Είδαμε την έκθεση Belle Époque στο Μουσείο του Ιδρύματος Βασίλη & Ελίζας Γουλανδρή

Είχαμε την τύχη να παρακολουθήσουμε μια υπέροχη ξενάγηση από την Μαρία Κουτσομάλλη-Moreau, όχι συμβατικά, μέσα στις αίθουσες, αλλά μπροστά σε μια οθόνη, με εικόνες, διαφάνειες, σημασία στις λεπτομέρειες και ιστορίες που εστίαζαν στις συνθήκες μέσα στις οποίες γεννήθηκε η τέχνη της εποχής. Η βιομηχανική ανάπτυξη, οι κοινωνικές ανισότητες, οι πολιτικές συγκρούσεις, η τεχνολογική πρόοδος, αλλά και η απίστευτη καλλιτεχνική κινητικότητα της πόλης οδήγησαν σε αυτή την αναπόφευκτη και τόσο γοητευτική συνάντηση της τέχνης με τη διαφήμιση και τη νεογέννητη μαζική κουλτούρα.

Όταν περάσαμε το κατώφλι της έκθεσης, γνωρίζαμε ήδη τους ανθρώπους στις αφίσες και τους δημιουργούς πίσω από τις εικόνες. Η εντυπωσιακή ανάπτυξη της έγχρωμης λιθογραφίας στο Παρίσι της Μπελ Επόκ συνάδει με τα μεγάλα βουλεβάρτα, τον ηλεκτροφωτισμό, τα πολυκαταστήματα, τα θέατρα και τα καφέ-κονσέρ και όλα μαζί δημιουργούν έναν τρόπο ζωής που θα μνημονεύεται για δεκαετίες. Και τους τοίχους αυτής της μυθικής πόλης κατακτούν οι αφίσες. Διαφημίζουν παραστάσεις, ποδήλατα, μπισκότα, σαμπάνιες, έναν καινούργιο κόσμο γεμάτο υποσχέσεις.

Ο Henri de Toulouse-Lautrec αποτυπώνει με γοητευτική ζωντάνια τις ξέφρενες νύχτες της Μονμάρτρης. Ο Alfons Mucha δημιουργεί τις αέρινες γυναικείες μορφές του, με τις κυματιστές γραμμές και την αισθητική της αρ νουβώ, ενώ ο Théophile-Alexandre Steinlen χαρίζει την αθανασία στα μαυρόγατα ενός μπαρ. Συνοδοιπόροι τους, ο Jules Chéret, ο Pierre Bonnard, ο Maurice Denis και ο Félix Vallotton συμβάλλουν στη γέννηση μιας νέας οπτικής γλώσσας, στην οποία η διαφήμιση συναντά την υψηλή τέχνη. Και οι γυναίκες; Μπορεί να μην κρατούν τα πινέλα, αλλά πρωταγωνιστούν με τον τρόπο τους. Η Yvette Guilbert, με τα χαρακτηριστικά μακριά μαύρα γάντια της, η χορεύτρια Jane Avril, η θρυλική ηθοποιός Sarah Bernhardt, οι χορεύτριες του Moulin Rouge, οι πρωταγωνίστριες των καμπαρέ, οι κομψές και αισθησιακές μορφές του Mucha.

Σε μια εποχή που το γυναικείο κίνημα βρίσκεται ακόμη στα σπάργανα, πολλές καλλιτέχνιδες του θεάματος διεκδικούν με έναν τρόπο τη δική τους θέση στον δημόσιο χώρο, αποκτούν τη δική τους φωνή και ένα κοινό που τις ακολουθεί πιστά. Οι αφίσες τούς δίνουν μια πρωτόγνωρη δύναμη επικοινωνίας με το ευρύ κοινό, που βλέπει σε αυτές τον καθρέφτη του. Γιατί δεν είναι μόνο οι σταρ της εποχής που φιγουράρουν στις λογής λογής έγχρωμες λιθογραφίες. Είναι μια τοιχογραφία της κοινωνίας αυτή που ζωντανεύει στις αφίσες, με τη νεαρή πλύστρα και τον θιασώτη ενός καφέ, το ευκατάστατο αστικό ζευγάρι και τον εργάτη στο ίδιο πλάνο.

Ο τρόπος που το Μουσείο του Ιδρύματος Βασίλη και Ελίζας Γουλανδρή υποδέχεται αυτή την έκθεση δείχνει με πόση σημασία στη λεπτομέρεια εργάστηκαν οι δύο επιμελήτριες για να βάλουν τους επισκέπτες σε αυτή τη χρονοκάψουλα. Η σκηνογραφία που υπογράφουν η Παρασκευή Γερολυμάτου και ο Ανδρέας Γεωργιάδης θέλησε και πέτυχε μια αξέχαστη εμπειρία. Στο ισόγειο του μουσείου τους επισκεπτες υποδέχονται ένα αντίγραφο της ιστορικής αρ νουβώ εισόδου του παρισινού μετρό, εμπνευσμένης από τον Hector Guimard, καθώς και τρισδιάστατες φιγούρες του Aristide Bruant, της Yvette Guilbert και του μαύρου γάτου του Chat Noir. Στο επίπεδο της έκθεσης εντυπωσιάζει το βαθύ κόκκινο της πρώτης ενότητας με τίτλο «Το Παρίσι, μια γιορτή», με πολλά αναγνωρίσιμα έργα. Ακολουθούν μεγάλες φωτογραφίες των παρισινών δρόμων και κινηματογραφικά αποσπάσματα από τις πρώτες ταινίες των αδελφών Lumière (“Les colleurs d’affiches” – Οι αφισοκολλητές) και του Georges Méliès (Défense d’afficher” – Απαγορεύεται η αφισοκόλληση), που αποτελούν τη δεύτερη ενότητα με τίτλο «Μια τέχνη για όλους» και δείχνουν την ανασύσταση μιας πόλης που δεν σταματά να χορεύει, να κινείται, να εξαπλώνεται. Η έκθεση ολοκληρώνεται με την ενότητα «Η τέχνη είναι παντού», εμπνευσμένη από τον Mucha και βουτηγμένη σε ένα ρομαντικό και αισθαντικό βαθύ ροζ.