης” ή της “ηρωικής” γυναίκας. Και οι δύο με περιορίζουν. Η πραγματικότητα είναι πολύ πιο σύνθετη. Υπάρχει πρόοδος, αλλά ακόμα έχουμε δρόμο. Χρειάζεται να δούμε τις γυναίκες με αναπηρία ως πλήρεις, αντιφατικές, ζωντανές προσωπικότητες, όχι μέσα από στερεότυπα».
Γιατί αποφασίσατε να πλαισιώσετε την περφόρμανς σας με εικόνες από τις μετακινήσεις σας στην Αθήνα; Σε επίπεδο προσβασιμότητας, ποιες είναι οι μεγαλύτερες δυσκολίες που αντιμετωπίζετε, ειδικά στο κέντρο της πρωτεύουσας;
«Οι εικόνες της πόλης προέκυψαν πολύ φυσικά, είναι οι δικές μου διαδρομές, η καθημερινότητά μου. Είναι ο τρόπος που κινούμαι, ο τρόπος που βλέπω τον χώρο. Όταν κινούμαι στην πόλη, την αντιλαμβάνομαι αλλιώς. Από χαμηλότερο σημείο, πιο κοντά στο έδαφος, πιο κοντά στα εμπόδια. Βλέπω πράγματα που ίσως περνούν απαρατήρητα για κάποιον άλλο. Ήθελα να υπάρχει αυτή η αντίστιξη: ένα σώμα που μένει σε σταθερή θέση και μια πόλη που κινείται συνεχώς. Σαν να συμβαίνουν δύο διαφορετικοί ρυθμοί ταυτόχρονα.
«Συχνά αντιμετωπίζω την εικόνα της “ευάλωτης” ή της “ηρωικής” γυναίκας. Και οι δύο με περιορίζουν. Η πραγματικότητα είναι πολύ πιο σύνθετη. Υπάρχει πρόοδος, αλλά ακόμα έχουμε δρόμο. Χρειάζεται να δούμε τις γυναίκες με αναπηρία ως πλήρεις, αντιφατικές, ζωντανές προσωπικότητες, όχι μέσα από στερεότυπα».
»Σε επίπεδο προσβασιμότητας, οι δυσκολίες είναι πολλές, κατεστραμμένα πεζοδρόμια, ελλιπείς ράμπες, παρκαρισμένα αυτοκίνητα σε ράμπες, εμπόδια παντού. Αλλά αυτό που με επηρεάζει περισσότερο δεν είναι μόνο το πρακτικό κομμάτι. Είναι η αίσθηση ότι ο χώρος δεν έχει σχεδιαστεί έχοντας εμένα στο μυαλό του. Ότι πρέπει κάθε φορά να προσαρμοστώ, να βρω τρόπο, να διαπραγματευτώ τη διαδρομή μου. Και κάπως έτσι, κάθε μετακίνηση γίνεται μια μικρή εμπειρία, όχι μόνο μετακίνησης αλλά και συνείδησης του χώρου».
Εκτός από τη θάλασσα και την ποίηση, τι άλλο γεμίζει τη ζωή σας με χαρά και έμπνευση; Και τι θα λέγατε σε μια γυναίκα που έρχεται αντιμέτωπη με κάποια αναπηρία και δυσκολεύεται να το διαχειριστεί συναισθηματικά;
«Χαρά μού δίνουν οι άνθρωποι που έχω κοντά μου, οι μικρές στιγμές που δεν φαίνονται σημαντικές αλλά τελικά είναι, τα ταξίδια, το να νιώθω ότι ανοίγει λίγο ο κόσμος γύρω μου. Και φυσικά η δημιουργία, με όποια μορφή κι αν έρχεται κάθε φορά.
»Υπάρχουν στιγμές πολύ απλές που με γεμίζουν: ένα βλέμμα, μια κουβέντα, ένα φως που αλλάζει μέσα στη μέρα. Εκεί νιώθω ότι είμαι πραγματικά παρούσα.
»Σε μια γυναίκα που έρχεται αντιμέτωπη με μια αναπηρία θα έλεγα πρώτα απ’ όλα να δώσει χρόνο στον εαυτό της. Να μην πιέσει τον εαυτό της να “είναι δυνατή” με έναν συγκεκριμένο τρόπο, γιατί δεν υπάρχει ένας σωστός τρόπος να το διαχειριστείς. Υπάρχουν μέρες πιο δύσκολες, μέρες πιο ανοιχτές και όλα αυτά είναι μέρος της διαδρομής. Και κυρίως: ότι δεν χρειάζεται να γίνει κάποια άλλη για να προχωρήσει. Μπορεί να υπάρξει όπως είναι, με τον δικό της ρυθμό, με τον δικό της τρόπο».
View this post on Instagram
Info
«ΑΝΑΜΕΣΑ στις αναπνοές», Σάββατο 28 Mαρτίου, 18.00-21.00, Αίθουσα Πολλαπλών Χρήσεων Ι, ΕΒΕ, Είσοδος ελεύθερη. WOW – Women of the World Athens, Παρασκευή 27 – Δευτέρα 30 Μαρτίου 2026, Κέντρο Πολιτισμού Ίδρυμα Σταύρος Νιάρχος (ΚΠΙΣΝ), Λεωφ. Συγγρού 364, Καλλιθέα. Είσοδος ελεύθερη, απαραίτητη η προεγγραφή εδώ. Περισσότερες πληροφορίες για το WOW εδώ.
